Παρασκευή, 30 Δεκεμβρίου 2016

Ποινική ευθύνη για παράνομη επεξεργασία προσωπικών δεδομένων

Εισαγωγικό σημείωμα:

Το Δικαστήριο του Αρείου Πάγου με την παρακάτω απόφασή του ερμήνευσε τις διατάξεις του άρθρου 22 παρ. 4 του ν. 2472/1997 που τυποποιεί το ποινικό αδίκημα της παράνομης επέμβασης σε αρχείο προσωπικών δεδομένων (βλ και ΑΠ 1238/2013).

Ειδικότερα, η διάταξη αυτή προβλέπει τα εξής:
"Όποιος χωρίς δικαίωμα επεμβαίνει με οποιονδήποτε τρόπο σε αρχείο δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα ή λαμβάνει γνώση των δεδομένων αυτών ή τα αφαιρεί, αλλοιώνει, βλάπτει, καταστρέφει, επεξεργάζεται, μεταδίδει, ανακοινώνει, τα καθιστά προσιτά σε μη δικαιούμενα πρόσωπα ή επιτρέπει στα πρόσωπα αυτά να λάβουν γνώση των εν λόγω δεδομένων ή τα εκμεταλλεύεται με οποιονδήποτε τρόπο, τιμωρείται με φυλάκιση και χρηματική ποινή και αν πρόκειται για ευαίσθητα δεδομένα με φυλάκιση τουλάχιστον ενός (1) έτους και χρηματική ποινή τουλάχιστον ενός εκατομμυρίου (1.000.000) έως δέκα εκατομμυρίων (10.000.000) δραχμών, αν η πράξη δεν τιμωρείται βαρύτερα από άλλες διατάξεις".
Όπως έχουμε εκθέσει και αλλού (βλ. Έννοια διαρθρωμένου αρχείου ως στοιχείο της αντικειμενικής υπόστασης του άρθρου 22 παρ. 4 ν. 2472/1997), με τη διάταξη αυτή, ο Έλληνας νομοθέτης προβλέπει ποινικές κυρώσεις για μια συγκεκριμένη συμπεριφορά και δεν καλύπτει κάθε περίπτωση παράνομης επεξεργασίας προσωπικών δεδομένων. Ιδίως, τίθεται ως προϋπόθεση της αντικειμενικής υπόστασης του αδικήματος να υπάρχει "αρχείο προσωπικών δεδομένων", δηλ. ένα διαρθρωμένο σύνολο δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, τα οποία είναι προσιτά με γνώμονα συγκεκριμένα κριτήρια. 

Εδώ θα πρέπει να σημειωθεί ότι, γενικά, ο ν. 2472/1997 εφαρμόζεται στην επεξεργασία προσωπικών δεδομένων που περιλαμβάνονται σε αρχεία, μόνο στην περίπτωση που η επεξεργασία δεν διεξάγεται με αυτοματοποιημένες μεθόδους (άρθρο 3 παρ. 1). Όταν χρησιμοποιούνται αυτοματοποιημένες μέθοδοι επεξεργασίας δεδομένων, όπως είναι ιδίως η επεξεργασία με ηλεκτρονικό υπολογιστή, δεν απαιτείται ύπαρξη αρχείου. Ωστόσο, στην περίπτωση του αδικήματος του άρθρου 22 παρ. 4 ν. 2472/1997 δεν γίνεται διάκριση ανάμεσα σε αυτοματοποιημένη και μη αυτοματοποιημένη επεξεργασία δεδομένων, αλλά τίθεται ως προϋπόθεση να υπάρχει αρχείο δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα.

Στην ένδικη περίπτωση έλαβαν χώρα αξιόποινες πράξεις γνώσης και ανακοίνωσης ευαίσθητων προσωπικών δεδομένων που αφορούσαν την ερωτική ζωή της εγκαλούσας, οι οποίες τελέσθηκαν από τον πρώτο κατηγορούμενο Χ. Η. τον Ιανουάριο του έτους 2008, δηλαδή κλοπή βίντεο από τα αρχεία του κινητού τηλεφώνου της εγκαλούσας, αντιγραφή του στον ηλεκτρονικό υπολογιστή του πρώτου κατηγορουμένου και ανακοίνωση και διάδοση τούτων στον τρίτο κατηγορούμενο με αντιγραφή από τον ηλεκτρονικό του υπολογιστή στο κινητό τηλέφωνο του τελευταίου.

Το Δικαστήριο δέχθηκε ότι είναι αναιρετέα η απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Καλαμάτας, σύμφωνα με την οποία, δεν αποτελούν αρχείο προσωπικών δεδομένων τα καταχωρημένα και αρχειοθετημένα σε κινητό τηλέφωνο βίντεο (ταινίες), και τούτο, διότι ερμήνευσε εσφαλμένα τη διάταξη του άρθρου 2 περ. ε του Ν. 2472/1997, αφού το βίντεο εντός του κινητού τηλεφώνου της εγκαλούσας σε συγκεκριμένο διαρθρωμένο φάκελλο, εντός της μνήμης αυτού, συνιστά αρχείο και όχι αταξινόμητο προσωπικό δεδομένο που απλά περιέχεται σε κάποιο αποθηκευτικό μέσο, και στη συνέχεια εσφαλμένα εφάρμοσε την ουσιαστική ποινική διάταξη του άρθρου 22 παρ. 4 του ίδιου νόμου.

Η ερμηνεία αυτή είναι, ασφαλώς, ορθή, ωστόσο, θα πρέπει να σημειωθεί ότι η νομοθεσία που εφαρμόζεται είναι απαρχαιωμένη, στο βαθμό που θέτει ως προϋπόθεση την ύπαρξη αρχείου προσωπικών δεδομένων για τη θεμελίωση της αντικειμενικής υπόστασης. Στο πεδίο του ηλεκτρονικού εγκλήματος, η Σύμβαση της Βουδαπέστης για το Κυβερνοέγκλημα, στην οποία προβλέπονται μια σειρά αδικημάτων που τελούνται μέσω ηλεκτρονικών υπολογιστών, αναφέρεται σε δεδομένα και σε συστήματα υπολογιστών (βλ. άρθρο 1 περ. α΄ και β΄) και όχι σε αρχεία, ως αντικείμενα εγκλήματος και θεωρούμε ότι και οι ποινικές κυρώσεις επί παράνομης επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα θα έπρεπε να περιέχουν αντίστοιχες προβλέψεις [βλ. σχετικά 
Οι διατάξεις του ΠΚ για το ηλεκτρονικό έγκλημα μετά το Ν. 4411/2016].

Βεβαίως, δεν μπορούμε να συμφωνήσουμε με τη σκέψη της απόφασης, σύμφωνα με την οποία, αρχείο προσωπικών δεδομένων κατά την έννοια των ως άνω διατάξεων αποτελούν και τα σύγχρονα "έξυπνα" τηλέφωνα. Και τούτο, διότι τα εν λόγω τηλέφωνα αποτελούν σύστημα υπολογιστή που εμπεριέχει προγράμματα και δεδομένα, ορισμένα από τα οποία περιλαμβάνονται σε αρχεία, σύμφωνα με την έννοια του ν. 2472/1997.


Ιωάννης Ιγγλεζάκης,
Αν. Καθηγητής Νομ. Σχολής ΑΠΘ
Δικηγόρος Θεσσαλονίκης




Αριθμός 474/2016

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

E' Ποινικό Τμήμα

(...)

Η υπό κρίση αίτηση της Εισαγγελέως του Αρείου Πάγου περί αναιρέσεως της υπ’ αριθμ. 237/2015 αποφάσεως του Τριμελούς Εφετείου Καλαμάτας, με την οποία οι κατηγορούμενοι αθωώθηκαν για τις πράξεις της κατ’ εξακολούθηση παραβιάσεως αρχείου προσωπικών δεδομένων (άρθρα 26 παρ. 1α, 27 παρ. 1, 98 παρ. 1 του Π.Κ., 1, 2 και 22 παρ. 4 του Ν. 2472/1997), έχει ασκηθεί νομίμως και εμπροθέσμως (άρθρα 473 παρ. 1 και 3,479 εδ. α, 483 παρ. 3, 504 παρ.1, 505 παρ. 2 εδ. α του Κ.Ποιν.Δ.). Επομένως, αυτή είναι παραδεκτή και πρέπει να εξεταστεί κατ’ ουσίαν, παρά την απουσία των κατηγορουμένων Χ. Η. του Ι. και Β. Γ. του Κ., οι οποίοι, όπως προκύπτει από τα (δύο 2) από 7-1-2016 αποδεικτικά επιδόσεως του Υπαρχ. Α. Π. του Α.Τ. ... κλήθηκαν νόμιμα και εμπρόθεσμα για να παραστούν στο ακροατήριο του Δικαστηρίου τούτου κατά την ανωτέρω δικάσιμο (άρθρα 513 παρ.1, 515 παρ. 2 Κ.Ποιν.Δ.), ο μεν Χ. Η. με επίδοση της υπ’ αριθμ. …/17.12.2015 κλήσεως της Εισαγγελίας του Αρείου Πάγου, στον σύνοικο ενήλικο πατέρα του Ι. Η., ο δε Β. Γ. με επίδοση της κλήσεως αυτής στον επίσης σύνοικο ενήλικο πατέρα του Κ. Γ. και συνεπώς ως εκ περισσού επεδόθη η κλήση και στους αντικλήτους δικηγόρους αυτών, όπως προκύπτει από τα από 7/1/2016 και 4/1/2016 αποδεικτικά επιδόσεως της Επιμελητρίας της Εισαγγελίας Πρωτοδικών Καλαμάτας Μ. Δ.

Κατά το άρθρο 1 του Ν. 2472/1997, "Προστασία ατόμου από την επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα" (όπως αυτός ισχύει μετά τις τροποποιήσεις του στο άρθρο 6 και την προσθήκη άρθρου 7Α με το άρθρο 8 του Ν. 2819/2000 και στα άρθρα 7, 7Α, 11, 19 με το άρθρο 34 του Ν. 2915/2001 περί των οποίων δεν πρόκειται εδώ, ως κατωτέρω θα εκτεθεί) αντικείμενο αυτού του νόμου είναι η θέσπιση των προϋποθέσεων για την επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα προς προστασία των δικαιωμάτων και των θεμελιωδών ελευθεριών των φυσικών προσώπων και ιδίως της ιδιωτικής ζωής. Περαιτέρω, κατά το άρθρο 22 παρ. 4 του ίδιου νόμου, "Όποιος χωρίς δικαίωμα επεμβαίνει με οποιονδήποτε τρόπο σε αρχείο δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα ή λαμβάνει γνώση των δεδομένων αυτών ή τα αφαιρεί, αλλοιώνει, βλάπτει, καταστρέφει, επεξεργάζεται, μεταδίδει, ανακοινώνει, τα καθιστά προσιτά σε μη δικαιούμενα πρόσωπα ή επιτρέπει στα πρόσωπα αυτά να λάβουν γνώση των εν λόγω δεδομένων ή τα εκμεταλλεύεται με οποιονδήποτε τρόπο, τιμωρείται με φυλάκιση και χρηματική ποινή και αν πρόκειται για ευαίσθητα δεδομένα με φυλάκιση τουλάχιστον ενός (1) έτους και χρηματική ποινή τουλάχιστον ενός εκατομμυρίου (1.000.000) έως δέκα εκατομμυρίων (10.000.000) δραχμών, αν η πράξη δεν τιμωρείται βαρύτερα από άλλες διατάξεις".

Εξάλλου, κατά το άρθρο 2 στοιχ. α’ , β’ , γ’ , δ’ , ε’ και ι’ του ίδιου νόμου, για τους σκοπούς αυτού νοούνται ως: α) "Δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα", κάθε πληροφορία που αναφέρεται στο υποκείμενο των δεδομένων. Δεν λογίζονται ως δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα τα στατιστικής φύσεως συγκεντρωτικά στοιχεία, από τα οποία δεν μπορούν πλέον να προσδιορισθούν τα υποκείμενα των δεδομένων, β) "Ευαίσθητα δεδομένα", τα δεδομένα που αφορούν στη φυλετική ή εθνική προέλευση, στα πολιτικά φρονήματα. στις θρησκευτικές ή φιλοσοφικές πεποιθήσεις, στη συμμετοχή σε συνδικαλιστική οργάνωση, στην υγεία, στην κοινωνική πρόνοια και στην ερωτική ζωή, και στα σχετικά με ποινικές διώξεις ή καταδίκες καθώς και στη συμμετοχή σε συναφείς με τα ανωτέρω ενώσεις προσώπων (όπως η περ. αυτή β’ αντικ/θη με την παρ. 1 άρθρου 18 Ν. 3471/2006 και εν συνεχεία αντ/θη ως ανωτ. με την παρ. 3 αρθρ. 8 Ν. 3625/2007) γ) "Υποκείμενο των δεδομένων", το φυσικό πρόσωπο στο οποίο αναφέρονται τα δεδομένα και του οποίου η ταυτότητα είναι γνωστή ή μπορεί να εξακριβωθεί, δηλαδή μπορεί να προσδιορισθεί αμέσως ή εμμέσως, ιδίως βάσει αριθμού ταυτότητας ή βάσει ενός ή περισσότερων συγκεκριμένων στοιχείων που χαρακτηρίζουν την υπόστασή του από άποψη φυσική, βιολογική, ψυχική, οικονομική, πολιτιστική, πολιτική ή κοινωνική, δ) "Επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα" ("επεξεργασία"), κάθε εργασία ή σειρά εργασιών που πραγματοποιείται, από το Δημόσιο ή από νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου ή ιδιωτικού δικαίου ή ένωση προσώπων ή φυσικό πρόσωπο με ή χωρίς τη βοήθεια αυτοματοποιημένων μεθόδων και εφαρμόζονται σε δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα, όπως η συλλογή, η καταχώριση, η οργάνωση, η διατήρηση ή αποθήκευση, η τροποποίηση, η εξαγωγή, η χρήση, η διαβίβαση, η διάδοση ή κάθε άλλης μορφής διάθεση, η συσχέτιση ή ο συνδυασμός, η διασύνδεση, η δέσμευση (κλείδωμα), η διαγραφή, η καταστροφή, ε) "αρχείο δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα" ("αρχείο"), σύνολο δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, τα οποία αποτελούν ή μπορεί να αποτελέσουν αντικείμενο επεξεργασίας, και τα οποία τηρούνται είτε από το Δημόσιο ή από νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου ή ιδιωτικού δικαίου ή ένωση προσώπων ή φυσικό πρόσωπο, κατά δε τη διατύπωση της παρ. 2 του άρθρου 18 του Ν. 3471/2006, με την οποία αντικαταστάθηκε το εδάφιο αυτό, κατά την έννοια του νόμου νοείται ως "αρχείο δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα" ("αρχείο"), κάθε διαρθρωμένο σύνολο δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, τα οποία είναι προσιτά με γνώμονα συγκεκριμένα κριτήρια" ... και ι) "αποδέκτης" το φυσικό ή νομικό πρόσωπο ή δημόσια αρχή ή υπηρεσία ή οποιοσδήποτε άλλος οργανισμός, στον οποίο ανακοινώνονται ή μεταδίδονται τα δεδομένα, ανεξαρτήτως αν πρόκειται, για τρίτο ή όχι. Περαιτέρω, κατά το άρθρο 3 παρ. 1 του Ν. 2472/1997, οι διατάξεις αυτού "εφαρμόζονται στην εν όλω ή εν μέρει αυτοματοποιημένη επεξεργασία, καθώς και στη μη αυτοματοποιημένη επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, τα οποία περιλαμβάνονται ή πρόκειται να περιληφθούν σε αρχείο". Τέλος, κατά τη διάταξη του άρθρου 3 παρ. 1 εδ. β’ του Ν. 3471/2006 "προστασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και της ιδιωτικής ζωής στον τομέα των ηλεκτρονικών επικοινωνιών και τροποποίηση του Ν. 2472/1997", "για την επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που πραγματοποιείται στο πλαίσιο μη διαθεσίμων στο κοινό υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών, εφαρμόζεται ο Ν. 2472/1997, όπως ισχύει".

Από τις ως άνω διατάξεις προκύπτει ότι οι κυρώσεις που προβλέπονται στο Ν. 2472/1997, ενόψει της ιδιάζουσας βαρύτητάς τους, προβλέπονται όχι γενικώς και αορίστως για κάθε παράβαση των διατάξεών του, αλλά μόνο για συγκεκριμένες ειδικά περιγραφόμενες σοβαρές παραβάσεις. Με εξαίρεση δε τις περιπτώσεις του άρθρου 22 παρ. 5, η οποία ποινικοποιεί τις παραβάσεις συγκεκριμένων αποφάσεων της Αρχής προσωπικών δεδομένων, το κοινό συνδετικό γνώρισμα των ειδικών ποινικών προβλέψεων του άρθρου 22 του Ν. 2472/1997 και εκείνο που προσδίδει βαρύτητα στις σχετικές πράξεις είναι η αναφορά τους στην τήρηση "αρχείων προσωπικών δεδομένων".

Συνεπώς, για την αντικειμενική θεμελίωση του εν λόγω εγκλήματος, απαιτείται: α) ύπαρξη δεδομένων που περιλαμβάνονται σε "αρχείο", ως τέτοιο δε θεωρείται κατά τον προϊσχύσαντα ορισμό του άρθρου 2 περ. ε’ του Ν. 2472/1997, το σύνολο δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, τα οποία αποτελούν ή μπορεί να αποτελούν αντικείμενο "επεξεργασίας" και τηρούνται κατά τα οριζόμενα στην πιο πάνω διάταξη ενώ υπό την νέα του μορφή ως άνω απαιτείται επιπλέον "διάρθρωση του συνόλου" και "το προσιτό των δεδομένων με γνώμονα συγκεκριμένα κριτήρια" β) υποκείμενο των δεδομένων, δηλαδή το φυσικό πρόσωπο, στο οποίο αναφέρονται τα δεδομένα και του οποίου η ταυτότητα είναι γνωστή ή μπορεί να εξακριβωθεί, και γ) να πρόκειται για δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα, όπως αυτά ορίζονται με τις πιο πάνω διατάξεις. Έτσι, από το συνδυασμό των παραπάνω διατάξεων προκύπτει ότι δεν θεωρούνται δεδομένα οι πληροφορίες των οποίων κάνει κάποιος χρήση και οι οποίες περιήλθαν σε γνώση του, χωρίς να ερευνήσει αυτός κάποιο αρχείο ή χωρίς να του τις έχει μεταδώσει τρίτος που επενέβη σε αρχείο, γιατί εκλείπει η προϋπόθεση του αρχείου ως στοιχείου της αντικειμενικής υποστάσεως του εγκλήματος του άρθρου 22 παρ. 4 του Ν. 2472/1997. Τούτο συνάγεται επίσης ευθέως και από τη διατύπωση των διατάξεων του άρθρου 22 παρ. 4, 5 και 6 του ως άνω νόμου, με τις οποίες απειλούνται ποινικές κυρώσεις σε περίπτωση παράνομης επεμβάσεως σε αρχείο δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα ή αυθαίρετης χρησιμοποιήσεως του προϊόντος τέτοιας επεμβάσεως, όχι όμως και στην περίπτωση που δεν έχει γίνει τέτοια επέμβαση και ο φερόμενος ως δράστης γνωρίζει τα διαδιδόμενα από μόνος του, αφού στην περίπτωση αυτή δεν στοιχειοθετείται αντικειμενικώς το εν λόγω έγκλημα.

Τέτοιο αρχείο προσωπικών δεδομένων κατά την έννοια των ως άνω διατάξεων αποτελούν και τα σύγχρονα "έξυπνα" τηλέφωνα, τα οποία διαθέτουν λογισμικά προγράμματα και στα οποία ο κάτοχος και ιδιοκτήτης τους καταχωρεί σε ξεχωριστά μικρότερα αρχεία τα προσωπικά δεδομένα του που αναφέρονται στις επαφές του, στις φωτογραφίες του, στα βίντεό του (ταινίες του), στα μηνύματα (mails) κ.λ.π., τα οποία αρχεία είναι διαρθρωμένα σε φακέλλους και υποφακέλλους, όπως και στους ηλεκτρονικούς υπολογιστές, δηλαδή τα αρχεία του σύγχρονου κινητού τηλεφώνου αποτελούν διαρθρωμένο σύνολο δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, τα οποία είναι προσιτά με γνώμονα συγκεκριμένα κριτήρια και τα οποία μπορούν να τύχουν επεξεργασίας.

Εξάλλου, κατά το άρθρο 510 παρ.1 στοιχ. Ε’ του Κ.Ποιν.Δ., λόγο αναιρέσεως της αποφάσεως αποτελεί και η εσφαλμένη ερμηνεία ή εφαρμογή ουσιαστικής ποινικής διατάξεως. Εσφαλμένη ερμηνεία ουσιαστικής ποινικής διάταξης υπάρχει, όταν ο δικαστής αποδίδει σ’ αυτήν διαφορετική έννοια από εκείνη που πράγματι έχει, εσφαλμένη δε εφαρμογή, όταν ο δικαστής δεν υπήγαγε σωστά τα πραγματικά περιστατικά, τα οποία δέχθηκε, στη διάταξη που εφαρμόσθηκε. Περίπτωση δε εσφαλμένης εφαρμογής ουσιαστικής ποινικής διάταξης, που συνιστά λόγο αναίρεσης, κατ’ άρθρο 510 παρ. 1 στοιχ. Ε’ του Κ.Ποιν.Δ., υπάρχει και όταν η παραβίαση λαμβάνει χώρα εκ πλαγίου, γιατί δεν αναφέρονται στην απόφαση με σαφήνεια, πληρότητα και συγκεκριμένο τρόπο τα πραγματικά περιστατικά που προέκυψαν κατά την κρίση του δικαστηρίου ή κατά την έκθεση αυτών υπάρχει αντίφαση, είτε στην ίδια αιτιολογία, είτε μεταξύ της αιτιολογίας και του διατακτικού της απόφασης, ώστε να μην είναι εφικτός ο έλεγχος από τον ’ρειο Πάγο, για την ορθή εφαρμογή του νόμου.

Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση υπ’ αριθμ. 237/2015 και τα πρακτικά της, το δικάσαν κατ’ έφεση Τριμελές Εφετείο Καλαμάτας, δέχθηκε στο αιτιολογικό του, ότι: "Από την χωρίς όρκο κατάθεση της εξετασθείσας πολιτικώς ενάγουσας, τις ένορκες καταθέσεις των μαρτύρων κατηγορίας και υπερασπίσεως που εξετάστηκαν στο ακροατήριο, τα πρακτικά της πρωτοβάθμιας δίκης και τα έγγραφα που αναγνώστη καν στο ακροατήριο καθώς και από τις απολογίες των παρόντων κατ/νων αποδείχθηκαν τα ακόλουθα, (μετά την παράθεση νομικών σκέψεων, σχετικά με τα άρθρα 1, 2, 22 Ν. 2472/1997 και του τι συνιστά "αρχείο" με την παραπομπή σε νομολογία του ΑΠ ειδικότερα για τις φωτογραφίες και πότε συνιστούν δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα), στη συγκεκριμένη περίπτωση: Στους κατηγορουμένους είχε αποδοθεί ότι στη Καλαμάτα το χρονικό διάστημα, από τον 1° του 2008 μέχρι τον 4° του 2008 τέλεσαν τα αδικήματα που προβλέπονται και τιμωρούνται από το Νόμο με στερητικές της ελευθερίας ποινές.

Ειδικότερα: Α) Στον ανωτέρω τόπο και χρόνο χωρίς δικαίωμα έλαβαν γνώση ευαίσθητων δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, τα οποία αφορούσαν στην ερωτική ζωή προσώπου, προσέτι, στον πιο πάνω τόπο προέβησαν σε ανακοίνωση προς μη δικαιούμενα πρόσωπα των δεδομένων αυτών, ήτοι πληροφοριών που αναφέρονται σε φυσικό πρόσωπο του οποίου η ταυτότητα είναι γνωστή, χωρίς τη συγκατάθεση του τελευταίου. Ειδικότερα, στον πιο πάνω τόπο και χρόνο, τον Ιανουάριο του 2008, ο πρώτος κατηγορούμενος έκλεψε από το κινητό τηλέφωνο της εγκαλούσας Π. Λ. του Ι. και της Κ., ερωτικές της στιγμές, που είχε βιντεοσκοπήσει εκείνη με το κινητό της τηλέφωνο κατά τη διάρκεια ερωτικής της συνεύρεσης τον Νοέμβριο του 2007 στην οικία του με συμμαθητή της στο Λύκειο ..., τις οποίες πέρασε στον ηλεκτρονικό υπολογιστή του. Ακολούθως, ο πρώτος κατηγορούμενος, προέβη σε ανακοίνωση προς μη δικαιούμενα πρόσωπα των δεδομένων αυτών και ειδικότερα, στον πιο πάνω τόπο και χρόνο, διέδωσε τις ανωτέρω ερωτικές στιγμές της εγκαλούσας στον 3° κατηγορούμενο, ο οποίος τις αντέγραψε από τον ηλεκτρονικό υπολογιστή του 1ου κατηγορούμενου. Β) Ο 2ος κατηγορούμενος στον ανωτέρω τόπο και χρόνο χωρίς δικαίωμα έλαβε γνώση ευαίσθητων δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, τα οποία αφορούσαν στην ερωτική ζωή προσώπου, προσέτι, στον πιο πάνω τόπο, προέβηκε σε ανακοίνωση προς μη δικαιούμενα πρόσωπα των δεδομένων αυτών, ήτοι πληροφοριών που αναφέρονται σε φυσικό πρόσωπο του οποίου η ταυτότητα είναι γνωστή, χωρίς τη συγκατάθεση του τελευταίου. Ειδικότερα, στον ανωτέρω τόπο και χρόνο, μετέφερε στο κινητό του τηλέφωνο τις ερωτικές στιγμές της εγκαλούσας από το κινητό τηλέφωνο του 3ου κατηγορούμενου, για τις οποίες έλαβε γνώση, καθόσον τις παρακολούθησε, στη συνέχεια προέβη σε ανακοίνωση προς μη δικαιούμενα πρόσωπα των δεδομένων αυτών και ειδικότερα, στον πιο πάνω τόπο και χρόνο, 26-3-2008, διέδωσε τις ανωτέρω ερωτικές στιγμές της εγκαλούσας στον Γ. Κ., κάτοικο ..., με το να του δείξει τις εικόνες και ερωτικές σκηνές από το κινητό του. Γ) Ο 3ος κατηγορούμενος στον ανωτέρω τόπο και χρόνο χωρίς δικαίωμα έλαβε γνώση ευαίσθητων δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, τα οποία αφορούσαν στην ερωτική ζωή προσώπου, προσέτι, στον πιο πάνω τόπο, προέβηκε σε ανακοίνωση προς μη δικαιούμενα πρόσωπα των δεδομένων αυτών, ήτοι πληροφοριών που αναφέρονται σε φυσικό πρόσωπο του οποίου η ταυτότητα είναι γνωστή, χωρίς τη συγκατάθεση του τελευταίου. Ειδικότερα, αντέγραψε στο κινητό του, από τον ηλεκτρονικό υπολογιστή του 1ου κατηγορούμενου τις ερωτικές στιγμές της εγκαλούσας με τον συμμαθητή της, για τις οποίες έλαβε γνώση, στη συνέχεια τις μετέφερε στο κινητό τηλέφωνο του 2ου κατηγορούμενου.

Περαιτέρω η εγκαλούσα κατέθεσε μεταξύ άλλων κατά τη συζήτηση της υπόθεσης, ενώπιον του παρόντος δικαστηρίου, ότι το 2007 είχε βιντεοσκοπήσει μια ερωτική της σκηνή με τον σύντροφο της και κάποια στιγμή ήλθε ο Κ. Γ. σε μία καφετέρια και στης είπε ότι μια υπήρχε διόρθωση του συνόλου των δεδομένων του κινητού τηλεφώνου της εγκαλούσας, ούτε αποδείχθηκε ότι υπήρχαν συγκεκριμένα κριτήρια προσέγγισης στο συγκεκριμένο αρχείο, όπως ακριβώς απαιτεί ο νόμος. Ο δε ΑΠ, όπως ήδη ελέχθη αναλυτικά πιο πάνω, έχει αποσαφηνίσει ότι οι φωτογραφίες που περιέχονται σε κάποιο αποθηκευτικό μέσο και δεν είναι ομαδοποιημένες και ταξινομημένες με συγκεκριμένα κριτήρια, όπως εν προκειμένω, δεν συνιστούν αρχείο. Επομένως, εφόσον δεν πληρούται η αντικειμενική υπόσταση του αδικήματος του άρθρου 2 περ. ε του Ν. 2472/1997, οι κατηγορούμενοι πρέπει να κηρυχθούν αθώοι." Με το ως άνω αιτιολογικό (σκεπτικό), το Τριμελές Εφετείο Καλαμάτας, με την προσβαλλόμενη 237/2015 απόφασή του, κήρυξε αθώους τους κατηγορουμένους των αξιόποινων πράξεων του άρθρου 22 παρ. 4 του Ν. 2472/1997. Όμως, με αυτά που δέχθηκε με την προσβαλλομένη απόφασή του το Τριμελές Εφετείο Καλαμάτας, δηλαδή ότι δεν αποτελούν αρχείο προσωπικών δεδομένων τα καταχωρημένα και αρχειοθετημένα σε κινητό τηλέφωνο βίντεο (ταινίες), εσφαλμένα ερμήνευσε τη διάταξη του άρθρου 2 περ. ε του Ν. 2472/1997, αφού το βίντεο εντός του κινητού τηλεφώνου της εγκαλούσας σε συγκεκριμένο διαρθωμένο φάκελλο, εντός της μνήμης αυτού, συνιστά αρχείο και όχι αταξινόμητο προσωπικό δεδομένο που απλά περιέχεται σε κάποιο αποθηκευτικό μέσο, και στη συνέχεια εσφαλμένα εφάρμοσε την ουσιαστική ποινική διάταξη του άρθρου 22 παρ. 4 του ίδιου νόμου. Επομένως, κατά παραδοχή ως βασίμου του μοναδικού λόγου της κρινόμενης αναιρέσεως της Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου περί εσφαλμένης ερμηνείας και εφαρμογής ουσιαστικής ποινικής διατάξεως, πρέπει να γίνει δεκτή η αίτηση αναιρέσεως και να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη αθωωτική απόφαση.

Περαιτέρω, κατά τις διατάξεις των άρθρων 111, 112 και 113 του Π.Κ., το αξιόποινο εξαλείφεται με την παραγραφή, η οποία, προκειμένου περί πλημμελημάτων, είναι πέντε έτη, αρχομένη από την ημέρα που τελέσθηκε η αξιόποινη πράξη. Η προθεσμία αναστέλλεται για όσο χρόνο διαρκεί η κυρία διαδικασία και ώσπου να γίνει αμετάκλητη η καταδικαστική απόφαση, όχι όμως πέραν από τα τρία έτη για τα πλημμελήματα. Από τις διατάξεις αυτές, σε συνδυασμό με εκείνες των άρθρων 310 παρ. 1β, 370 εδ. β’ , 511 εδ. α και γ’ του Κ.Ποιν.Δ., προκύπτει ότι η παραγραφή, ως θεσμός δημοσίας τάξεως, εξετάζεται αυτεπαγγέλτως από το δικαστήριο σε κάθε στάση της ποινικής διαδικασίας, ακόμη και από τον ’ρειο Πάγο, ο οποίος, διαπιστώνοντας τη συμπλήρωση της παραγραφής και μετά τη δημοσίευση της προσβαλλομένης αποφάσεως ή την άσκηση της αναιρέσεως, εφόσον η αίτηση αναιρέσεως είναι τυπικά παραδεκτή και περιέχεται σ’ αυτήν ένας τουλάχιστον παραδεκτός λόγος αναιρέσεως, από τους περιοριστικά αναφερόμενους στο άρθρο 510 παρ. 1 του Κ.Ποιν.Δ., ο οποίος κρίθηκε και βάσιμος, οφείλει να αναιρέσει την απόφαση και να παύσει οριστικά την ποινική δίωξη (Ολ. ΑΠ 7/2005).

Περαιτέρω, κατά τη διάταξη του άρθρου 17 του Π.Κ. ως χρόνος τελέσεως της πράξεως θεωρείται ο χρόνος κατά τον οποίο ο υπαίτιος ενήργησε ή όφειλε να ενεργήσει. Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από την επισκόπηση των εγγράφων της δικογραφίας και ιδίως της προσβαλλόμενης αποφάσεως του Τριμελούς Εφετείου Καλαμάτας, (που δίκασε σε δεύτερο βαθμό) οι πράξεις, για τις οποίες κατηγορούνται οι κατηγορούμενοι συνίστανται στο ότι: "Στη Καλαμάτα το χρονικό διάστημα, από τον 1° του 2008 μέχρι τον 4° του 2008 τέλεσαν τα αδικήματα που προβλέπονται και τιμωρούνται από το Νόμο με στερητικές της ελευθερίας ποινές. Ειδικότερα: Α) Στον ανωτέρω τόπο και χρόνο χωρίς δικαίωμα έλαβαν γνώση ευαίσθητων δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, τα οποία αφορούσαν στην ερωτική ζωή προσώπου, προσέτι, στον πιο πάνω τόπο προέβησαν σε ανακοίνωση προς μη δικαιούμενα πρόσωπα των δεδομένων αυτών, ήτοι πληροφοριών που αναφέρονται σε φυσικό πρόσωπο του οποίου η ταυτότητα είναι γνωστή, χωρίς τη συγκατάθεση του τελευταίου. Ειδικότερα, στον πιο πάνω τόπο και χρόνο, τον Ιανουάριο του 2008, ο πρώτος κατηγορούμενος έκλεψε από το κινητό τηλέφωνο της εγκαλούσας Π. Λ. του Ι. και της Κ., ερωτικές της στιγμές, που είχε βιντεοσκοπήσει εκείνη με το κινητό της τηλέφωνο κατά τη διάρκεια ερωτικής της συνεύρεσης τον Νοέμβριο του 2007 στην οικία του με συμμαθητή της στο Λύκειο ..., τις οποίες πέρασε στον ηλεκτρονικό υπολογιστή του. Ακολούθως, ο πρώτος κατηγορούμενος, προέβη σε ανακοίνωση προς μη δικαιούμενα πρόσωπα των δεδομένων αυτών και ειδικότερα, στον πιο πάνω τόπο και χρόνο, διέδωσε τις ανωτέρω ερωτικές στιγμές της εγκαλούσας στον 3° κατηγορούμενο, ο οποίος τις αντέγραψε από τον ηλεκτρονικό υπολογιστή του 1ου κατηγορούμενου. Β) Ο 2ος κατηγορούμενος στον ανωτέρω τόπο και χρόνο χωρίς δικαίωμα έλαβε γνώση ευαίσθητων δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, τα οποία αφορούσαν στην ερωτική ζωή προσώπου, προσέτι, στον πιο πάνω τόπο, προέβηκε σε ανακοίνωση προς μη δικαιούμενα πρόσωπα των δεδομένων αυτών, ήτοι πληροφοριών που αναφέρονται σε φυσικό πρόσωπο του οποίου η ταυτότητα είναι γνωστή, χωρίς τη συγκατάθεση του τελευταίου. Ειδικότερα, στον ανωτέρω τόπο και χρόνο, μετέφερε στο κινητό του τηλέφωνο τις ερωτικές στιγμές της εγκαλούσας από το κινητό τηλέφωνο του 3ου κατηγορούμενου, για τις οποίες έλαβε γνώση, καθόσον τις παρακολούθησε, στη συνέχεια προέβη σε ανακοίνωση προς μη δικαιούμενα πρόσωπα των δεδομένων αυτών και ειδικότερα, στον πιο πάνω τόπο και χρόνο, 26-3-2008, διέδωσε τις ανωτέρω ερωτικές στιγμές της εγκαλούσας στον Γ. Κ., κάτοικο ..., με το να του δείξει τις εικόνες και ερωτικές σκηνές από το κινητό του. Γ) Ο 3ος κατηγορούμενος στον ανωτέρω τόπο και χρόνο χωρίς δικαίωμα έλαβε γνώση ευαίσθητων δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, τα οποία αφορούσαν στην ερωτική ζωή προσώπου, προσέτι, στον πιο πάνω τόπο, προέβηκε σε ανακοίνωση προς μη δικαιούμενα πρόσωπα των δεδομένων αυτών, ήτοι πληροφοριών που αναφέρονται σε φυσικό πρόσωπο του οποίου η ταυτότητα είναι γνωστή, χωρίς τη συγκατάθεση του τελευταίου. Ειδικότερα, αντέγραψε στο κινητό του, από τον ηλεκτρονικό υπολογιστή του 1ου κατηγορούμενου τις ερωτικές στιγμές της εγκαλούσας με τον συμμαθητή της, για τις οποίες έλαβε γνώση, στη συνέχεια τις μετέφερε στο κινητό τηλέφωνο του 2ου κατηγορούμενου."

Έτσι, οι αξιόποινες πράξεις της γνώσης και ανακοίνωσης ευαίσθητων προσωπικών δεδομένων που αφορούσαν την ερωτική ζωή της εγκαλούσας, οι οποίες φέρονται ότι τελέσθηκαν από τον πρώτο κατηγορούμενο Χ. Η. τον Ιανουάριο του έτους 2008, δηλαδή η κλοπή του σχετικού βίντεο από τα αρχεία του κινητού τηλεφώνου της εγκαλούσας, η αντιγραφή του στον ηλεκτρονικό υπολογιστή του πρώτου κατηγορουμένου και η ανακοίνωση και διάδοση τούτων στον τρίτο κατηγορούμενο με αντιγραφή από τον ηλεκτρονικό του υπολογιστή στο κινητό τηλέφωνο του τελευταίου, που τιμωρούνται σε βαθμό πλημμελήματος (άρθρα 12, 98 του Π.Κ. και 22 παρ. 4 του Ν. 2472/1997), αφού από τον ανωτέρω χρόνο της τελέσεώς τους (Ιανουάριος 2008) μέχρι και την συζήτηση της αναιρέσεως (5-2-2016) παρήλθε χρονικό διάστημα πλέον της οκταετίας, έχουν υποπέσει σε παραγραφή και έχει εξαλειφθεί το αξιόποινό τους.

Επίσης και οι μερικότερες αξιόποινες πράξεις της γνώσης των ευαίσθητων προσωπικών δεδομένων που αφορούσαν την ερωτική ζωή της εγκαλούσας, η οποίες φέρονται ότι τελέσθηκαν από τον τρίτο κατηγορούμενο Μ. Κ. τον Ιανουάριο του έτους 2008, δηλαδή η από μέρους του γνώση του κλαπέντος κατά τα ανωτέρω βίντεο από τα αρχεία του κινητού τηλεφώνου της εγκαλούσας και η αντιγραφή του από τον ηλεκτρονικό υπολογιστή του πρώτου κατηγορουμένου στο κινητό του τηλέφωνο, ως και η μεταφορά του στο κινητό τηλέφωνο του δευτέρου κατηγορουμένου Β. Γ., που τιμωρούνται σε βαθμό πλημμελήματος (άρθρα 12, 98 του Π.Κ. και 22 παρ. 4 του Ν. 2472/1997), αφού από τον ανωτέρω χρόνο της τελέσεώς τους (Ιανουάριος 2008) μέχρι και την συζήτηση της αναιρέσεως (5-2-2016) παρήλθε χρονικό διάστημα πλέον της οκταετίας έχουν υποπέσει σε παραγραφή και έχει εξαλειφθεί το αξιόποινό τους. Τέλος οι μερικότερες αξιόποινες πράξεις της γνώσης και μεταφοράς ευαίσθητων προσωπικών δεδομένων που αφορούσαν την ερωτική ζωή της εγκαλούσας, οι οποίες φέρονται ότι τελέσθηκαν από τον δεύτερο κατηγορούμενο Β. Γ. τον Ιανουάριο 2008 δηλαδή η από μέρους του γνώση του σχετικού βίντεο και η μεταφορά στο κινητό του τηλέφωνο από το κινητό τηλέφωνο του τρίτου κατηγορουμένου, που τιμωρούνται σε βαθμό πλημμελήματος κατά τ’ άνω, αφού από τον ανωτέρω χρόνο της τελέσεώς τους (Ιανουάριος 2008) μέχρι και τη συζήτηση της αναιρέσεως (5/2/2016) παρήλθε χρονικό διάστημα πλέον της οκταετίας έχουν υποπέσει σε παραγραφή. Κατά συνέπεια, αφού η αίτηση αναιρέσεως γίνεται δεκτή κατά παραδοχή του σχετικού λόγου της ως παραδεκτού και βάσιμου, πρέπει να παύσει οριστικά η ποινική δίωξη κατά των ως άνω κατηγορουμένων για τις ανωτέρω πράξεις τους και κατά τα λοιπά, δηλαδή για τη μη παραγραφείσα πράξη της 26/3/2008 του δευτέρου κατηγορουμένου Β. Γ. να παραπεμφθεί η υπόθεση για νέα συζήτηση στο ίδιο δικαστήριο που εξέδωσε την προσβαλλομένη απόφαση, το οποίο θα συγκροτηθεί από άλλους Δικαστές, εκτός από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως (άρθρ. 519 Κ.Ποιν.Δ.).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 237/9-6-2015 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Καλαμάτας.
Παύει οριστικά την ποινική δίωξη που ασκήθηκε κατά του πρώτου κατηγορουμένου Χ. Η. του Ι., κατοίκου ... Δήμου Οιχαλίας, για το ότι: Στην Καλαμάτα, τον Ιανουάριο του έτους 2008, χωρίς δικαίωμα έλαβε γνώση ευαίσθητων δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, τα οποία αφορούσαν στην ερωτική ζωή προσώπου, προσέτι, στον πιο πάνω τόπο προέβη σε ανακοίνωση προς μη δικαιούμενα πρόσωπα των δεδομένων αυτών, ήτοι πληροφοριών που αναφέρονται σε φυσικό πρόσωπο του οποίου η ταυτότητα είναι γνωστή, χωρίς τη συγκατάθεση του τελευταίου. Ειδικότερα, στον πιο πάνω τόπο και χρόνο, τον Ιανουάριο του 2008, ο ως άνω πρώτος κατηγορούμενος έκλεψε από το κινητό τηλέφωνο της εγκαλούσας Π. Λ. του Ι. και της Κ., ερωτικές της στιγμές, που είχε βιντεοσκοπήσει εκείνη με το κινητό της τηλέφωνο κατά τη διάρκεια ερωτικής της συνεύρεσης το Νοέμβριο του 2007 στην οικία του με συμμαθητή της στο Λύκειο ..., τις οποίες πέρασε στον ηλεκτρονικό υπολογιστή του. Ακολούθως ο πρώτος κατηγορούμενος, προέβη σε ανακοίνωση προς μη δικαιούμενα πρόσωπα των δεδομένων αυτών και ειδικότερα, στον πιο πάνω τόπο και χρόνο, διέδωσε της ανωτέρω ερωτικές στιγμές της εγκαλούσας στον 3° κατηγορούμενο, ο οποίος τις αντέγραψε από τον ηλεκτρονικό υπολογιστή του πρώτου κατηγορούμενου.

Παύει οριστικά την ποινική δίωξη που ασκήθηκε κατά του δεύτερου κατηγορουμένου Β. Γ. του Κ., κατοίκου ... Δήμου Οιχαλίας, για το ότι: Στην Καλαμάτα, τον Ιανουάριο του έτους 2008, χωρίς δικαίωμα έλαβε γνώση ευαίσθητων δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, τα οποία αφορούσαν στην ερωτική ζωή προσώπου, ήτοι πληροφοριών που αναφέρονται σε φυσικό πρόσωπο του οποίου η ταυτότητα είναι γνωστή, χωρίς τη συγκατάθεση του τελευταίου. Ειδικότερα, στον πιο πάνω τόπο και χρόνο, τον Ιανουάριο του 2008, ο ως άνω δεύτερος κατηγορούμενος μετέφερε στο κινητό του τηλέφωνο, από το κινητό τηλέφωνο του τρίτου κατηγορουμένου τις ερωτικές στιγμές της εγκαλούσας με τον συμμαθητή της.

Παύει οριστικά την ποινική δίωξη που ασκήθηκε κατά του τρίτου κατηγορουμένου Μ. Κ. του Χ., κατοίκου ... Δήμου Οιχαλίας, για το ότι: Στην Καλαμάτα, τον Ιανουάριο του έτους 2008, χωρίς δικαίωμα έλαβε γνώση ευαίσθητων δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, τα οποία αφορούσαν στην ερωτική ζωή προσώπου, ήτοι πληροφοριών που αναφέρονται σε φυσικό πρόσωπο του οποίου η ταυτότητα είναι γνωστή, χωρίς τη συγκατάθεση του τελευταίου. Ειδικότερα, στον πιο πάνω τόπο και χρόνο, τον Ιανουάριο του 2008, ο ως άνω τρίτος κατηγορούμενος αντέγραψε στο κινητό του, από τον ηλεκτρονικό υπολογιστή του ως άνω πρώτου κατηγορούμενου τις ερωτικές στιγμές της εγκαλούσας με το συμμαθητή της, για τις οποίες έλαβε γνώση και τις μετέφερε στο κινητό τηλέφωνο του δεύτερου κατηγορουμένου.

Και
Παραπέμπει την υπόθεση, κατά τα λοιπά, για νέα συζήτηση στο ίδιο δικαστήριο συγκροτηθησόμενο από άλλους Δικαστές, εκτός από εκείνους, που δίκασαν προηγουμένως.
Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 12 Φεβρουαρίου 2016.

Δευτέρα, 26 Δεκεμβρίου 2016

The Right To Be Forgotten: A New Digital Right for cyberspace

Ioannis Iglezakis
Associate Professor, Faculty of Law, Aristotle University of Thessaloniki
Paper presented at: Segurança da informação e Direito Constitucional do ciberespaço, 17-18 November 2016, Lisbon

 

Abstract

The right to be forgotten is a new digital right which is included in the General Data Protection Regulation (Regulation 2016/679), entering into force in 2018. Ιt has also has been recognized by the decision of the Court of Justice of the EU with its decision of 13 May 2014 in case C-131/12, which interpreted the provisions of Directive 95/46/EEC as to include a right ‘to be forgotten’ on the Net. This case dealt with search engines and their obligation to remove links to web pages from their lists of results, following requests of data subjects on the grounds that information should no longer be linked to their name by means of such a list and taking into account that even initially lawful processing of accurate data may, in the course of time, become incompatible with the directive where those data are no longer necessary in the light of the purposes for which they were collected or processed. The digital right to be forgotten, however, is more than an obligation of search engine providers to remove links to personal data. It, moreover, embodies the claim of individuals to have personal data relating to them deleted, particularly those posted in social media, unless there is a compelling ground for keeping it. It, effectively, deals with the consequences of an Internet that ‘never forgets’, ensuring personal autonomy and privacy.
Keywords: Data protection, freedom of expression, right to be forgotten, right to oblivion, search engines

Table of Contents

I. Introduction

In 2012, the EU Commission presented the proposal for a Regulation on the protection of individuals with regard to the processing of personal data and on the free movement of such data (‘General Data Protection Regulation’, GDPR), repealing Directive 95/46/EEC, with the aim to modernize the legal framework for data protection in the EU (Hornung, 2012; De Hert/Papakonstantinou, 2012; Danagher, 2012; Kuschewsky, 2012; Traung, 2012). A central provision in the proposed Regulation was Article 17 introducing the ‘right to be forgotten’ in the digital environment, which drew its origins from the ‘right of oblivion’ – or le droit à l’oubli, recognized by case-law in France, Italy and other countries (Mantelero, 2012). In the final text of the Regulation that was recently adopted, i.e. Regulation 2016/679, some changes took place, but the essence of the right to be forgotten remained unaffected, while its title changed to ‘Right to erasure’.
The intended effect of the right to be forgotten is to enhance users’ rights on the Internet and remedy the lack of control over their personal data (Ausloos, 2012). It also presents an attempt to deal with the issue of digital forgetting, in other words, with the privacy issues arising in a Web that never forgets (Rosen, 2011). In more particular, in the digital age the ‘default of forgetting’ has gradually shifted towards a ‘default of remembering’ as pointed out by Mayer-Schönberder (Mayer-Schönberger, 2009), and this causes major privacy risks in a world of big data (Koops, 2011). This is a world in which it is almost impossible to escape the past, since every status update or photograph, and every tweet may be copied and/or reposted by other users or saved in Internet archives, such as the wayback machine1, and in cached pages2; as a result that information may be available online, even if it has been deleted in its initial place (Mitrou/Karyda, 2012). Moreover, search engines provide a great number of personal information for any particular person in case a search with a name and/or surname is carried out.
In this context, the introduction of a right to be forgotten is the recognition of the enhanced capacity of cyberspace to disseminate and distribute huge amounts of data, including personal data, hence making it impossible to control the flow of personal information (Ausloos, op. cit.).
It should be noted that there are different conceptual approaches as regards this new right in the literature. While it is conceived primarily as a right (e.g., Conley, 2010), other authors speak of an ethical or social value (Blanchete/Johnson, 2002) or of a policy aim (Mayer-Schönberger, op. cit.) and of a 'legitimate interest to forget and to be forgotten' (Rouvroy, 2008). In addition, it is connected with the right to personal identity, in so far as it expresses ‘the ability to reinvent oneself, to have second chance to start-over and present a renewed identity to the world’ (Andrade, 2011, p. 91).
What is common in these conceptualizations is the recognition that an individual has a significant interest possibly protected by a legal right in not being confronted by others with data from the past, which are not relevant for current decisions or views about him or her (Koops, 2001, at 232). In the digital world, this right takes a more pragmatic form; it is conceived as an individual's claim to erasure of data relating to him and it may as well be rephrased as a right to ‘cyber oblivion’ (Xanthoulis, 2012).

II. The Right to Be Forgotten as a constituent of Internet Privacy Rights

As the Internet is an inherent part of our lives today, privacy on the Internet has become a very important issue. In our understanding, privacy is not the right to ‘be let alone’, which amounts to an outdated conception (Warren/Brandeis, 1890), but more or less stands for the autonomy of the individual to decide which information and where he or she wishes to disclose.
To deal with threats to privacy and autonomy, it is suggested to embrace a set of internet privacy rights, which will deal efficiently with those threats (Bernal, 2014). Such a rights-based approach differentiates from a purely statutory approach and it refers to the concept of expectations in the theory of Luhmann (Luhmann, 1995), as they reflect what individuals consider to be their rights. In particular, the digital rights are the following:
a) The right to browse the internet with privacy: it means that internet users when searching for and accessing to information, when buying or making another transaction have a legitimate expectation of privacy
b) The right to monitor those who monitor us: this right is understood as the right to be informed in case of lawful data monitoring
c) the right to delete personal data: this represents the claim of the individual to have its personal data deleted, so this constitutes the right to be forgotten
d) the right to an online identity: this is the right to create an online identity, to assert that online identity and to protect it. This includes the right to keep identity data confidential and not revealing those data, unless it is absolutely necessary.
As it is evident, the right to be forgotten which the subject of this presentation has a pivotal position in the above set of digital rights. In our view, it is important to comprehend the above right as part of our fundamental digital rights, since it is, in a sense, distinct from privacy. More particularly, the right to privacy extends to information that it is not publicly known, while the right to be forgotten refers to information to be deleted that were made previously public (Weber, 2011).

III. The regulation of Article 17 GDPR and the CJEU decision in the Google Spain case

The provision of Article 17 GDPR basically includes a right to erasure of data that requires the controller to delete personal data and preclude any further dissemination of this data, but also to oblige third parties, e.g. search engines, etc., to delete any links to, or copies or replication of that data.
This applies in six instances, which derive from data protection principles (Costa, Poullet, 2012): (a) the personal data are no longer necessary in relation to the purposes for which they were collected or otherwise processed; (b) the data subject withdraws consent on which the processing is based, and where there is no other legal ground for the processing; (c) the data subject objects to the processing and there are no overriding legitimate grounds for the processing, or the data subject objects to the processing; (d) the personal data have been unlawfully processed; (e) the personal data have to be erased for compliance with a legal obligation in Union or Member State law to which the controller is subject; (f) the personal data have been collected in relation to the offer of information society services to children.
The right to be forgotten which is enshrined in the GDPR is not conceived as an absolute right; thus, a number of exceptions restrict its ambit, the most important being the freedom of expression and information. There is consensus that such a right cannot amount to a right of erasure of history and turn our modern society into a society of ‘lotus eaters’ (Iglezakis, 2014), which would be the case if the Internet was programmed to forget, e.g. if Internet content was programmed to auto-expire (Fleischer, 2011).
However, there are concerns expressed by US authors, mainly, that this right will have chilling effects on free expression, as it might force Internet intermediaries to censor the contents that they publish or to which they link, and hence, lose their neutral status (see, e.g., Rosen, 2012, Fleischer, 2011). IN U.S. there is a legal tradition which denies protection of the right to be forgotten, at least as far as media and the press are concerned, which enjoy the right to publicize information that is legally available and not countervailing argument could be invoked to restrict this right with regard to the past of criminals and other detestable persons (Werro, 2009).
Search engines are also affected by a right to be forgotten. In more particular, search engines facilitate the finding of data through the myriad of pages published in the World Wide Web and in consequence, they enhance the ability of individuals to receive and impart information. Any restriction of search engines' functioning, therefore, might be seen as a restriction of freedom of expression (Alsenoy et al., 2013).
Viviane Reding, the former EU Justice Commissioner and former Vice-President of the EU Commission, pointed out that this right builds on already existing rules, and is not an ex novo right (Redding, 2012). Indeed, the European Union Court of Justice issued a decision on May 13 2014, in case C-131/12 (Google Spain SL, Google Inc. v. Agencia Espanola de Proteccion de Datos, Mario Costeja Gonzalez), in which it confirmed that view, as it found that the ‘right to be forgotten’ is rooted in the provisions of Directive 95/46/EEC. Consequently, Vivian Reding referred to this decision in a post on Facebook as a ‘clear victory for the protection of personal data of Europeans’3.
Thus, the decision of the CJEU reinforced digital forgetting despite the hesitating stance of EU governments that decided to delay the data protection reform initiated by the Proposal for a Data Protection regulation until 2015, though it was expected to have the data protection reform finalized before the European Parliamentary election of May 2014.4 It should be underlined that this decision comes one month after the decision of the Court in case C-293/12 and C0594/12 (Digital Rights Ireland and Seitlinger and Others), which declared the Data Retention Directive to be invalid. This does not suggest that the Court is carrying out judicial activism in favor of informational privacy, since the rulings in both cases are justified. It represented a clear message, nevertheless; particularly as far as the Google case is concerned, it is evident that it supported the reform of the EU legal framework on data protection and the introduction of a control right, such as the ‘right to be forgotten’. It makes no surprise, thus, that this right was actually included in the Regulation 2016/679.
Moreover, it is evident that the ruling of the CJEU in this case, which recognized a right to have Google delete links to data that are irrelevant and/or outdated, will have significant repercussions, particularly to Internet companies, such as search engines. Google, shortly after the decision was issued, received certain removal requests; more specifically, an ex-politician seeking re-election demanded to have links to an article about his behavior in office removed, a man convicted of possessing child abuse images also requested links to pages about his convictions to be erased and, a doctor asked for the removal of negative reviews from patients from the results on searches5.
From Google’s perspective this represents a very negative situation, as it received an overflow of removal requests, on the basis of the CJEU decision. In order to cope with it, it created a new process for the erasure of data, namely, a web form through which people can submit their requests for the erasure of links to information regarding them.6 Google reported to have received more than 91,000 requests by July, 2014, which covered a total of 328,000 links, and it approved more than 50% of them, it asked for more information in about 15% of the cases and rejected more than 30% of the applications.7 The way Google handled the removal requests, however, was criticized by EU regulators, since it restricted the removal of Internet links to European sites only and it notified the owners of websites that have been removed from search results when it proceeds to such removal.8

IV. The ECJ decision in the Google Spain case, in particular


The main issue at stake in the Google Spain case was whether the relevant provisions of the Directive might serve as a legal basis for claims of removal of personal data from the list of search names displayed after a search is made on the basis of the name of an individual.
The CJEU considered first the provision of Article 12 (b) of the Directive, which states that ‘Member States shall guarantee every data subject the right to obtain from the controller as appropriate the rectification, erasure or blocking of data the processing of which does not comply with the Directive, in particular because of the incomplete or inaccurate nature of the data’. The list of the reasons that justify such a claim is not an exhausting one, so the Court held that the incompatibility of the processing with the provisions of the Directive may also result from the fact that such data are inadequate, irrelevant or excessive in relation to the purposes of the processing, that they are not kept up to date, or that they are kept for longer than is necessary, unless they are required to be kept for historical, statistical or scientific purposes. This is a particular reference to the data quality principle as enshrined in the provisions of Article 6 (1) (c) to (e) of the Directive.9
The Court further made the argument that even initially lawful processing of accurate data may, in the course of time, become incompatible with the Directive where those data are no longer necessary in the light of the purposes for which they were collected or processed.10 It is evident that this line of argumentation is influenced by the provisions of the Draft Regulation establishing the right to be forgotten and shows the commitment of the Court to the data protection reform process.
Subsequently, the Court applied this maxim to the circumstances of the case; it stated in particular that if a request by the data subject is made, in accordance with Article 12 (b) of the Directive, clarifying that the inclusion in the list of results displayed following a search made on the basis of his name of the links to web pages published lawfully by third parties and containing true information relating to him personally is, at this point in time, incompatible with Article 6(1)(c) to (e) of the Directive because that information appears, having regard to all the circumstances of the case, to be inadequate, irrelevant or no longer relevant, or excessive in relation to the purposes of the processing at issue carried out by the operator of the search engine, then the information and links in the list of results must be erased.11
Further, in case the data subject exercises his/her right to object on compelling legal grounds relating to his/her particular situation to the processing of personal data relating to him/her, according to Article 14 (a) of the Directive, the Court supported the view that where such requests are based on alleged non-compliance with the conditions laid down in Article 7(f) of the Directive, the processing must be authorized under Article 7 for the entire period during which it is carried out.12
The time factor appears to play a role in this case, and thus, the Court found that in such requests it should be examined whether the data subject has a right that the information relating to him/her personally should, at this point in time, no longer be linked to his/her name by a list of results displayed following a search made on the basis of his name.13
The CJEU went even further; it emphasized that the right of the data subject to request the removal of information from the search results of search engines is based on Articles 7 and 8 of the Charter of Fundamental Rights of the EU and these rights override not only the economic interest of the operator of the search engine, but also the interest of the general public in finding information concerning a data subject.
An exception from this rule is made in case the data subject is a public figure, because then the interference with his fundamental rights is justified by the preponderant interest of the general public in having, on account of inclusion in the list of results, access to the information in question.14
Finally, the Court made particular reference to the issue in the main proceedings concerning the display, in the list of results that the internet user obtains by making a search by means of Google Search on the basis of the data subject’s name, of links to pages of the on-line archives of a daily newspaper that contain announcements mentioning the data subject’s name and relating to a real-estate auction connected with attachment proceedings for the recovery of social security debts. The Court’s decision is that, taking into account the sensitivity of this information and the fact that this information had taken place 16 years earlier, the data subject substantiated a right not to have this information linked to his name by means of a list of search results.

V. Conclusion

The new digital right to digital forgetting has already had quite a success, although its statutory implementation is yet to happen. Search engines have complied with the decision of the CJEU in the Google Spain case and respond to requests for deleting search results. The first company that published a form for deletion requests was Google, but also Bing and Yahoo followed suit.15  Although, in the beginning the removals only took place as regards European versions of Google, it has been extended to all of its domains, as the French data protection authority threatened to impose sanctions on Google if it did not remove search results globally across all versions of its service and not just European domains.16  Naturally, once the GPDPR enters into force, the right to be forgotten will acquire a wider dimension, covering a multitude of internet services.

REFERENCES:


Alsenoy, B., Van/Kuczerawy, A./Ausloos, J., Search engines after Google Spain: internet@liberty or privacy@peril?, ICRI working paper 15/2013, online available at: https://www.law.kuleuven.be/icri/  and http://ssrn.com/link/ICRI-RES.html
Ausloos, J., The 'Right to be Forgotten' Worth remembering?, (2012)  Computer Law & Security Review 28, pp. 143-152.
Bernal, P., Internet Privacy Rights. Rights to Protect Autonomy (2014) Cambridge University Press.
Blanchette, J. -F./Johnson, D.G., Data Retention and the panoptic society: The social benefits of  forgetfulness, (2002) The Information Society: An International Journal, vol. 18, issue 1.
Conley, C., The Right to Delete, AAAI Spring Symposium Series, North America,  (2010), online available at: http://www.aaai.org/ocs/index.php/SSS/SSS10/paper/view/1158/1482
Costa, L./Poullet, Y., Privacy and the regulation of 2012, (2012) Computer Law & Security Review 28, pp. 254-262.
Danagher, L., An Assessment of the Draft Data Protection Regulation: Does it Effectively Protect Data?, (2012) European Journal of Law and Technology vol. 3, No. 3, online available at: http://ejlt.org//article/view/171/260.
Fleischer, P., Foggy Thinking About the Right to Oblivion, Privacy...? (Mar. 9, 2011), online available at: http://peterfleischer.blogspot.com/2011/03/foggy-thinking-about-right-to-oblivion.html.
Hert, P. De/Papakonstantinou, V., ‘The proposed data protection regulation replacing Directive 95/46/EC: a sound system for the protection of individuals’, (2012), Computer Law & Security Review, issue 2, vol.28, pp.130 – 142.
Hornung, G., A General Data Protection Regulation for Europe? Light and Shade in the Commission's draft of 25 January 2012, (2012) scripted vol. 9, issue 1, 2012.
Iglezakis, I., The right to digital oblivion and its restrictions (2014), Sakkoulas ed. (in Greek).
Koops, B.–J., Forgetting Footprints, Shunning Shadows. A Critical Analysis of the “Right to Forgotten” in Big Data Practice, (2011) scripted vol. 8, Issue 3, Dec. 2011.
Kuschewsky, M., Sweeping Reform for EU Data Protection, (2012) European Lawyer, 112, pp. 12 et seq.
Luhmann, N. Social Systems (1995), Stanford University Press.
Mayer-Schönberger, V., Delete: The Virtue of Forgetting in the Digital Age (2009), Princeton University Press.
Mandelero, A, U.S. Concern about the European Right to Be Forgotten and Free Speech: Much Ado about Nothing? (2012), Contratto e impresa, pp. 727-740, online available at: http://porto.polito.it/2503514/
Mitrou, L./Karyda, M., EU's Data Protection Reform and the Right to be Forgotten: A Legal Response to a Technological Challenge? (February 5, 2012). 5th International Conference of Information Law and Ethics 2012, Corfu-Greece, June 29-30, 2012, online available at SSRN: http://ssrn.com/abstract=2165245
Reding, V., The EU Data Protection Reform 2012: Making Europe the Standard Setter for Modern Data Protection Rules in the Digital Age, Munich 22 January 2012, Speech/12/26.
Rosen, J., Free Speech, Privacy, and the Web that Never Forgets, (2011) 9 J. on Telecomm. and High Tech. L. 345.
Rosen, J., The Right to Be Forgotten, 64 Stan. L. Rev. Online 88, February 13, 2012, online available at: http://www.stanfordlawreview.org/sites/default/files/online/topics/64-SLRO-88.pdf
Rouvroy, A., Reinventer l'art d'oublier et de se faire oublier dans la de l'information? version augmentée, (2008) online available at: http://works.bepress.com/antoinette_rouvroy/5/ 
Traung, P., The Proposed New EU General Data Protection Regulation, (2012) CRi, issue 4, pp. 33-49.
Werro, F., ‘The Right to Inform v. the Right to be Forgotten: A Transatlantic Clash’, in: Aurelia Colombi Ciacchi, Christine Godt, Peter Rott, Leslie Jane Smith, (eds.), Liability in the Third Millenium, F.R.G., 2009, online available at: SSRN: http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1401357
Xanthoulis, N., Conceptualising a Right to Oblivion in the Digital World: A Human Rights-Based Approach (2012), online available at SSRN: http://ssrn.com/abstract=2064503

ADDITIONAL READING:

Ambrose, M.L./Friess, N./Matre,J.V., Seeking Digital Redemption: the Future of Forgiveness in the Internet Age, Santa Clara Computer and High Technology Law Journal, Vol. 29  (2012).
Andrade, N. G. de, Right to Personal Identity: The Challenges of Ambient Intelligence and the Need for a New Legal Conceptualization,  in: S. Gutwirth et al (eds), Privacy and Data Protection. An Element of Choice (2011), pp. 65-97.
Blanchette, J.-F., The Noise in the Archive: Oblivion in the Age of Total Recall, in Gutwirth S. et al.(ed.), Computers, Privacy and Data Protection: an Element of Choice (2011), p. 25 ff.
Castellano, P, S., The right to be forgotten under European Law: A Constitutional debate, Lex Electronica, vol. 16.1 (Winter 2012).
Giannakaki, M., The right to be forgotten in the era of social media and cloud computing, in: Akrivopoulou C. and Garipidis N. (ed.), Human Rights and Risks in the Digital Era: Globalization and the Effects of Information Technologies, 2012, p. 11 ff.
Mayer-Schönberger, V., Usefull Void: The Art of Forgetting in the Age of Ubiquitous Computing, Working paper RWP07, John F. Kennedy, School of Government, Harvard University, April 2007, online available at: http://www.vmsweb.net/attachments/pdf/Useful_Void.pdf
Szekely, I., The Right to Forget, the Right to be Forgotten. Personal Reflections on the Fate of Personal Data in the Information Society, in: S. Gurwith et al (eds.), European Data Protection: In Good Health?, 2012.
Terwangne, C. de, Internet Privacy and the Right to Be Forgotten/Right to Oblivion, (2012) IDP Numero 13, pp. 109-121.
Walker, R., K., The Right to Be Forgotten, (2012) Hastings Law Journal, Vol. 64:101, pp. 257-286.
Warren, S & Brandeis, L., ‘The Right to Privacy’, (1890) Harvard Law Review, Vol. IV, December 15, 1890, No. 5.
Weber, R.H., The Right to Be Forgotten More Than a Pandora’s Box?, (2011) Jipitec 2, no. 2 (July 26), online available at: http://www.jipitec.eu/issues/jipitec-2-2-2011/3084
Zittrain, J. L., The Future of the internet, And How to stop it, Virginia, Yale University Press 2008.

ENDNOTES:


1.       https://archive.org/web/
4.       In the conclusions agreed on at the European Council Meeting in Brussels it is mentioned that new EU data protection rules and a new cyber security framework are to be adopted "by 2015", see: http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cms_data/docs/pressdata/en/ec/139197.pdf
5.       See J. Wakefield, Politican and paedophile ask Google to ‘be forgotten’, bbc.com, 15 May 2014, http://www.bbc.com/news/technology-27423527
6.       ”Google launches 'right to be forgotten' webform for removal requests”, theguardian, Friday 30 May, 2014, www.theguardian.com
7.       See Dave Lee, Google faces data watchdogs over 'right to be forgotten',  http://www.bbc.com/news/technology-28458194
8.         See J. Fioretti, Google under fire from regulators on Eu privacy ruling, Reuters, July 24, 2014.
9.       Case C-131/12, nr. 92-95.
10.   Op. cit., nr. 93.
11.   Op. cit., nr. 94.
12.   Op. cit., nr. 95.
13.   Op. cit., nr. 96.
14.   Op. cit., nr. 97.
15.   See ‘Microsoft and yahoo respond to European ‘right to be forgotten’ requests’, thequardian, 1 Dec. 2014, https://www.theguardian.com/technology/2014/dec/01/microsoft-yahoo-right-to-be-forgotten

16.   See ‘Google to extend ‘right to be forgotten’ to all its domains accessed in EU’, the guardian 11 Febr. 2016, https://www.theguardian.com/technology/2016/feb/11/google-extend-right-to-be-forgotten-googlecom