AIIP - First International workshop on Artificial Intelligence and IP law

AIIP, the first international workshop on AI and IP, will be held in
conjunction with the JURIX conference on AI and Law on the 17.12.2012 in
Amsterdam.

http://justinian.leibnizcenter.org/jurix/

Important dates:

Deadline for abstracts (not more than 1000 words) : Friday the 23.11.2012

Notification of acceptance: Thursday 29.11.2012

The workshop is supported by the RCUK Centre for Copyright and New
Business Models in the Creative Economy, CREATe. http://www.create.ac.uk

Call for Papers:

The digital economy is a technology mediated economy. Computer programs create, store, replicate and distribute its main commodity, digital objects of various kinds. Copyright law has taken on particular significance in this economy, protecting the investment of companies and creators, incentivising innovation and creativity, and ultimately becoming the central element that regulates the relation between the stakeholders in this economy. Ever since Larry Lessig’s proposal to understand “Digital Rights Management” as a form of regulation through
code, the field of copyright in the digital economy has opened up a new field of research questions for Artificial Intelligence and Law. How can we represent in more intelligent and semantically richer ways legal concepts that ensure that all, and only, lawful use can be made of digital objects such as film clips or music tunes? How can Information Retrieval support e-discovery in IP litigation? How can we support through technology creators and digital businesses to manage their IP
rights, or to use third party material in a law-compliant way? These are just a few of the questions that offer new and exciting applications for artificial intelligence in a legal context.

Despite this obvious opportunity for AI and Law research to contribute to the open problem of the adequate regulation of the digital economy, papers with a focus on IP law have been the exception in the AI and law community. The first workshop an AI and IP aims to address this issue, by inviting researchers with background in law or AI to exchange ideas, develop new research programmes and ultimately to form a new community of experts. For the first workshop, we invite papers on topics such as
- “intelligent” DRM systems and copyright regulation through computer code.
- formal models of copyright law and legislation.
- e-discovery for IP litigation.
- decision support systems for IP law.
- intelligent compliance support systems for copyright protected assets.
- intelligent software supported mediation support for IP disputes

Abstracts of no more than 1000 words should be send to the workshop
organiser, Burkhard Schafer, B.schafer@ed.ac.uk

Publication possibilities of full papers will be discussed at the
workshop, contacts have been made to several journals, including Script-ed.

Important dates:

Deadline for abstracts: Friday the 23.11.2012

Notification of acceptance: Thursday 29.11.2012

At least one author for every accepted paper will have to register
through the conference website,

http://justinian.leibnizcenter.org/jurix/?url=registration

EU Case Law on Software Protection

A body of case law of the CJEU is being developed that relates to software protection. In this post, we 'll bring you updates about the jurisprudence of the Court on relevant issues.

1. Case C-128/11 - UsedSoft GmbH v Oracle International Corp.

Abstract: An author of software cannot oppose the resale of his ‘used’ licences allowing the use of his programs downloaded from the internet. The exclusive right of distribution of a copy of a computer program covered by such a licence is exhausted on its first sale. Whether that action can be classified as exhausting the rightholder's distribution right with regard to the copies downloaded - Marketing of 'used' licences of programs downloaded by the first acquirer - Concept of 'lawful acquirer.


Operative part of the judgment

a. Article 4(2) of Directive 2009/24/EC of the European Parliament and of the Council of 23 April 2009 on the legal protection of computer programs must be interpreted as meaning that the right of distribution of a copy of a computer program is exhausted if the copyright holder who has authorised, even free of charge, the downloading of that copy from the internet onto a data carrier has also conferred, in return for payment of a fee intended to enable him to obtain a remuneration corresponding to the economic value of the copy of the work of which he is the proprietor, a right to use that copy for an unlimited period.

b. Articles 4(2) and 5(1) of Directive 2009/24 must be interpreted as meaning that, in the event of the resale of a user licence entailing the resale of a copy of a computer program downloaded from the copyright holder's website, that licence having originally been granted by that rightholder to the first acquirer for an unlimited period in return for payment of a fee intended to enable the rightholder to obtain a remuneration corresponding to the economic value of that copy of his work, the second acquirer of the licence, as well as any subsequent acquirer of it, will be able to rely on the exhaustion of the distribution right under Article 4(2) of that directive, and hence be regarded as lawful acquirers of a copy of a computer program within the meaning of Article 5(1) of that directive and benefit from the right of reproduction provided for in that provision.



2. C-406/10 - SAS Institute

Reference for a preliminary ruling: High Court of Justice (England & Wales), Chancery Division - United Kingdom.

Intellectual property - Directive 91/250/EEC - Legal protection of computer programs - Articles 1(2) and 5(3) - Scope of protection - Creation directly or via another process - Computer program protected by copyright - Reproduction of the functions by a second program without access to the source code of the first program - Decompilation of the object code of the first computer program - Directive 2001/29/EC - Copyright and related rights in the information society - Article 2(a) - User manual for a computer program - Reproduction in another computer program - Infringement of copyright - Condition - Expression of the intellectual creation of the author of the user manual.


Operative part of the judgment
a. Article 1(2) of Council Directive 91/250/EEC of 14 May 1991 on the legal protection of computer programs must be interpreted as meaning that neither the functionality of a computer program nor the programming language and the format of data files used in a computer program in order to exploit certain of its functions constitute a form of expression of that program and, as such, are not protected by copyright in computer programs for the purposes of that directive.

b. Article 5(3) of Directive 91/250 must be interpreted as meaning that a person who has obtained a copy of a computer program under a licence is entitled, without the authorisation of the owner of the copyright, to observe, study or test the functioning of that program so as to determine the ideas and principles which underlie any element of the program, in the case where that person carries out acts covered by that licence and acts of loading and running necessary for the use of the computer program, and on condition that that person does not infringe the exclusive rights of the owner of the copyright in that program.

c. Article 2(a) of Directive 2001/29/EC of the European Parliament and of the Council of 22 May 2001 on the harmonisation of certain aspects of copyright and related rights in the information society must be interpreted as meaning that the reproduction, in a computer program or a user manual for that program, of certain elements described in the user manual for another computer program protected by copyright is capable of constituting an infringement of the copyright in the latter manual if – this being a matter for the national court to ascertain – that reproduction constitutes the expression of the intellectual creation of the author of the user manual for the computer program protected by copyright.



3. Case C‑393/09,Bezpečnostní softwarová asociace – Svaz softwarové ochrany

Intellectual property – Directive 91/250/EEC – Legal protection of computer programs – Notion of ‘expression in any form of a computer program’ – Inclusion or non-inclusion of a program’s graphic user interface – Copyright – Directive 2001/29/EC – Copyrights and related rights in the information society – Television broadcasting of a graphic user interface – Communication of a work to the public.

Operative part of the judgement:

a. A graphic user interface is not a form of expression of a computer program within the meaning of Article 1(2) of Council Directive 91/250/EEC of 14 May 1991 on the legal protection of computer programs and cannot be protected by copyright as a computer program under that directive. Nevertheless, such an interface can be protected by copyright as a work by Directive 2001/29/EC of the European Parliament and of the Council of 22 May 2001 on the harmonisation of certain aspects of copyright and related rights in the information society if that interface is its author’s own intellectual creation.

b. Television broadcasting of a graphic user interface does not constitute communication to the public of a work protected by copyright within the meaning of Article 3(1) of Directive 2001/29.



4. Case T-198/98- Micro Leader v Commission
Judgment of the Court of First Instance (Third Chamber) of 16 December 1999.
Micro Leader Business v Commission of the European Communities.
Competition - Complaint - Rejection - Articles 85 and 86 of the EC Treaty (now Articles 81 and 82 EC) - Prohibition on importing software marketed in a third country - Exhaustion of copyright - Directive 91/250/EEC.



5. T-201/04 - Microsoft v Commission

Main proceedings
Judgment of the Court of First Instance (Grand Chamber) of 17 September 2007.
Microsoft Corp. v Commission of the European Communities.
Competition - Abuse of dominant position - Client PC operating systems - Work group server operating systems - Streaming media players - Decision finding infringements of Article 82 EC - Refusal of the dominant undertaking to supply and authorise the use of interoperability information - Supply by the dominant undertaking of its client PC operating system conditional on the simultaneous acquisition of its media player - Remedies - Appointment of an independent monitoring trustee - Fine - Determination of the amount - Proportionality.


The Court confirmed the legality of the Decision and fine imposed by the
Commission on Microsoft for abuse of a dominant position in relation to the
refusal to supply the interoperability information for operating PC Windows
with other systems and the tied sale of Windows Media Player.

The Commission had adopted a Decision stating that Microsoft had infringed Article 82 EC by committing abuses of a dominant position because it had engaged in two kinds of abusive conduct, first the refusal by Microsoft to supply its competitors with “interoperability information” and to authorise the use of that information for the purpose of developing and distributing products competing with Microsoft’s own products on the work group server operating systems market, and second by making the availability of the Windows client PC operating system conditional on the simultaneous acquisition of the Windows Media Player software, the consequence of which is the restriction of competition in the multimedia player market. The
Commission imposed a fine of EUR 497 million on Microsoft, as well as corrective
action to be taken within a certain period of time, subject to a complex verification mechanism.

Microsoft brought proceedings for annulment of this Decision before the Court of First Instance, invoking several arguments including errors of assessment by the
Commission, the infringement of rules on the protection of intellectual property rights and the infringement of the principle of proportionality. Microsoft also asked, in the alternative, for a reduction of the fine.
In its judgment, the Court rejected Microsoft’s applications and confirmed the
Commission’s 2004 Decision, in particular with respect to the abuses of a dominant
position and the fine handed down.

Only one minor aspect of this Decision was annulled, namely the imposition of a
monitoring trustee with investigation powers with respect to Microsoft, in the context of the mechanism introduced to monitor the introduction of the corrective measures imposed on the company, as well as payment by Microsoft of the costs associated with this monitoring trustee. In fact, the Court considered that the Commission is thus delegating to the monitoring trustee excessive powers of investigation which the Commission alone can exercise pursuant to Community law.
This judgment is not being appealed against by Microsoft, which has in fact abandoned its other claims before the Court in cases relating to the one at issue.






6. T-19/07 - Systran and Systran Luxembourg v Commission

Main proceedings
Judgment of the General Court (Third Chamber) of 16 December 2010.
Systran SA and Systran Luxembourg SA v European Commission.


The General Court orders the Commission to pay Systran liquidated damages of
€12 001 000. The Commission infringed the copyright and know-how held by the Systran group in the Unix version of the Systran machine translation software.

On 4 October 2003 the Commission published a call for tenders for the maintenance and linguistic enhancement of its machine translation system. Following that call for tenders, Systran – the parent company of Systran Luxembourg – contacted
the Commission to inform it that the planned work appeared likely to infringe its intellectual property rights. After correspondence between Systran and the Commission, the latter took the view that Systran had not produced ‘probative documents’ capable of establishing the rights which Systran might claim in respect of its EC-Systran Unix machine translation system. The Commission therefore considered that the Systran group had no right to object to the work carried out by the company which had been successful in the call for tenders. Considering that, after the award of the tender contract, the Commission had unlawfully disclosed its know-how to a third party and that the Commission was infringing its copyright when unauthorised development of the EC-Systran Unix version was carried out by the successful contractor, Systran and Systran Luxembourg brought an action for damages against the Commission before the General Court.

Since the parties could not reach any agreement to resolve the matter when invited by the General Court following the hearing to attempt conciliation, the General Court now gives its ruling on the action for damages. The General Court states, first, that the dispute concerns non-contractual liability. The contracts entered into in the past by the Commission to enable it to use the Systran software do not deal with questions of disclosure of Systran’s know-how to a third party or the carrying out of work which might infringe the intellectual property rights of that company.

As regards the unlawfulness of the Commission’s alleged conduct, the General Court considers that the Systran group has established that there is a substantial similarity, in the core material and certain linguistic routines (programmes), between the Systran Unix and EC-Systran Unix versions, and that the Systran group can therefore rely on the rights held in the Systran Unix version, developed and marketed by Systran since 1993, to object to the disclosure to a third party without its consent of the derivative EC-Systran Unix version, adapted by Systran Luxembourg from 1997 onwards to meet the needs of the Commission.


Literature:

C. Russel, Exhaustion of rights and downloaded software


More Monday Miscellany, The IPKat

Angus MacCulloch & Albert Sánchez, The CJEU, Copyright, and the ‘First Sale’ Doctrine


Keane Legal, European Court upholds sale of used software products purschased in UsedSoft v. Oracle

Court of Justice of the European Union hands down
landmark judgment on dealing in used software
licenses

European Court of Justice: Secondhand Sales Are Legal

Gareth Halfacree, EU court rules second-hand sales of digital goods legal


Dr. Thomas Fischl, Dr. Alexander R. Klett, LL.M., ECJ allows resale of ‘used’ software licences in landmark case and extends the principle of exhaustion even to downloaded (non-physical) copies

Regulating Cloud Computing: Clear Skies Ahead?

Presented in association with UCC’s LLM in Intellectual Property and E Law



Friday 16 November, 2012, 2.00 p.m. to 5.15 p.m.

Room G10, Brookfield Health Sciences Complex, UCC, College Road, Cork



Cloud computing - internet-based delivery of IT services – is a growth industry and many Irish businesses are operating as either cloud providers or cloud clients. This conference, presented in association with UCC’s LLM in Intellectual Property and E Law, will discuss regulation of cloud computing, including questions such as the following:



What legal issues need to be considered by businesses in contracting for the provision or use of cloud computing services?
Can an appropriate regulatory balance be struck between cloud provider and cloud client interests?
What are the legal consequences of security breaches regarding data held in the cloud?
What are the implications of storage of data in Europe, the USA and other jurisdictions?
What is the relevance of the EU / US safe harbour arrangements for cloud computing?
What are the implications of the EU’s draft General Data Protection Regulation?
Are concerns about the USA’s Patriot Act and Mutual Legal Assistance Treaties in cloud computing justified?
How are intellectual property law issues dealt with in a cloud environment?


Speakers:

Professor Ian Walden, Centre for Commercial Law Studies, Queen Mary, University of London and member of the Cloud Legal Project.


Mr John O'Connor, Head of the Technology and Commercial Contracts Group at Matheson Ormsby Prentice, Solicitors.


Ms Síofra Flood, COO and General Counsel at Swrve, leading provider of in-application testing and analytics, California and Dublin.

Call for Papers: Online Privacy: Consenting to your Future

International
Conference
Malta, March 21 – 22 2013

Call For papers:
The internet has provided individuals with a virtually unlimited choice for communication and content-sharing services. The social network and user-generated content services (SNS/UGC) get users to quickly connect to wider networks, providing certain personal details and agreement to terms of service. However, when consent can be given as fast as a click of the mouse, the question arises are to whether this remains an effective and fair way of protecting the individual. Do individuals understand the agreements into which they are entering? Is the law adequate and effective in its current state?

With new legislative and policy instruments proposed for data processing in Europe and beyond, the focus turns to what sort of environment consumers, service providers and policy-makers envision for the future. What form of relationship do users want with the services they use? Will new proposals help in creating this relationship?

The CONSENT project, financed by the EU Commission under the FP7 Program, addresses these and other related questions and issues through a comprehensive and scientific approach which combines quantitative and qualitative research on the awareness and perceptions of consumers with a review of existing legislation to produce guidelines as well as a toolkit which could inform system designers, policy makers and legislative bodies across Europe and beyond.

The Online Privacy: Consenting to your Future conference brings together experts from different perspectives (policy makers, academia, industry and citizen groups) to share experience and knowledge as well as to discuss risks and opportunities inherent to the growth of UGC/SNS on the Internet. The Online Privacy: Consenting to Your Future Conference will include invited speakers, reports of the research covered in the CONSENT Project as well as peer-reviewed studies received in response to this Call for Papers.

Papers and Panels are invited to address any one of the following themes:
Consumer attitudes about online privacy
Consumer behaviour and online privacy
Regulating online privacy across borders
Privacy and cloud computing
Privacy protection of online consumers
Privacy and minors online
‘Privacy by design’ online
Reasonable expectation of privacy online and policy-making
Technical tools/applications to control personal information online
Emerging technologies and privacy online
The future of privacy online
Efficacy and fairness of online contracts;
The economics and business models of social networks: present and future;
Consumer usage of SNS/UGCs and perceptions
The European Commission’s proposals on data protection rules to safeguard online privacy rights, including the “right to be forgotten“, and the impact of these rules on business and consumers;
Technical challenges and solutions to balancing consumer needs, the law and business aims;
What input should service providers and other stakeholders be giving to policy makers in Strasbourg & Brussels?
Comparison of global privacy norms in law and policy;
The perspective of data controllers and processors regarding privacy, security and meeting the concerns of the individual;Best practice for SNS/UGC services;
European culture(s) and privacy;
Privacy impact assessments and social-networks.

Authors wishing to submit their contributions should submit an extended abstract of max 1500 words via Abstract Submission form accessible here by 3 December 2012.

Important Dates
3 December 2012: Abstract submission
15 December 2012: Notification of acceptance
28 Februar 2013: Camera-ready paper
21-22 March 2013: Conference

Σύγχρονα ζητήματα προστασίας προσωπικών δεδομένων 2012

Ημερίδα - διοργάνωση του Τμήματος Αρχειονομίας και Βιβλιοθηκονομίας, Ιόνιο Πανεπιστήμιο
με τίτλο «Σύγχρονα ζητήματα προστασίας προσωπικών δεδομένων»

Αθήνα Τετάρτη 5 Δεκεμβρίου 2012

Νομική Βιβλιοθήκη, αίθουσα «Λυκαβηττός»

Ομιλητές:

Ιωάννης Ιγγλεζάκης, Επίκουρος Καθηγητής, Νομική Σχολή Θεσσαλονίκης
Μαρία Κανελλοπούλου-Μπότη, Επίκουρη Καθηγήτρια, ΤΑΒ, Ιόνιο Πανεπιστήμιο
Λίλιαν Μήτρου, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, Πανεπιστήμιο Αιγαίου
Τζένη Αλεξανδροπούλου-Αιγυπτιάδου, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, Πανεπιστήμιο Μακεδονίας
Ανδρέας Τάκης, Επίκουρος Καθηγητής, Νομική Σχολή Θεσσαλονίκης
Φερενίκη Παναγοπούλου-Κουτνατζή, Δρ., Αρχή Προστασίας Δεδομένων

Χώρος Διοργάνωσης: αίθουσα «Λυκαβηττός»
Ενημέρωση: 01/10/2012

Draft Regulation "on electronic identification and trusted services for electronic transactions in the internal market"

On 04.06.2012 the EU Commission submitted a Proposal for a REGULATION OF THE EUROPEAN PARLIAMENT AND OF THE COUNCIL on electronic identification and trust services for electronic transactions in the internal market (COM(2012) 238 final).

The proposal will now go through the ordinary legislative procedure for its adoption by co-decision of the European Parliament and the Council. The new framework for electronic identification and electronic trust services will: ensure mutual recognition and acceptance of electronic identification across borders; give legal effect and mutual recognition to trust services including enhancing current rules on e-signatures and providing a legal framework for electronic seals, time stamping, electronic document acceptability, electronic delivery and website authentication. This proposal represents the first milestone in the implementation of the objectives of the Legislation Team (eIDAS) Task Force set up by the Commission in order to to deliver a predictable regulatory environment for electronic identification and trust services for electronic transactions in the internal market to boost the user convenience, trust and confidence in the digital world (See Digital Agenda).

The proposal fully respects both existing national ID systems and the preferences of those Member States without national ID schemes. It allows countries with e-ID to opt-in or to remain outside of the European scheme. Once a Member State notifies that they wish to join the pan-European scheme, they must offer the same access to public services via e-ID that they offer to their own citizens.

European Commission Vice President Neelie Kroes said "People and businesses should be able to transact within a borderless Digital Single Market, that is the value of Internet. Legal certainty and trust is also essential, so a more comprehensive eSignatures and eIdentification Regulation is needed."

"This proposal will mean you can make the most of your e-ID, if you have one. With mutual recognition of national e-IDs and common standards for trust services and eSignatures, we can prevent a national carve-up of the Internet and online public services and make life easier for millions of businesses and even more citizens. "

The proposed Regulation will not:

oblige EU Member States to introduce, or individuals to obtain, national identity cards, electronic identity cards or other eID solutions,
introduce a European eID or any kind of European database,
enable or require the sharing of personal information with other parties.
Key beneficiaries of the various aspects of the Regulation will include:

Students who could register for a foreign university online, rather than having to travel abroad to complete the paper work in person.
Citizens arranging a move to another EU country or a marriage abroad or filing multiple tax returns.
Patients needing medical assistance abroad could securely check or authorise a doctor to access their online medical records.

Companies could tender online for public sector contracts anywhere in the EU. They could sign, time stamp and seal their bids electronically instead of printing and sending multiple paper copies of the bids by courier.
People wanting to do business in another EU country could set up a company through the Internet and submit annual reports online, with ease.
Governments could reduce administrative burdens and increase efficiency, better serving their citizens and saving taxpayers' money.


Background
Both elements of the Regulation – e-ID and eSignatures - will create a predictable regulatory environment to enable secure and seamless electronic interactions between businesses, citizens and public authorities. This will increase the effectiveness of public and private online services, eBusiness and electronic commerce in the EU.

The approach to eSignatures, which builds on the current eSignature Directive (Directive 1999/93/EC), has brought a degree of harmonisation to practices across Europe. All countries in the EU have legal frameworks for eSignatures, however these diverge and make it de facto impossible to conduct cross border electronic transactions. The same holds true for trust services like time stamping, electronic seals and delivery, and website authentication, which lack European interoperability. Therefore, this Regulation proposes common rules and practices for these services.

For e-ID the Regulation provides for the legal certainty by the mutual recognition and acceptance principle in which Member States accept national e-IDs which have been officially notified to the Commission. It is not obligatory for Member States to register their national eIDs, but the Commission hopes that many Member States will chose to do this.

The Commission and EU Member States have proven that cross border mutual recognition of eIdentification works, through the STORK project involving 17 Member States

Privacy and Emerging Technologies

International Conference of the PRESCIENT Project – Call for abstracts

27 – 28 November 2012
Fraunhofer Forum Berlin, Germany
Deadline for abstracts is 10 October 2012

A universal feature of modern public life is the invasion of privacy that occurs every day and in a variety of forms. Invasive surveillance activities are carried out in the name of preventing terrorism and stopping fraud. Crime control has become synonymous with surveillance technologies, information technologies and databases. The boundaries of public and private life have become blurred, and privacy has become compromised in the name of protecting the public. At the same time, users of social networks and Web 2.0 services voluntarily give away their information – supposedly to other users, but whether they know it or not, they are also giving it to companies and whoever is interested in the data freely available on the Web. Google and Facebook’s power are being discussed more and more in the media, opening up a discourse about companies and citizens’ handling of personal information.

Despite numerous legislative frameworks designed to protect privacy, rapid technological advances in various technological fields (the Internet, surveillance, biometrics, genomics, neurotechnology) have meant that the law often falls behind technological developments. Legislation is frequently designed as principles, rather than to fit specific technologies. Furthermore, the extent to which legislation is enforced or is enforceable varies.

The idea of a right to privacy has been a long-debated issue. For some, privacy protection can only occur through the development of transparent standards; for others, privacy is already an outdated concept. Attempts to ensure privacy protection have focused on “data” and legal frameworks. More recently, privacy-enhancing technologies have become an important technological advance, although they have not been widely adopted by the online community. It is widely acknowledged that existing legal frameworks fall short in terms of impacting on organisational practices. The question then arises: how can privacy be protected in the future and how can the protection keep up with the dynamic technological developments?

In recent years, we have seen attempts to design a process that will allow the assessment and management of possible ethical and privacy risks. The core elements in this process are “privacy and ethical impact assessments” as a tool to systematically identify the risks of scientific developments and emerging technologies in their early stages. The other element is “privacy by design”, so far practically still an under defined concept to take the non-technical requirements for privacy into account already at the beginning of a development cycle. This has to be embedded in a future methodology for risk management.

The EC-funded PRESCIENT project is hosting an international conference in Berlin to provide a forum for the discussion of new approaches to assess the ethical and privacy impacts of emerging technologies. New approach need to be more clearly specified and informed by current research on privacy, data protection, innovation and foresight studies.

Topics of interest include the following:

Privacy, ethical and surveillance impact assessments
Innovation (in the context of emerging technologies) and trade-offs against social equity
Ethical issues raised by emerging technologies
Privacy by design
Foresight re emerging technologies and how foresight can help reduce unintended consequences
Designing scenarios for the analysis of emerging technologies
The (in)adequacies of existing legal frameworks in addressing the social impacts of emerging technologies
Regulatory capture
The power of large corporations to avoid or evade regulatory controls re emerging technologies
Key challenges facing regulators in the face of emerging technologies
Etc.

For more information see: PRESCIENT Project – Call for abstracts

Νομική Πληροφορική: H εφαρμογή των τεχνολογιών πληροφορικής και επικοινωνιών στη νομική πράξη

Iωάννης Ιγγλεζακης
Επικ. Καθηγήτης Τμ. Νομικής ΑΠΘ


Το βιβλίο ξεκινά με τη διαπίστωση ότι οι νέες τεχνολογίες της πληροφορικής και των επικοινωνιών (ΤΠΕ) επιφέρουν ραγδαίες αλλαγές στο περιβάλλον και τον τρόπο εργασίας των νομικών. Περαιτέρω, σημειώνεται ότι το δίκαιο υπόκειται σε μετασχηματισμό τόσο ως κοινωνικός θεσμός όσο και ως αντικείμενο επαγγελματικής ενασχόλησης και για το λόγο αυτό καθίσταται αναγκαία η κατανόηση του εν λόγω μετασχηματισμού. Αντικείμενο ακριβώς του βιβλίου είναι η έρευνα σχετικά με τις βαθιές αλλαγές που επιφέρουν οι ΤΠΕ στη νομική επιστήμη.

Σήμερα, η εύρεση της νομοθεσίας και νομολογίας λαμβάνει χώρα ταχύτατα και με χαμηλό κόστος, με τη χρήση επιγραμμικών (online) βάσεων δεδομένων και άλλων συστημάτων νομικής πληροφόρησης. Την πληροφόρηση αυτή αξιοποιούν οι νομικοί (δικηγόροι, δικαστές, συμβολαιογράφοι) και οι νομοθέτες, αλλά και τρίτοι, οι οποίοι είναι αποδέκτες της νομικής πληροφορίας, όπως είναι, π.χ., τα στελέχη επιχειρήσεων, δημόσιων υπηρεσιών, ΟΤΑ και άλλοι επαγγελματίες.

Τις μεθόδους πρόσβασης και επεξεργασίας της νομικής πληροφορίας μελετά ο κλάδος της νομικής πληροφορικής, με στόχο την ορθολογικότερη και αποτελεσματικότερη οργάνωση και λειτουργία του νομικού συστήματος και της νομικής επιστήμης. Στα ζητήματα αυτά επικεντρώνεται η ανά χείρας μελέτη. Μετά από μια εκτενή εισαγωγή στα θεωρητικά ζητήματα που ανακύπτουν από την εφαρμογή των ΤΠΕ στο δίκαιο, παρουσιάζονται στο επόμενο κεφάλαιο οι τεχνολογίες νομικής πληροφόρησης, όπως είναι ιδίως, οι νομικές βάσεις δεδομένων και οι τεχνικές αναζήτησης πληροφοριών σε αυτές. Γίνεται αναφορά τόσο στις ελληνικές όσο και στις κοινοτικές και διεθνείς νομικές βάσεις δεδομένων, τις οποίες μπορεί να χρησιμοποιήσει ο Έλληνας νομικός.

Στη συνέχεια παρουσιάζονται οι τεχνολογίες του Διαδικτύου και ειδικότερα, εκτίθενται οι δυνατότητες που παρέχει το Διαδίκτυο για την προβολή και επικοινωνία του σύγχρονου νομικού. Στο βιβλίο παρέχονται χρήσιμες διευθύνσεις δικτυακών τόπων που παρέχουν νομική πληροφόρηση, ενώ γίνεται αναφορά στις νέες τεχνολογίες του Διαδικτύου, όπως είναι το σημασιολογικό Διαδίκτυο, η γλώσσα σήμανσης XML κοκ αλλά και στη νομική διδασκαλία μέσω του Διαδικτύου. Το τελευταίο κεφάλαιο παρουσιάζει τρία κεντρικά θέματα που αφορούν τις εφαρμογές των ΤΠΕ στην παραγωγή και εφαρμογή του δικαίου και πιο συγκεκριμένα, τα νομοθετικά πληροφοριακά συστήματα, την ηλεκτρονική διακυβέρνηση και την ηλεκτρονική δίκη.

Θα πρέπει να σημειωθεί ότι στο βιβλίο δεν γίνεται απλά περιγραφή των τεχνολογιών νομικής πληροφορικής, αλλά επιχειρείται η συστηματική ανάλυση και κριτική προσέγγιση των εφαρμογών των ΤΠΕ στο δίκαιο, καθώς και η διερεύνηση των ορίων εφαρμογής τους. Επιπλέον, λόγω του ότι το παρόν βιβλίο απευθύνεται σε νομικούς, εκτίθεται σε αυτό το νομικό πλαίσιο – όπου αυτό υφίσταται – που διέπει τη χρήση των ΤΠΕ από νομικούς, όπως λ.χ. στην περίπτωση της διαφήμισης των δικηγόρων στο Διαδίκτυο ή της ηλεκτρονικής δίκης και της ηλεκτρονικής δημόσιας διοίκησης κ.ο.κ.

On-line public consultation on "specific aspects of transparency, traffic management and switching in an Open Internet"

The European Commission opened up a public consultation on open network issues. In particular, it is seeking answers to questions on specific aspects of transparency, traffic management and switching in an Open Internet.

Who can reply to this consultation?

- Ministries responsible for telecommunications, Internet and consumer protection
- National regulators
- Internet network and service providers
- Internet content and applications providers
- Consumers, users and their associations and organisations providing service information to consumers (e.g. comparison websites).


Purpose of the consultation


This public consultation seeks responses to specific questions on transparency, switching and certain aspects of traffic management which emerged as key issues in the net neutrality debate that has taken place in Europe over the past years.

The EU regulatory framework for electronic communications as reviewed in 2009 enshrines as a policy objective the end-users' ability to access and distribute information or run applications and services of their choice. It also modernises the provisions regarding ease of switching, transparency and quality of service, and gives National Regulatory Authorities (NRAs) tools to deal with net neutrality issues. Under the Universal Service Directive, NRAs dispose of a competence to set minimum quality of service requirements and are also empowered to settle disputes between market players.

The Commission launched a broad public consultation on 'The open Internet and net neutrality in Europe' in summer 2010 followed by a joint summit with the European Parliament in November 2010. In April 2011 the Commission adopted its Communication 'The open Internet and net neutrality in Europe' (1), and on 29 May 2012 the Body of European Regulators of Electronic Communications (BEREC) published the results of its traffic management investigation (2) undertaken upon the Commission's request. In addition, BEREC has looked into quality of service (3), transparency (4), competition issues (5) and IP interconnection (6) in the context of net neutrality. BEREC further issued a report on best practices to facilitate consumer switching (7), where it concluded that for competition to be able to deliver effective outcomes for consumers it was essential to ensure transparency for consumers and called inter alia for a minimisation of unnecessary switching costs and barriers.

The BEREC Traffic Management Investigation results provide a good overview of traffic management practices in Europe. The most frequently reported restrictions are the blocking and/or throttling of peer-to-peer (P2P) traffic, on both fixed and mobile networks, and the blocking of VoIP (Internet telephony) traffic on mobile networks. Over 400 operators participated in the investigation which showed that at least 20% of all Internet users, and potentially up to half of EU mobile broadband users, have contracts that allow their Internet service provider (ISP) to restrict services like VoIP or P2P. According to the BEREC report among those fixed and mobile operators with contractual restrictions on P2P 96% and 88%, respectively, enforce them technically. Contractual restrictions on VoIP are technically enforced by more than half (56%) of the mobile operators with such restrictions in their contracts.

In the light of the BEREC results, the Commission concluded that the problems identified warrant targeted action to safeguard and empower consumers. Moreover, all market players need more regulatory certainty to promote the efficient use of networks, infrastructure investments and the development of new business models. The Commission considers regulatory intervention in competitive markets as inappropriate unless it is the only way to solve problems. In a competitive environment consumers are able to change their operator if the latter does not provide the wanted services or restricts their Internet access. For competition to become effective consumers need to be well informed about the characteristics of the services they are offered and they – or at least a sufficient number of them to constrain a given operator - must be able to easily switch between services and service providers.

In order to allow consumers to have access to Internet service offers that truly meet their needs and to enable them to effectively exercise their choices, the Commission is envisaging policy measures addressing the issues of transparency, switching and certain aspects of traffic management, including deep packet inspection (DPI). DPI technologies examine different layers (header and content) of data packets to decide whether a packet may pass or needs to be routed to a different destination. DPI can be used to protect the network and users against malware (viruses etc.) but also to block or slow down other data packets. Union-wide guidance on these issues would avoid diverging approaches in the Member States and a fragmentation of the Digital Single Market.

In view of the previous extensive consultation this consultation focuses on factual information and best practices regarding the relevant issues of transparency, switching and traffic management. The responses from stakeholders are crucial input into the Commission's future actions in this area.

Online questionnaire for Citizens

Online questionnaire for Organisations and Public Authorities

View the questionnaire in PDF

Εφαρμογές δικηγορικών γραφείων για κινητά τηλέφωνα

H διάδοση των «έξυπνων» κινητών τηλεφώνων (smartphones) σε μεγάλο αριθμών συνδρομητών κινητής τηλεφωνίας έχει ως συνέπεια νέες, πρωτόγνωρες δυνατότητες για την προβολή του δικηγορικού γραφείου. Ειδικότερα, οι δικηγορικές εταιρίες και τα δικηγορικά γραφεία μπορούν να αναπτύξουν εφαρμογές (Apps) για κινητά τηλέφωνα διαφόρων προμηθευτών και να κερδίσουν έτσι το κοινό. Τα οφέλη είναι πολλαπλά, καθώς με τη δημιουργία εφαρμογών αυξάνεται η προστιθέμενη αξία του δικηγορικού γραφείου, το οποίο δραστηριοποιείται σε μια καινούργια αγορά και προσελκύει νέους πελάτες, ενώ παράλληλα αυξάνεται ο κύκλος εργασιών και, συνακόλουθα, τα έσοδα του γραφείου.

Ωστόσο, όλα τα δικηγορικά γραφεία και εταιρίες δεν αποδίδουν τη δέουσα σημασία στις κινητές εφαρμογές. Σύμφωνα με μια έρευνα της Κ. Tasso στο Ην. Βασίλειο, πολλά γραφεία δεν έχουν φροντίσει ώστε οι ιστοσελίδες που διαθέτουν να μπορούν να αναγνωστούν από κινητά τηλέφωνα και φορητές συσκευές, όπως λ.χ., Blackberrys, iPhone, iPad και Kindle, ενώ άλλα γραφεία, στην προσπάθεια τους να βρεθούν στην αιχμή της τεχνολογίας δημιούργησαν κακές εφαρμογές για κινητά τηλέφωνα. Ωστόσο, σύμφωνα με την πρόβλεψη της ως άνω συγγραφέως, σε δέκα έτη δεν θα υπάρχει καμία διαφορά μεταξύ πρόσβασης στο Διαδίκτυο από η/υ και από φορητές συσκευές και για αυτό, τα δικηγορικά γραφεία πρέπει να φροντίζουν ώστε τουλάχιστον οι ιστοχώροι που διατηρούν να μπορούν να αναγνωστούν από κινητά τηλέφωνα και φορητές συσκευές.

Βεβαίως, οι κινητές εφαρμογές κοστίζουν αρκετά και δεν υπάρχουν έτοιμες λύσεις για τη δημιουργία τους, ενώ όταν δεν σχεδιάζονται σωστά, λειτουργούν αρνητικά ως προς την εικόνα του δικηγορικού γραφείου.

ΔΕΕ: Νόμιμη η μεταπώληση άδειας χρήσεως προγράμματος η/υ

Το Δικαστήριο της ΕΕ στην απόφαση της 3ης Ιουλίου 2012 (υπόθεση C-128/11, UsedSoft GmbH κατά Oracle) έκρινε ότι είναι νόμιμη η μεταπώληση άδειας χρήσεως προγράμματος η/υ, το οποίο μεταφορτώνει ένας χρήστης από το Διαδίκτυο. Με τη νομολογία αυτή του ΔΕΕ καθίσταται πλέον σαφές ότι είναι δυνατή μεταπώληση τυποποιημένου λογισμικού, ακόμα και αν στην άδεια χρήσης αναφέρεται ότι το δικαίωμα χρήσεως του λογισμικού που παραχωρείται είναι μη εκχωρήσιμο, όπως συμβαίνει κατά κανόνα στις συμβάσεις τυποποιημένου λογισμικού (βλ. Ιγγλεζάκη, Δίκαιο της πληροφορικής, β΄εκδ. (2008), εκδ. Σάκκουλα, σελ 124 επ.).

Το ζήτημα αυτό ήταν ασαφές και ιδίως ήταν ασαφές αν μπορούσε να παραχωρηθεί σε άλλο χρήστη λογισμικό από το Διαδίκτυο. Η απόφαση αυτή αναμένεται να απασχολήσει την επιστήμη του δικαίου και κυρίως τους νομικούς που ασχολούνται με το δίκαιο της πληροφορικής, καθώς ανατρέπει τη συνήθη πρακτική των ρητρών που διατυπώνουν οι εταιρίες πληροφορικής, στην προσπάθειά τους να εμποδίσουν τη μεταπώληση ή δωρεάν διάθεση του λογισμικού από τον έναν χρήστη στον άλλο.

Στη θεωρία επιχειρήθηκε να αντιμετωπισθεί η ρήτρα αυτή με τον έλεγχο καταχρηστικότητας ΓΟΣ, ωστόσο, στην προκειμένη υπόθεση βρίσκει εφαρμογή η διάταξη του άρθρου 4 παρ. 2 της οδηγίας 2009/24 για τη νομική προστασία των προγραμμάτων η/υ, η οποία προβλέπει ότι η "η πρώτη πώληση στην Κοινότητα αντιγράφου ενός προγράμ­ματος ηλεκτρονικού υπολογιστή από τον δικαιούχο του ή με τη συγκατάθεσή του, εξαντλεί το δικαίωμα διανομής του αντιγράφου αυτού εντός της Κοινότητας, εξαιρουμένου του δικαιώματος ελέγ­χου της περαιτέρω εκμίσθωσης του προγράμματος ηλεκτρονικού υπολογιστή ή αντιγράφου του" (βλ. και άρθρο 3 παρ. 1 περ. δ΄, εδ. β΄ν. 2121/1993).

Τα πραγματικά περιστατικά της δίκης έχουν, εν συντομία, ως εξής: Η εταιρία Oracle αναπτύσσει και πωλεί προγράμματα ηλεκτρονικών υπολογιστών. Έχει τα αποκλειστικά δικαιώματα χρήσεως των προγραμμάτων αυτών ως δημιουργός τους βάσει των διατάξεων περί πνευματικής ιδιοκτησίας. Ε Η Oracle πωλεί, στο 85 % των περιπτώσεων, τα επίμαχα στην υπόθεση της κύριας δίκης προγράμματα ηλεκτρονικών υπολογιστών, ήτοι λογισμικό για βάσεις δεδομένων, χρησιμοποιώντας τη δυνατότητα μεταφορτώσεως μέσω του Διαδικτύου. Οι συμβάσεις που συνάπτει η Oracle σε σχέση με τα επίμαχα προγράμματα περιλαμβάνουν, υπό τον τίτλο «Παραχώρηση δικαιώματος χρήσεως», την ακόλουθη ρήτρα: «Η καταβολή του τιμήματος για τις υπηρεσίες εξασφαλίζει, αποκλειστικά προς εξυπηρέτηση της εσωτερικής λειτουργίας της επιχειρήσεώς σας, ένα χρονικώς απεριόριστο, μη αποκλειστικό, μη εκχωρήσιμο, δωρεάν δικαίωμα χρήσεως όλων των προϊόντων που η Oracle αναπτύσσει και θέτει στη διάθεσή σας βάσει της παρούσας συμβάσεως».

Από την άλλη πλευρά, η UsedSoft εμπορεύεται μεταχειρισμένες άδειες για προγράμματα ηλεκτρονικών υπολογιστών, μεταξύ των οποίων και άδειες χρήσεως των επίμαχων στην υπόθεση της κύριας δίκης προγραμμάτων της Oracle. Προς τον σκοπό αυτό, η UsedSoft αγοράζει από πελάτες της Oracle τέτοιες άδειες χρήσεως. Τον Οκτώβριο του 2005, η UsedSoft ανακοίνωσε «ειδική προσφορά για προϊόντα Oracle», στο πλαίσιο της οποίας πρότεινε προς πώληση «ήδη χρησιμοποιημένες» άδειες για τα επίμαχα στην υπόθεση της κύριας δίκης προγράμματα της Oracle.

Η Oracle άσκησε ενώπιον του Landgericht München I αγωγή με αίτημα να παύσει η UsedSoft να εφαρμόζει τις εμπορικές πρακτικές που προαναφέρθηκαν. Το δικαστήριο αυτό έκανε δεκτό το αίτημα της Oracle. Η έφεση της UsedSoft κατά της σχετικής αποφάσεως απορρίφθηκε. Κατόπιν τούτου, η UsedSoft άσκησε αναίρεση ενώπιον του γερμανικού Ακυρωτικού (Bundesgerichtshof.), το οποίο υπέβαλε προδικαστικό ερώτημα προς το ΔΕΕ. Κατά το αιτούν δικαστήριο, οι ενέργειες τόσο της UsedSoft όσο και των πελατών της θίγουν το αποκλειστικό δικαίωμα της Oracle να πραγματοποιεί ή να επιτρέπει είτε τη μόνιμη είτε την προσωρινή αναπαραγωγή των προγραμμάτων της, κατά την έννοια του άρθρου 4, παράγραφος 1, στοιχείο α΄, της οδηγίας 2009/24. Κατά το ίδιο πάντοτε δικαστήριο, οι πελάτες της UsedSoft δεν μπορούν να στηριχθούν, για την αναπαραγωγή των επίμαχων προγραμμάτων, σε δικαίωμα το οποίο τους έχει μεταβιβαστεί εγκύρως από την Oracle. Συγκεκριμένα, από τις συμβάσεις που συνάπτει η Oracle για την παραχώρηση άδειας χρήσεως προκύπτει ότι το δικαίωμα χρήσεως των προγραμμάτων είναι «μη εκχωρήσιμο». Κατά συνέπεια, δεν επιτρέπεται στους πελάτες της Oracle να μεταβιβάσουν σε τρίτους το δικαίωμα αναπαραγωγής των προγραμμάτων αυτών. Το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι η έκβαση της διαφοράς της κύριας δίκης εξαρτάται από το ζήτημα αν οι πελάτες της UsedSoft μπορούν να επικαλεστούν επιτυχώς το άρθρο 69d, παράγραφος 1, του UrhG, το οποίο μεταφέρει στο γερμανικό δίκαιο το άρθρο 5, παράγραφος 1, της οδηγίας 2009/24 (αφορά την ανάλωση του δικαιώματος διανομής).

Το πρώτο προδικαστικό ερώτημα ήταν αν, και υπό ποιες προϋποθέσεις, η μεταφόρτωση από το Διαδίκτυο, με την άδεια του δικαιούχου, ενός αντιγράφου προγράμματος ηλεκτρονικού υπολογιστή συνεπάγεται ανάλωση του δικαιώματος διανομής του αντιγράφου αυτού εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, κατά την έννοια του άρθρου 4, παράγραφος 2, της οδηγίας 2009/24.

Το Δικαστήριο κάνει τη διαπίστωση ότι, σε μια περίπτωση όπως αυτή της υποθέσεως της κύριας δίκης, η μεταβίβαση από τον δικαιούχο ενός αντιγράφου προγράμματος ηλεκτρονικού υπολογιστή στον πελάτη, σε συνδυασμό με τη σύναψη, μεταξύ των ίδιων μερών, συμβάσεως για την παραχώρηση άδειας χρήσεώς του, συνιστά «πρώτη πώληση ενός αντιγράφου προγράμματος ηλεκτρονικού υπολογιστή» κατά την έννοια του άρθρου 4, παράγραφος 2, της οδηγίας 2009/24.

Το ΔΕΕ επίσης σημειώνει ότι από οικονομικής απόψεως, η πώληση προγράμματος ηλεκτρονικού υπολογιστή με τη μορφή CD-ROM ή DVD και η πώλησή του μέσω μεταφορτώσεως από το Διαδίκτυο είναι παρεμφερείς. Πράγματι, η διαδικτυακή μετάδοση είναι το λειτουργικό ισοδύναμο της παραδόσεως ενός υλικού φορέα δεδομένων. Η ερμηνεία του άρθρου 4, παράγραφος 2, της οδηγίας 2009/24 υπό το πρίσμα της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως επιβεβαιώνει ότι ο προβλεπόμενος στην εν λόγω διάταξη κανόνας της αναλώσεως του δικαιώματος διανομής παράγει αποτελέσματα μετά την πρώτη πώληση ενός αντιγράφου προγράμματος ηλεκτρονικού υπολογιστή εντός της Ένωσης από τον δικαιούχο ή με τη συγκατάθεσή του, ανεξαρτήτως του ζητήματος αν το αντικείμενο της πωλήσεως είναι υλικό ή άυλο αντίγραφο του οικείου προγράμματος.

Η απάντηση που δίδει στο εν λόγω ερώτημα είναι ότι το άρθρο 4, παράγραφος 2, της οδηγίας 2009/24 έχει την έννοια ότι το δικαίωμα διανομής του αντιγράφου ενός προγράμματος ηλεκτρονικού υπολογιστή αναλώνεται εφόσον ο δικαιούχος του δικαιώματος πνευματικής ιδιοκτησίας, ο οποίος επέτρεψε, έστω και δωρεάν, τη μεταφόρτωση του αντιγράφου αυτού από το Διαδίκτυο σε μέσο αποθηκεύσεως δεδομένων, παρέσχε επίσης, έναντι της καταβολής τιμήματος που συμφωνήθηκε προκειμένου να του εξασφαλιστεί αμοιβή αντίστοιχη προς την οικονομική αξία του αντιγράφου του έργου του οποίου είναι κύριος, και χρονικώς απεριόριστο δικαίωμα χρήσεως του εν λόγω αντιγράφου.

Παραπέρα, με το πρώτο και το τρίτο ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί κατ’ ουσία να διευκρινιστεί αν, και υπό ποιες προϋποθέσεις, ο αγοραστής μεταχειρισμένων αδειών, όπως αυτών που πωλεί η UsedSoft για τη χρήση προγραμμάτων ηλεκτρονικών υπολογιστών, μπορεί, λόγω της επελεύσεως της προβλεπόμενης στο άρθρο 4, παράγραφος 2, της οδηγίας 2009/24 αναλώσεως του δικαιώματος διανομής, να θεωρηθεί «πρόσωπο που απέκτησε νομίμως» κατά την έννοια του άρθρου 5, παράγραφος 1, της οδηγίας 2009/24, με συνέπεια να απολαύει του δικαιώματος αναπαραγωγής του οικείου προγράμματος στο πλαίσιο μιας σύμφωνης προς τον προορισμό του προγράμματος χρησιμοποιήσεώς του.

Η απάντηση που δίδεται είναι ότι τα άρθρα 4, παράγραφος 2, και 5, παράγραφος 1, της οδηγίας 2009/24 έχουν την έννοια ότι, σε περίπτωση που μεταπωλείται άδεια χρήσεως προγράμματος ηλεκτρονικού υπολογιστή, με συνέπεια τη μεταπώληση ενός αντιγράφου του το οποίο είχε μεταφορτωθεί από τον ιστότοπο του δικαιούχου του δικαιώματος πνευματικής ιδιοκτησίας στο Διαδίκτυο, και η ως άνω άδεια είχε παραχωρηθεί στον πρώτο αγοραστή από τον δικαιούχο για χρονικώς απεριόριστη χρήση και έναντι της καταβολής τιμήματος που συμφωνήθηκε προκειμένου να εξασφαλιστεί στον δικαιούχο αμοιβή αντίστοιχη προς την οικονομική αξία του εν λόγω αντιγράφου του έργου του, ο δεύτερος αγοραστής της άδειας αυτής, όπως και κάθε μεταγενέστερος αγοραστής της, μπορούν να επικαλεστούν την προβλεπόμενη στο άρθρο 4, παράγραφος 2, της οδηγίας 2009/24 ανάλωση του δικαιώματος διανομής και, ως εκ τούτου, να θεωρηθούν πρόσωπα που νομίμως απέκτησαν αντίγραφο προγράμματος ηλεκτρονικού υπολογιστή κατά την έννοια του άρθρου 5, παράγραφος 1, της ίδιας οδηγίας, οπότε απολαύουν του δικαιώματος αναπαραγωγής όπως κατοχυρώνεται με την τελευταία αυτή διάταξη.

Βλ. σχετικά: Was das EuGH-Urteil zu Gebrauchtsoftware bedeutet

ΔΕΕ: Δίκαιο πνευματικής ιδιοκτησίας και ελευθερία κυκλοφορίας εμπορευμάτων στην ΕΕ

ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (τέταρτο τμήμα) της 21ης Ιουνίου 2012

«Ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων – Βιομηχανική και εμπορική ιδιοκτησία – Πώληση αντιγράφων έργων σε κράτος μέλος στο οποίο το δικαίωμα του δημιουργού επί των έργων αυτών δεν προστατεύεται – Μεταφορά των εμπορευμάτων αυτών σε άλλο κράτος μέλος στο οποίο η προσβολή του δικαιώματος του δημιουργού τιμωρείται από την ποινική νομοθεσία – Ποινική διαδικασία κατά του μεταφορέα για συνέργεια στην παράνομη διανομή έργου προστατευόμενου κατά τις διατάξεις περί πνευματικής ιδιοκτησίας»

Στην υπόθεση C‑5/11,

με αντικείμενο αίτηση για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Bundesgerichtshof (Γερμανία) με απόφαση της 8ης Δεκεμβρίου 2010, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 6 Ιανουαρίου 2011, στο πλαίσιο της ποινικής διαδικασίας κατά του Titus Alexander Jochen Donner.

Διατακτικό της απόφασης

1) Ο έμπορος ο οποίος κατευθύνει τα διαφημιστικά του μηνύματα στο κοινό που κατοικεί σε συγκεκριμένο κράτος μέλος και ο οποίος έχει δημιουργήσει ή θέσει στη διάθεση του κοινού ειδικό σύστημα παραδόσεως και ειδικό σύστημα πληρωμών, ή επιτρέπει σε τρίτον να το πράξει, καθιστώντας κατ’ αυτόν τον τρόπο δυνατή την παράδοση στο εν λόγω κοινό αντιγράφων έργων που προστατεύονται κατά τις διατάξεις περί πνευματικής ιδιοκτησίας στο προαναφερθέν κράτος μέλος, προβαίνει, στο κράτος μέλος στο οποίο λαμβάνει χώρα η παράδοση, σε «διανομή […] στο κοινό» υπό την έννοια του άρθρου 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 2001/29/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 22ας Μαΐου 2001, για την εναρμόνιση ορισμένων πτυχών του δικαιώματος του δημιουργού και συγγενικών δικαιωμάτων στην κοινωνία της πληροφορίας.

2) Τα άρθρα 34 ΣΛΕΕ και 36 ΣΛΕΕ έχουν την έννοια ότι επιτρέπουν στις αρχές κράτους μέλους να ασκούν δίωξη για συνέργεια στη διανομή προστατευόμενων έργων πνευματικής ιδιοκτησίας χωρίς τη συναίνεση του δικαιούχου, κατ’ εφαρμογή της εθνικής ποινικής νομοθεσίας, στην περίπτωση στην οποία η διανομή στο κοινό των αντιγράφων των εν λόγω έργων έλαβε χώρα στο έδαφος του ως άνω κράτους μέλους στο πλαίσιο πωλήσεως απευθυνόμενης ειδικώς στο κοινό του κράτους αυτού, αλλά συναφθείσας σε άλλο κράτος μέλος στο οποίο τα έργα δεν προστατεύονται κατά τις διατάξεις περί πνευματικής ιδιοκτησίας ή η προστασία της οποίας χαίρουν έναντι των τρίτων είναι στην πράξη ανεφάρμοστη.




Ειδικότερα, η απόφαση έχει ως εξής:

1 Η αίτηση για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία των άρθρων 34 ΣΛΕΕ και 36 ΣΛΕΕ.

2 Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ποινικής διαδικασίας που κινήθηκε ενώπιον των γερμανικών δικαστηρίων κατά του Τ. Donner, ο οποίος καταδικάστηκε σε διετή φυλάκιση με αναστολή για συνέργεια στο έγκλημα της εμπορικής εκμεταλλεύσεως προστατευόμενων έργων πνευματικής ιδιοκτησίας χωρίς τη συναίνεση του δικαιούχου.

Το νομικό πλαίσιο

Το δίκαιο της Ένωσης

3 Η Συνθήκη του Παγκόσμιου Οργανισμού Διανοητικής Ιδιοκτησίας (ΠΟΔΙ) για την πνευματική ιδιοκτησία που υπεγράφη στη Γενεύη στις 20 Δεκεμβρίου 1996 (στο εξής: Συνθήκη για την πνευματική ιδιοκτησία), εγκρίθηκε εξ ονόματος της Ευρωπαϊκής Κοινότητας με την απόφαση 2000/278/ΕΚ του Συμβουλίου, της 16ης Μαρτίου 2000 (ΕΕ L 89, σ. 6).

4 Το άρθρο 6 της Συνθήκης για την πνευματική ιδιοκτησία, που επιγράφεται «Δικαίωμα διανομής», ορίζει τα ακόλουθα:

«1. Οι δημιουργοί λογοτεχνικών και καλλιτεχνικών έργων έχουν το αποκλειστικό δικαίωμα να επιτρέπουν τη διάθεση στο κοινό του πρωτοτύπου και των αντιτύπων των έργων τους μέσω πώλησης ή άλλης μεταβίβασης της κυριότητας.

2. Καμία διάταξη της παρούσας συνθήκης δεν θίγει την ελευθερία των συμβαλλομένων μερών να θεσπίσουν, ενδεχομένως, τους όρους υπό τους οποίους επέρχεται η ανάλωση του δικαιώματος που προβλέπεται στην παράγραφο 1 μετά την πρώτη πώληση ή άλλη μεταβίβαση της κυριότητας του πρωτοτύπου ή αντιτύπων του έργου με την άδεια του δημιουργού.»

5 Σκοπός της οδηγίας 2001/29/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 22ας Μαΐου 2001, για την εναρμόνιση ορισμένων πτυχών του δικαιώματος του δημιουργού και συγγενικών δικαιωμάτων στην κοινωνία της πληροφορίας (ΕΕ L 167, σ. 10) είναι, σύμφωνα με τη δέκατη πέμπτη αιτιολογική σκέψη αυτής, η εκπλήρωση ορισμένων διεθνών υποχρεώσεων που απορρέουν από τη Συνθήκη για την πνευματική ιδιοκτησία.

6 Το άρθρο 4 της οδηγίας 2001/29, με τίτλο «Δικαίωμα διανομής», ορίζει τα εξής:

«1. Τα κράτη μέλη παρέχουν στους δημιουργούς, όσον αφορά το πρωτότυπο ή αντίγραφο των έργων τους, το αποκλειστικό δικαίωμα να επιτρέπουν ή να απαγορεύουν τη διανομή τους στο κοινό με οποιαδήποτε μορφή μέσω πώλησης ή άλλως.

2. Το δικαίωμα διανομής του πρωτοτύπου ή των αντιγράφων ενός έργου εντός της Κοινότητας αναλώνεται μόνο εάν η πρώτη πώληση ή η κατ’ άλλο τρόπο πρώτη μεταβίβαση της κυριότητας του έργου αυτού εντός της Κοινότητας πραγματοποιείται από τον δικαιούχο ή με τη συγκατάθεσή του.»

Το γερμανικό δίκαιο

7 Ο νόμος της 9ης Σεπτεμβρίου 1965 περί πνευματικής ιδιοκτησίας και συγγενικών δικαιωμάτων [Urheberrechtsgesetz, BGBl. (Εφημερίδα της Κυβερνήσεως της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας) Ι, σ. 1273)], όπως τροποποιήθηκε (στο εξής: UrhG), έχει μεταφέρει την οδηγία 2001/29 στο γερμανικό δίκαιο.

8 Το άρθρο 17, παράγραφοι 1 και 2, του UrhG, επιγραφόμενο «Δικαίωμα διανομής», ορίζει τα εξής:

«(1) Ως δικαίωμα διανομής νοείται το δικαίωμα προσφοράς στο κοινό ή θέσεως σε κυκλοφορία του πρωτοτύπου ή αντιγράφων του έργου.

(2) Αν το πρωτότυπο ή αντίγραφα του έργου τέθηκε σε κυκλοφορία με τη συναίνεση του δικαιούχου του δικαιώματος διανομής στο έδαφος της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή στο έδαφος άλλου κράτους μέλους της Συμφωνίας για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, διά εκποιήσεως, η περαιτέρω διανομή τους επιτρέπεται εξαιρουμένης της εκμισθώσεως.»

9 Δυνάμει του άρθρου 106 του UrhG, η διανομή προστατευόμενων έργων χωρίς τη συναίνεση του δικαιούχου του σχετικού δικαιώματος τιμωρείται με ποινή φυλακίσεως μέχρι τρία έτη ή με πρόστιμο. Το άρθρο 108 bis του UrhG ορίζει περαιτέρω ότι, εάν ο αυτουργός του εγκλήματος του άρθρου 106 ενεργεί κατ’ επάγγελμα, η επιβαλλόμενη ποινή είναι η φυλάκιση μέχρι πέντε έτη ή η καταβολή προστίμου.

10 Το άρθρο 27 του Ποινικού Κώδικα (Strafgesetzbuch), επιγραφόμενο «Συνέργεια», ορίζει ότι ως συνεργός τιμωρείται όποιος με πρόθεση παρέσχε άμεση συνδρομή σε τρίτον για την με πρόθεση τέλεση ορισμένου εγκλήματος.

Η διαφορά της κύριας δίκης και το προδικαστικό ερώτημα

11 Ο Τ. Donner, Γερμανός πολίτης, ήταν, κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της υποθέσεως της κύριας δίκης, ο κύριος διαχειριστής της In.Sp.Em. Srl (στο εξής: Inspem), μεταφορικής εταιρίας με έδρα την Μπολόνια (Ιταλία), και ασκούσε τις δραστηριότητές του ουσιαστικά από τον τόπο κατοικίας του στη Γερμανία.

12 Η Inspem ήταν επιφορτισμένη με τη μεταφορά εμπορευμάτων που πωλούνταν από τη Dimensione Direct Sales Srl (στο εξής: Dimensione), εταιρία επίσης εγκατεστημένη στη Μπολόνια και της οποίας η έδρα βρισκόταν κοντά στην έδρα της Inspem. Η Dimensione απηύθυνε προς πελάτες εγκατεστημένους στη Γερμανία προτάσεις για την πώληση απομιμήσεων ορισμένων ειδών εξοπλισμού τύπου «Bauhaus», μέσω διαφημίσεων και ένθετων φυλλαδίων σε περιοδικά, μέσω της αποστολής προσωπικών επιστολών καθώς και μέσω γερμανόγλωσσης ιστοσελίδας, χωρίς όμως να διαθέτει τις απαιτούμενες στη Γερμανία άδειες για τη διάθεση στο εμπόριο των αντικειμένων αυτών. Ειδικότερα, επρόκειτο για απομιμήσεις:

– καθισμάτων του «Aluminium-Group», σχεδιασμένων από τους Charles και Ray Eames, με κάτοχο της αδείας εκμεταλλεύσεως την εταιρία Vitra Collections AG,

– του «φανού Wagenfeld», σχεδιασμένου από τον Wilhelm Wagenfeld, με κάτοχο της αδείας εκμεταλλεύσεως την εταιρία Tecnolumen GmbH & Co KG,

– καθισμάτων, σχεδιασμένων από τον Le Corbusier, με κάτοχο της αδείας εκμεταλλεύσεως την εταιρία Cassina SpA,

– του βοηθητικού τραπεζιού «Adjustable Table» και του φανού «Tubelight», σχεδιασμένων από την Eileen Gray, με κάτοχο της αδείας εκμεταλλεύσεως την εταιρία Classicon GmbH,

– καθισμάτων από χάλυβα στηριζομένων στο ένα μόνο άκρο, σχεδιασμένων από τον Mart Stam, με κάτοχο της αδείας εκμεταλλεύσεως την εταιρία Thonet GmbH.

13 Όπως διαπίστωσε το Landgericht München II (Γερμανία), στη Γερμανία τα αντικείμενα αυτά προστατεύονται κατά τις διατάξεις περί πνευματικής ιδιοκτησίας ως έργα εφαρμοσμένης τέχνης. Αντιθέτως, στην Ιταλία, τα αντικείμενα αυτά δεν προστατεύονταν κατά τις διατάξεις της πνευματικής ιδιοκτησίας καθ’ όλο το κρίσιμο χρονικό διάστημα μεταξύ 1ης Ιανουαρίου 2005 και 15ης Ιανουαρίου 2008 ή η προστασία της οποίας έχαιραν έναντι των τρίτων έμενε στην πράξη ανεφάρμοστη. Ειδικότερα, τα σχεδιασμένα από την Eileen Gray είδη οικιακού εξοπλισμού δεν προστατεύονταν στην Ιταλία κατά τις διατάξεις περί πνευματικής ιδιοκτησίας κατά το χρονικό διάστημα μεταξύ 1ης Ιανουαρίου 2002 και 25ης Απριλίου 2007, δεδομένου ότι κατά το εν λόγω χρονικό διάστημα η διάρκεια προστασίας ήταν συντομότερη, η δε παράτασή της άρχισε μόλις στις 26 Απριλίου 2007. Τα λοιπά είδη οικιακού εξοπλισμού προστατεύονταν στην Ιταλία κατά τις διατάξεις περί πνευματικής ιδιοκτησίας, πλην όμως, κατ’ εφαρμογή της ισχύουσας ιταλικής νομολογίας, η προστασία αυτή ήταν ανεφάρμοστη έναντι των τρίτων, σε κάθε δε περίπτωση έναντι των επιχειρηματιών που είχαν προβεί σε αναπαραγωγή, πρόταση προς πώληση και/ή εμπορία των έργων αυτών πριν τις 19 Απριλίου 2001.

14 Τα επίμαχα στην κύρια δίκη είδη οικιακού εξοπλισμού που πωλούνταν από τη Dimensione, αποθηκεύονταν, εντός της συσκευασίας τους επί της οποίας σημειώνονταν τα στοιχεία του αγοραστή, στην αποθήκη διανομής της εν λόγω εταιρίας στην πόλη Sterzing (Ιταλία). Κατά τους γενικούς όρους συναλλαγών, εφόσον οι εγκατεστημένοι στη Γερμανία πελάτες δεν επιθυμούσαν να παραλάβουν αυτοπροσώπως τα αντικείμενα που είχαν παραγγείλει ή να αναθέσουν την παραλαβή σε μεταφορική εταιρία, η Dimensione τους συνιστούσε να επικοινωνήσουν με την Inspem. Στη διαφορά της κύριας δίκης, οι εμπλεκόμενοι πελάτες ζήτησαν από την Inspem να αναλάβει τη μεταφορά των πωληθέντων ειδών οικιακού εξοπλισμού. Οι οδηγοί της Inspem παραλάμβαναν τα αντικείμενα από την αποθήκη στην πόλη Sterzing και κατέβαλλαν στην Dimensione το τίμημα για την απόκτησή τους. Η Inspem, όταν παρέδιδε τα αντικείμενα στους πελάτες στη Γερμανία, τους ζητούσε να καταβάλουν το τίμημα του παραδοτέου εμπορεύματος και τα έξοδα μεταφοράς. Εάν όμως οι πελάτες δεν παραλάμβαναν το εμπόρευμα ή αρνούνταν να πληρώσουν, η Inspem επέστρεφε το εμπόρευμα στην Dimensione η οποία, με τη σειρά της, επέστρεφε στην Inspem το τίμημα και τα έξοδα μεταφοράς.

15 Κατά το Landgericht München II, εξαιτίας των ανωτέρω πράξεων ο Τ. Donner κατέστη συνεργός στην εμπορική εκμετάλλευση προστατευόμενων κατά το δίκαιο της πνευματικής ιδιοκτησίας έργων χωρίς τη συναίνεση του δικαιούχου κατά παράβαση των συνδυασμένων διατάξεων των άρθρων 106 και 108 bis του UrhG καθώς και του άρθρου 27 του Ποινικού Κώδικα (Strafgesetzbuch).

16 Ειδικότερα, η Dimensione προέβη σε διανομή αντιγράφων προστατευόμενων έργων στη Γερμανία. Για να υφίσταται διανομή υπό την έννοια του άρθρου 106 του UrhG, απαιτείται η μεταβίβαση της κυριότητας του πωληθέντος αντικειμένου και η μετάθεση της εξουσίας διαθέσεως από τον πωλητή στον αγοραστή. Στην υπόθεση της κύριας δίκης, η μεταβίβαση της κυριότητας από τον πωλητή στον αγοραστή συντελέστηκε στην Ιταλία, κατ’ εφαρμογή του ιταλικού δικαίου, διά της συμπτώσεως των δηλώσεων βουλήσεως και της εξατομικεύσεως του αντικειμένου της πωλήσεως στην αποθήκη στην πόλη Sterzing. Εντούτοις, η μετάθεση της εξουσίας διαθέσεως έλαβε χώρα, με τη συνδρομή του Τ. Donner, με την παράδοση στον αγοραστή στη Γερμανία έναντι καταβολής του τιμήματος. Επομένως, άνευ σημασίας είναι εάν και σε ποιο βαθμό τα είδη οικιακού εξοπλισμού έχαιραν προστασίας στην Ιταλία κατά τις διατάξεις περί πνευματικής ιδιοκτησίας. Το Landgericht München II επισήμανε ότι ο περιορισμός της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων που προκύπτει από τις εθνικές ρυθμίσεις περί πνευματικής ιδιοκτησίας δικαιολογείται για λόγους προστασίας της βιομηχανικής και εμπορικής ιδιοκτησίας.

17 Ο Τ. Donner προσέβαλε την καταδικαστική απόφαση ασκώντας αναίρεση (Revision) ενώπιον του Bundesgerichtshof. Υποστηρίζει, πρώτον, ότι για να υφίσταται «διανομή [...] στο κοινό», υπό την έννοια του άρθρου 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 2001/29, και, συνακόλουθα, υπό την έννοια του άρθρου 17 του UrhG, απαιτείται η μεταβίβαση της κυριότητας των εμπορευμάτων, η οποία, στην υπόθεση της κύριας δίκης, συντελέστηκε στην Ιταλία. Στο πλαίσιο αυτό, δεν είναι αναγκαία η παράδοση της νομής του εμπορεύματος, δηλαδή η μετάθεση της εξουσίας πραγματικής διαθέσεώς του. Υποστηρίζει, δεύτερον, ότι οποιαδήποτε ποινή εναντίον του, στηριζόμενη σε διαφορετική ερμηνεία, αντιβαίνει προς την κατοχυρωμένη με το άρθρο 34 ΣΛΕΕ ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων, καθόσον θα είχε ως συνέπεια την άνευ δικαιολογητικής βάσεως τεχνητή στεγανοποίηση των αγορών. Τέλος, τρίτον, υποστηρίζει ότι, σε κάθε περίπτωση, η παράδοση των εμπορευμάτων στον μεταφορέα στην Ιταλία, ο οποίος τα παραλάμβανε για λογαριασμό συγκεκριμένων πελατών, συνεπαγόταν την παράδοση της νομής τους, με συνέπεια, και από την άποψη αυτή, η επίμαχη πράξη να έχει τελεστεί στην Ιταλία.

18 Το Bundesgerichtshof συντάσσεται με την ερμηνεία του Landgericht München II ότι για να υφίσταται «διανομή [...] στο κοινό» μέσω πωλήσεως υπό την έννοια του άρθρου 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 2001/29 απαιτείται όχι μόνο η μεταβίβαση σε τρίτον της κυριότητας του αντιγράφου του προστατευόμενου κατά τις διατάξεις περί πνευματικής ιδιοκτησίας έργου αλλά και η μετάθεση προς αυτόν της εξουσίας πραγματικής διαθέσεως. Για να μπορεί να γίνει δεκτό ότι υφίσταται διανομή του στο κοινό, το αντίγραφο του έργου πρέπει να εγκαταλείψει την εσωτερική σφαίρα του κατασκευαστή και να εισέλθει στη δημόσια σφαίρα ή στο πεδίο των εμπορικών συναλλαγών. Για όσο χρόνο το αντίγραφο παραμένει εντός της επιχειρήσεως που το κατασκεύασε ή εντός του ίδιου ομίλου επιχειρήσεων δεν μπορεί να γίνει δεκτό ότι έχει περιέλθει στο κοινό, δεδομένου ότι, στην περίπτωση αυτή, δεν υφίσταται εμπορική συναλλαγή η οποία προϋποθέτει την ύπαρξη πραγματικών σχέσεων με τρίτους. Η ανάλυση αυτή του Landgericht München II συνάδει προς την πάγια νομολογία του Bundesgerichtshof σχετικά με την ερμηνεία του άρθρου 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 2001/29.

19 Αντιθέτως, το Bundesgerichtshof εκτιμά ότι, στην περίπτωση που γίνει δεκτό ότι, υπό τις συγκεκριμένες περιστάσεις της κύριας δίκης, η εφαρμογή των εθνικών ποινικών διατάξεων αποτελεί αδικαιολόγητο περιορισμό της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων, τα άρθρα 34 ΣΛΕΕ και 36 ΣΛΕΕ μπορούν ενδεχομένως να αποτελούν εμπόδιο στην επικύρωση της καταδικαστικής αποφάσεως που αφορά τον Τ. Donner.

20 Υπό τις συνθήκες αυτές το Bundesgerichtshof ανέστειλε την ενώπιόν του διαδικασία και υπέβαλε στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:

«Έχουν τα σχετικά με την ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων άρθρα 34 ΣΛΕΕ και 36 ΣΛΕΕ την έννοια ότι αποκλείουν τον αξιόποινο χαρακτήρα της συνέργειας στην παράνομη διανομή προστατευομένων έργων πνευματικής ιδιοκτησίας κατ’ εφαρμογή εθνικών ποινικών διατάξεων, εάν, σε περίπτωση διασυνοριακής πωλήσεως έργου προστατευομένου στη Γερμανία κατά τις διατάξεις περί πνευματικής ιδιοκτησίας, σωρευτικώς,

– το εν λόγω έργο μεταφέρεται από κράτος μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη Γερμανία και η μετάθεση της πραγματικής εξουσίας διαθέσεως πραγματοποιείται στη Γερμανία, και

– η μεταβίβαση της κυριότητας, πάντως, συντελέστηκε στο άλλο κράτος μέλος στο οποίο το έργο δεν προστατευόταν κατά τις διατάξεις περί πνευματικής ιδιοκτησίας ή η παρεχόμενη προστασία έναντι των τρίτων ήταν στην πράξη ανεφάρμοστη;»

Επί του προδικαστικού ερωτήματος

21 Όπως ρητώς δέχεται το αιτούν δικαστήριο, η ύπαρξη στην εθνική επικράτεια «διανομής [...] στο κοινό» μέσω πωλήσεως υπό την έννοια του άρθρου 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 2001/29 αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για την εφαρμογή των επίμαχων στην κύρια δίκη κανόνων του ποινικού δικαίου. Επιπλέον, κατόπιν σχετικού αιτήματος του Δικαστηρίου, οι ενδιαφερόμενοι, κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, εκφράστηκαν λεπτομερώς επί της ερμηνείας της έννοιας αυτής.

22 Κατά συνέπεια, πρέπει να γίνει δεκτό ότι με το προδικαστικό ερώτημα το αιτούν δικαστήριο ζητεί κατά βάση να διευκρινιστεί, αφενός, εάν, σε συνθήκες όπως αυτές της υποθέσεως της κύριας δίκης, υφίσταται «διανομή […] στο κοινό» υπό την έννοια του άρθρου 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 2001/29 στην εθνική επικράτεια και, αφετέρου, εάν τα άρθρα 34 ΣΛΕΕ και 36 ΣΛΕΕ έχουν την έννοια ότι δεν επιτρέπουν στις αρχές κράτους μέλους να ασκούν δίωξη για συνέργεια στη διανομή προστατευόμενων κατά το δίκαιο της πνευματικής ιδιοκτησίας έργων χωρίς τη συναίνεση του δικαιούχου κατ’ εφαρμογή της εθνικής ποινικής νομοθεσίας, στην περίπτωση στην οποία η διανομή στο κοινό των αντιγράφων των εν λόγω έργων έλαβε χώρα στο έδαφος του ως άνω κράτους μέλους στο πλαίσιο πωλήσεως απευθυνόμενης ειδικώς στο κοινό του κράτους αυτού, αλλά συναφθείσας σε άλλο κράτος μέλος στο οποίο τα έργα δεν προστατεύονται κατά τις διατάξεις περί πνευματικής ιδιοκτησίας ή η προστασία της οποίας χαίρουν έναντι των τρίτων είναι στην πράξη ανεφάρμοστη.

Επί της ερμηνείας του άρθρου 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 2001/29

23 Δεδομένου ότι σκοπός της οδηγίας 2001/29 είναι η εκπλήρωση των υποχρεώσεων που υπέχει η Ένωση ιδίως από τη Συνθήκη για την πνευματική ιδιοκτησία και ότι, κατά πάγια νομολογία, τα νομοθετήματα της Ένωσης πρέπει, στο μέτρο του δυνατού, να ερμηνεύονται υπό το πρίσμα του διεθνούς δικαίου, ιδίως όταν σκοπός των νομοθετημάτων αυτών είναι η εκτέλεση διεθνών συμφωνιών που έχει συνομολογήσει η Ένωση, η έννοια του όρου «διανομή» κατά το άρθρο 4, παράγραφος 1, της εν λόγω οδηγίας, πρέπει να ερμηνεύεται σε συμφωνία με το άρθρο 6, παράγραφος 1, της Συνθήκης για την πνευματική ιδιοκτησία (βλ., επ’ αυτού, απόφαση της 17ης Απριλίου 2008, C‑456/06, Peek & Cloppenburg, Συλλογή 2008, σ. I‑2731, σκέψεις 29 έως 32).

24 Συνεπώς, όπως επισήμανε ο γενικός εισαγγελέας στα σημεία 44 έως 46 και 53 των προτάσεών του, πρέπει να γίνει δεκτό ότι ο όρος «διανομή […] στο κοινό [...] μέσω πώλησης» κατά το άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 2001/29, έχει την ίδια έννοια με τον όρο «διάθεση […] στο κοινό [...] μέσω πώλησης» κατά το άρθρο 6, παράγραφος 1, της Συνθήκης για την πνευματική ιδιοκτησία.

25 Επιπλέον, όπως επίσης επισήμανε ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 51 των προτάσεών του, το περιεχόμενο του όρου «διανομή», υπό την έννοια του άρθρου 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 2001/29, πρέπει να ερμηνεύεται αυτοτελώς στο δίκαιο της Ένωσης, αυτή δε η ερμηνεία δεν μπορεί να είναι συνάρτηση του δικαίου που εφαρμόζεται επί των συναλλαγών στο πλαίσιο των οποίων λαμβάνει χώρα η διανομή.

26 Διαπιστώνεται ότι η διανομή στο κοινό συνίσταται σε σειρά πράξεων που περιλαμβάνουν, τουλάχιστον, τη σύναψη συμβάσεως πωλήσεως και την εκτέλεσή της μέσω της παραδόσεως του αντικειμένου σε ορισμένο πρόσωπο. Ειδικότερα, στο πλαίσιο διασυνοριακής πωλήσεως, οι πράξεις από τις οποίες προκύπτει ότι υφίσταται «διανομή [...] στο κοινό», υπό την έννοια του άρθρου 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 2001/29, μπορούν να τελούνται σε περισσότερα κράτη μέλη. Σε αυτό λοιπόν το πλαίσιο, μια τέτοια συναλλαγή μπορεί να θίγει το αποκλειστικό δικαίωμα του δικαιούχου να συναινεί ή να απαγορεύει οποιαδήποτε μορφή διανομής στο κοινό σε περισσότερα του ενός κράτη μέλη.

27 Επομένως, οι έμποροι φέρουν την ευθύνη για κάθε πράξη που τέλεσαν ή που διενεργήθηκε για λογαριασμό τους και από την οποία προκύπτει ότι υφίσταται «διανομή [...] στο κοινό» σε κράτος μέλος στο οποίο το αντικείμενο της διανομής προστατεύεται κατά τις διατάξεις περί πνευματικής ιδιοκτησίας. Την ίδια ευθύνη φέρουν και για πράξη που τέλεσε τρίτος, όταν η δραστηριότητα των εν λόγω εμπόρων κατευθύνεται ειδικά στο κοινό του κράτους προορισμού και όταν οι έμποροι δεν ήταν δυνατό να αγνοούν τις πράξεις του τρίτου.

28 Επομένως, σε συνθήκες όπως αυτές της υποθέσεως της κύριας δίκης, στην οποία η παράδοση σε πρόσωπο εντός άλλου κράτους μέλους δεν διενεργήθηκε από ή για λογαριασμό του συγκεκριμένου εμπόρου, τα εθνικά δικαστήρια έχουν την υποχρέωση να εκτιμούν, κατά περίπτωση, εάν υφίστανται ενδείξεις από τις οποίες να μπορεί να συναχθεί ότι, αφενός, η δραστηριότητα του εν λόγω εμπόρου κατευθυνόταν πράγματι στο κοινό που κατοικεί στο κράτος μέλος στο οποίο διενεργήθηκε η πράξη με βάση την οποία γίνεται δεκτό ότι υπήρξε «διανομή [...] στο κοινό» υπό την έννοια του άρθρου 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 2001/29 και ότι, αφετέρου, ο έμπορος αυτός δεν ήταν δυνατό να αγνοεί τις πράξεις του τρίτου.

29 Στην υπόθεση της κύριας δίκης, σαφείς ενδείξεις για την ύπαρξη δραστηριότητας με συγκεκριμένη κατεύθυνση μπορούν να παράσχουν στοιχεία όπως η ύπαρξη γερμανόγλωσσης ιστοσελίδας, το περιεχόμενο και τα μέσα διανομής του διαφημιστικού υλικού της Dimensione καθώς και η συνεργασία της με την Inspem, ως εταιρία επιφορτισμένη με τις παραδόσεις με προορισμό τη Γερμανία.

30 Επομένως, στο πρώτο σκέλος του προδικαστικού ερωτήματος πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι ο έμπορος ο οποίος κατευθύνει τα διαφημιστικά του μηνύματα στο κοινό που κατοικεί σε συγκεκριμένο κράτος μέλος και ο οποίος έχει δημιουργήσει ή θέσει στη διάθεση του κοινού ειδικό σύστημα παραδόσεως και ειδικό σύστημα πληρωμών, ή επιτρέπει σε τρίτον να το πράξει, καθιστώντας κατ’ αυτόν τον τρόπο δυνατή την παράδοση στο εν λόγω κοινό αντιγράφων έργων που προστατεύονται κατά τις διατάξεις περί πνευματικής ιδιοκτησίας στο προαναφερθέν κράτος μέλος, προβαίνει, στο κράτος μέλος στο οποίο λαμβάνει χώρα η παράδοση, σε «διανομή […] στο κοινό» υπό την έννοια του άρθρου 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 2001/29.

Επί της ερμηνείας των άρθρων 34 ΣΛΕΕ και 36 ΣΛΕΕ

31 Όπως διαπίστωσε το αιτούν δικαστήριο, η επιβαλλόμενη από το εθνικό δίκαιο απαγόρευση της οποίας η παραβίαση τιμωρείται από την εθνική ποινική νομοθεσία σε συνθήκες όπως αυτές της υποθέσεως της κύριας δίκης αποτελεί εμπόδιο στην ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων, καταρχήν αντίθετο προς το άρθρο 34 ΣΛΕΕ.

32 Εντούτοις, ο περιορισμός αυτός θα μπορούσε να γίνει δεκτός δυνάμει του άρθρου 36 ΣΛΕΕ για λόγους αναγόμενους στην προστασία της βιομηχανικής και εμπορικής ιδιοκτησίας.

33 Όπως συναφώς προκύπτει από τη νομολογία του Δικαστηρίου, εάν ο δικαιούχος του δικαιώματος του δημιουργού προβεί ο ίδιος ή συναινέσει στη διάθεση στο εμπόριο κράτους μέλους προστατευόμενου έργου πνευματικής ιδιοκτησίας, το γεγονός αυτό δεν του επιτρέπει να αντιταχθεί στην ελεύθερη κυκλοφορία του έργου αυτού εντός της Ένωσης. Εντούτοις, τούτο δεν ισχύει όταν η διάθεση στο εμπόριο είναι αποτέλεσμα όχι της συναινέσεως του δικαιούχου του δικαιώματος του δημιουργού, αλλά της λήξεως της προστασίας που απορρέει από το δικαίωμά του σε ένα συγκεκριμένο κράτος μέλος. Στην περίπτωση αυτή, δεδομένου ότι οι αποκλίσεις των εθνικών νομοθεσιών ως προς τη διάρκεια της προστασίας μπορούν να προκαλέσουν περιορισμούς στο εμπόριο εντός της Ένωσης, οι περιορισμοί αυτοί είναι δικαιολογημένοι, βάσει του άρθρου 36 ΣΛΕΕ, εφόσον προκύπτουν από τις διαφορές των σχετικών ρυθμίσεων και εφόσον η διάρκεια αυτή είναι αναπόσπαστα συνδεδεμένη με την ίδια την ύπαρξη των αποκλειστικών δικαιωμάτων (βλ. απόφαση της 24ης Ιανουαρίου 1989, 341/87, EMI Electrola, Συλλογή 1989, σ. 79, σκέψη 12).

34 Επιβάλλεται η διαπίστωση ότι οι ανωτέρω εκτιμήσεις ισχύουν κατά μείζονα λόγο σε συνθήκες όπως αυτές υπό τις οποίες ανέκυψε η διαφορά της κύριας δίκης, στον βαθμό που οι αποκλίσεις οι οποίες έχουν ως συνέπεια τον περιορισμό της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων είναι αποτέλεσμα όχι των κανόνων δικαίου που ισχύουν στα εμπλεκόμενα κράτη μέλη αλλά του γεγονότος ότι οι κανόνες αυτοί δεν μπορούν στην πράξη να αντιταχθούν στους τρίτους σε ένα από τα ως άνω κράτη μέλη. Ο περιορισμός στον οποίο υπόκειται ο εγκατεστημένος σε ένα κράτος μέλος επαγγελματίας εξαιτίας της απαγορεύσεως να προβαίνει σε διανομή σε άλλο κράτος μέλος –απαγόρευση της οποίας η παραβίαση τιμωρείται ποινικά– εδράζεται επίσης, σε αυτή τη συγκεκριμένη περίπτωση, όχι σε ορισμένη πράξη ή στη συναίνεση του δικαιούχου του δικαιώματος αλλά στις αποκλίσεις μεταξύ των διαφόρων κρατών μελών ως προς τις προϋποθέσεις προστασίας των αντίστοιχων δικαιωμάτων του δημιουργού.

35 Επιπλέον, όπως επισήμανε ο γενικός εισαγγελέας στα σημεία 67 έως 70 των προτάσεών του, σε συνθήκες όπως αυτές της υποθέσεως της κύριας δίκης, δεν μπορεί να γίνει δεκτό ότι η προστασία του δικαιώματος διανομής έχει ως συνέπεια τη δυσανάλογη ή την τεχνητή στεγανοποίηση των αγορών κατά παράβαση όσων επιτάσσει η νομολογία του Δικαστηρίου (βλ., επ’ αυτού, αποφάσεις της 8ης Ιουνίου 1971, 78/70, Deutsche Grammophon Gesellschaft, Συλλογή τόμος 1969-1971, σ. 839, σκέψη 12· της 20ής Ιανουαρίου 1981, 55/80 και 57/80, Musik-Vertrieb membran και K-tel International, Συλλογή 1981, σ. 147, σκέψη 14, καθώς και προαναφερθείσα απόφαση EMI Electrola, σκέψη 8).

36 Ειδικότερα, η εφαρμογή διατάξεων όπως οι επίμαχες στην κύρια δίκη μπορεί να θεωρηθεί αναγκαία προκειμένου να προστατευθεί το ειδικό αντικείμενο του δικαιώματος του δημιουργού, από το οποίο απορρέει ιδίως το αποκλειστικό δικαίωμα εκμεταλλεύσεως. Επομένως, ο συνακόλουθος περιορισμός στην ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων είναι δικαιολογημένος και δεν είναι δυσανάλογος προς τον επιδιωκόμενο θεμιτό σκοπό, σε συνθήκες όπως αυτές της κύριας δίκης στην οποία ο κατηγορούμενος αναμίχθηκε με πρόθεση, σε κάθε δε περίπτωση εν γνώσει του, σε πράξεις από τις οποίες προκύπτει ότι υπήρξε διανομή προστατευόμενων έργων στο κοινό στην επικράτεια κράτους μέλους στο οποίο το δικαίωμα του δημιουργού προστατευόταν πλήρως, προσβάλλοντας με τον τρόπο αυτόν το αποκλειστικό δικαίωμα του δικαιούχου του εν λόγω δικαιώματος.

37 Επομένως, στο δεύτερο σκέλος του προδικαστικού ερωτήματος πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι τα άρθρα 34 ΣΛΕΕ και 36 ΣΛΕΕ έχουν την έννοια ότι επιτρέπουν στις αρχές κράτους μέλους να ασκούν δίωξη για συνέργεια στη διανομή προστατευόμενων έργων πνευματικής ιδιοκτησίας χωρίς τη συναίνεση του δικαιούχου, κατ’ εφαρμογή της εθνικής ποινικής νομοθεσίας, στην περίπτωση στην οποία η διανομή στο κοινό των αντιγράφων των εν λόγω έργων έλαβε χώρα στο έδαφος του ως άνω κράτους μέλους στο πλαίσιο πωλήσεως απευθυνόμενης ειδικώς στο κοινό του κράτους αυτού, αλλά συναφθείσας σε άλλο κράτος μέλος στο οποίο τα έργα δεν προστατεύονται κατά τις διατάξεις περί πνευματικής ιδιοκτησίας ή η προστασία της οποίας χαίρουν έναντι των τρίτων είναι στην πράξη ανεφάρμοστη.

WIPO Beijing Treaty on Audiovisual Performances

BEIJING TREATY ON AUDIOVISUAL PERFORMANCES

The diplomatic conference to finalize a new treaty for audiovisual performers was successfully concluded on June 26, 2012 as negotiators from WIPO’s member states signed the Beijing Treaty on Audiovisual Performances– so-named in recognition of the city that hosted the final round of negotiations. The new treaty brings audiovisual performers into the fold of the international copyright framework in a comprehensive way, for the first time. See WIPO PRess Room.

The treaty will enter into force once it has been ratified by 30 eligible parties, including countries or certain intergovernmental organizations. Signature of the treaty constitutes a preliminary endorsement by demonstrating the state’s intent to examine the treaty domestically and consider ratification, though signing does not create a binding legal obligation to ratify.

The Beijing Treaty on Audiovisual Performances (BTAP) will strengthen the economic rights of film actors and other performers and could provide extra income from their work. It will potentially enable performers to share proceeds with producers for revenues generated internationally by audiovisual productions. It will also grant performers moral rights to prevent lack of attribution or distortion of their performances.

Importantly, the new treaty will strengthen the precarious position of performers in the audiovisual industry by providing a clearer international legal framework for their protection. For the first time it will provide performers with protection in the digital environment. The treaty will also contribute to safeguarding the rights of performers against the unauthorized use of their performances in audiovisual media, such as television, film and video.


Beneficiaries of Protection are the performers who are nationals of other Contracting Parties (Art. 3).

Article 4 enshrines the principle of equal treatment. Accordingly, each Contracting Party shall accord to nationals of other Contracting Parties the treatment it accords to its own nationals with regard to the exclusive rights specifically granted in this Treaty.

Morals rights of performers are regulated in Article 5. It states that (1) Independently of a performer’s economic rights, and even after the transfer of those rights, the performer shall, as regards his live performances or performances fixed in audiovisual fixations, have the right:
(i) to claim to be identified as the performer of his performances, except where
omission is dictated by the manner of the use of the performance; and
(ii) to object to any distortion, mutilation or other modification of his performances that would be prejudicial to his reputation, taking due account of the nature of audiovisual fixations.
(2) The rights granted to a performer in accordance with paragraph (1) shall, after his death, be maintained, at least until the expiry of the economic rights, and shall be exercisable by the persons or institutions authorized by the legislation of the Contracting Party where protection is claimed.

In Article 6 are established the economic Rights of Performers in their Unfixed Performances. Accordingly, performers shall enjoy the exclusive right of authorizing, as regards their performances:
(i) the broadcasting and communication to the public of their unfixed performances
except where the performance is already a broadcast performance; and
(ii) the fixation of their unfixed performances.

The right of Reproduction is laid down in Art. 7, which states that performers shall enjoy the exclusive right of authorizing the direct or indirect reproduction of their performances fixed in audiovisual fixations, in any manner or form.

The right of distribution is established in Art. 8, which states that performers shall enjoy the exclusive right of authorizing the making available to the public of the original and copies of their performances fixed in audiovisual fixations through sale or other transfer of ownership.

Art. 9 determines the Right of Rental, stating that: (1) Performers shall enjoy the exclusive right of authorizing the commercial rental to the public of the original and copies of their performances fixed in audiovisual fixations as determined in the national law of Contracting Parties, even after distribution of them by, or pursuant to, authorization by the performer.

Regarding the Right of Making Available of Fixed Performances, it is stated in Art. 10 that performers shall enjoy the exclusive right of authorizing the making available to the public of their performances fixed in audiovisual fixations, by wire or wireless means, in such a way that members of the public may access them from a place and at a time individually chosen by them.

Furthermore, the right of Broadcasting and Communication to the Public is established in Art. 11. Accordingly, Performers shall enjoy the exclusive right of authorizing the broadcasting and communication to the public of their performances fixed in audiovisual fixations.

Article 12 provides for the transfer of rights, while Art. 13 provides for limitations. The term of protection to be granted to performers under this Treaty shall last, at least, until the end of a period of 50 years computed from the end of the year in which the performance was fixed.

Other provisions include Article 15 (Obligations concerning Technological Measures) and Article 16 (Obligations concerning Rights Management Information), etc.