Intellectual property issues for start-ups

Ioannis Iglezakis, Assistant Professor,

Aristotle University

A. Introduction

At present there is a growing number of start-ups, and some of them in the high technology sector are valued at 1 billion dollars or more.[1]

In a startup, Intellectual Property (IP) or intangible assets are often more than 90% of the value of the company and that is not limited to patents, of course.[2] A company that does not develop any IP will find it hard to attract investors, since IP provides them security and leverage. IP also helps companies to secure financing, using IP as collateral.[3]

As it is evident, the legal protection of IP rights is of paramount importance for a start-up, to protect its assets and maintain a competitive advantage. It needs, therefore, to be ensured that the company has exclusive rights to its IP and is not using technology or other assets (e.g. trademarks) belonging to competitors. It should also be confirmed that the company’s IP rights are legally protected with appropriate licenses.

B. Intellectual Property

Intellectual Property protects applications of ideas and information that are of commercial value.[4] There are various types of rights which are included in IP, but the main categories of this branch of law are two: copyright and industrial property. Certainly, the most important types of IP used by start-ups are patents, copyrights, trademarks, and trade secrets. National laws protecting IPR vary among different countries, so we will describe the laws of Greece and the EU in this area.

1. Patents

Patents are granted in respect of inventions which are new, which involve an inventive step and which are susceptible of industrial application (article 5 of Law 1733/87 as amended). In Europe, patents are issued by the state or a national patent office after a substantial examination of their validity, the duration of the validity of the patent is twenty years from application; and the invention should be publicly described in the patent specification.[5]

Patents afford a right to their owner to prevent others from using the invention for the duration of the patent. Thus, it is the strongest means of protection of all IP and may lead competitors in peril, if they use an invention for which a patent was granted. Therefore, a start-up should proceed to a clearance search in the patent office and to see whether a product that it develops is not already patented.

Patent protection is particularly important for a start-up to protect its business and its invention from competitors and simultaneously, and to avoid the risk of facing claims of patent infringement by competitors and third parties.[6]

Software may not benefit from the rigid protection of patent law under Greek law, which provides that computer programs shall not be regarded as inventions (Article 5 (2)(c) of Law 1733/87). This is line with Article 52 of the European Patent Convention which excludes from patentability programs for computers as such. However, this wording gave grounds to grant a patent for software

However, the European Patent Office grants patents for computer programs, if they provide a technical contribution to prior, that is, a further technical effect that goes beyond the normal physical interaction between the program and the computer. Examples include a reduced memory access time, a better control of a robotic arm, etc.

2. Copyright

Copyright grants protection to authors, artists and other creators for their literary and artistic creations, commonly referred to as works. The requirement for granting protecting is that a work is original. In case of computer software the standard for originality is very low. According to Article 1 (3) of Directive 2009/24, a computer program shall be protected if it is original in the sense that it is the author’s own intellectual creation.

In contrast to patents, copyright-protected works are not required to be registered with a state authority. Copyright is afforded when a work is created, but it is hard to prove authorship. Copyright gives the owner or licensee the exclusive right to reproduce, distribute, modify, publicly perform and publicly display a work.

In contrast to patents, copyright protects the expressions of an idea, not the idea or a concept. Thus, the source code of a computer program is eligible of copyright protection, but not the algorithm or the abstract idea or mathematical method on which it is based.

3. Trademark

Trademarks are distinctive signs, i.e. words, names, symbols, slogans, etc., that identify certain goods or services produced or provided by a company.  A trademark when associated with a successful product or service it becomes an asset or prime value to a company.[7] An outstanding example is the word ‘Google’ for Internet searching, the bitten apple logo for computers, etc. Their protection stands as long as they are used and they may continue to be used forever, as there is no limit on the duration of this right.

Under Greek Law, protection is afforded to registered trademarks and also to non-registered trademarks, i.e. to distinctive signs. 

Trademark law prevents third parties from using a trademark which is confusingly similar to the trademark of a start-up.

4. Trade secrets

The law also affords protection to trade secrets, i.e., secret business information, technological know-how, ideas for new products and markets, information about customers, finance, etc.[8] Examples of trade secrets in the high tech area include customer lists, source code, semiconductor manufacturing processes, etc.[9]

Protection of trade secrets is granted by provisions of unfair competition law in Greece, while in common law countries it takes the form of sui generis protection. The said protection is rather limited, since it prohibits the misappropriation of trade secrets, which leaves certain acts, such as reverse engineering, unpunished.

C. Specific Issues

 Something that happens very often is that IPR are developed by the founders before the establishment of a start-up or contractors after its establishment. Generally, in such cases a license should be granted, otherwise rights are not transferred to the start-up, with the exception of software or an invention developed by an employee, which under Greek law are owned by the employer. The failure of a license may lead to legal disputes.

Another problem which may occur is the lack of a strategy for patent protection of products or services. Many start-ups do not file for patent registration due to ignorance of the advantages offered by such protection or simply, because of indifference. Under Greek law (Article 5 of Act 1733/1987) and law in most countries patent protection is not granted for an invention that has been public disclosed, e.g. when a technical paper has been published or the invention was demonstrated at a trade show, with the exception of recognized exhibitions. Disclosing an idea to the public should be carefully planned, because the risk is eminent that rights to file a patent and to protect trade secret may not be enforceable, since patent law requires that an invention is new and not made public, while to claim right on trade secrets requires that the start-up has taken appropriate measures to keep business information secret.

Trademarks may be valuable for start-ups, so their selection should be carefully planned. A generic trademark, e.g. eshop.gr, may be ‘catchy’, but could also turn out to be descriptive and lose the ability for protection.

The use of an infringing trademark could lead to a costly litigation that may worsen the financial situation of the start-up. The cost of changing a logo may also be very high and inhibiting development. Therefore, a search in the trademark office and in a search engine should be carried out, to ensure that a trademark used by the start-up does not infringe third parties rights.

Errors in licensing may prove devastating. An IP license from a third party with a narrow field of use may require renegotiation as the start-up’s products evolve. In that case, the third party can charge a premium for the expansion of the field of use. So, e.g. in copyright law the rule is that a license is not valid for future methods of exploitation.

Similarly, the license to use a third party’s IP should foresee or not preclude the case of a merger; otherwise the merger may fail, as it will miss important assets.

The licensing of a start-up’s own IP should be carefully reviewed, so that the start-up may tie-up fields of use not exploited by the license in order to exploit its technology; and also to grant non-exclusive licenses so that it would not be prevented from using its own technology.

A big risk for a start-up is the use of trade secrets or other confidential information or IP by the founders of the start-up from a prior employer. A lawsuit against the start-up will hinder the functioning of the company, which may be liable to pay compensation and their founders be subject to criminal liability.

Software development is increasingly based on open software products and many start-ups owe their success to its use. However, open source licenses such as the General Public License require that companies using open source software licensed under the GPL must make available source code of the start-up’s software to its licensees and to permit such licensees to modify and redistribute the start-up’s software without charge to third parties. This viral effect of open software has its price: a start-up may find it hard to find investors or sell assets, since investors and acquiring companies demand that no such software is included in the relevant agreements.

Conclusion

To sum up, I would like to stress the following points:

       

•          A start-up should exercise due diligence with regard to choosing a trademark or brand name, because this can come to be a valuable asset of the company. Therefore, before adopting a trademark or a brand name one needs to conduct a search in a trademark database, such as the TMview[10], and a search for a brand name in a database, such as the geminet.gr in Greece.[11]

•              To ensure that the IP rights of the start-up are protected, contractual agreements should be signed with all contributors to the creation of an invention or software, excluding employees. These agreements should provide for the transfer of IP rights to the company. In addition, non-disclosure agreements should be agreed upon with co-founders of the start-up, employees, consultants and others, to establish trade secrets protection.
• 
  
•              To avoid losing patentability an invention should not be publicly disclosed. According to patent law, an application for a patent may be dismissed if there has been prior use or public disclosure of the invention.   
• 
  
•            To protect trade secrets do not disclose essential details of developed technologies and innovations.

REFERENCES:

Cornish & Llwelyn, Intellectual Property: Patents, Copyright, Trade Marks and Allied rights, 2007

DLA Piper, Intellectual Property: Critical issues, http://www.nvca.org/index.php?option=com_docman&task=doc_download&gid=367&

Johnson, A., Intellectual Property for Startups in the Real World, http://gust.com/blog/2012/01/04/ip-startups-real-world/

Juetten, M., Protect Your Intellectual Property -- Before It's Too Late http://www.forbes.com/sites/groupthink/2014/06/03/protect-your-intellectual-property-before-its-too-late/

Kasdan, M. J., Esq. and Zemsky, R. P.,  Esq., Intellectual property for startups, http://www.ey.com/GL/en/Services/Strategic-Growth-Markets/Center-for-Entrepreneurship-and-Innovation---Intellectual-property-for-startups

Kaviar, E. G. J., Five Intellectual Property “Landmines” Startups Face, http://www.wolfgreenfield.com/files/kaviar__5_intellectual_property_landmines_startups_face_copy1.pdf

Rajabali, A., Three Intellectual Property Issues that Startup Founders Can Avoid, online available at: http://startupcalgary.ca/2014/01/three-intellectual-property-issues-that-startup-founders-can-avoid/

---

[1] A Billion-Dollar Club, and Not So Exclusive, The New York Times, http://www.nytimes.com/2013/02/05/technology/growing-numbers-of-start-ups-are-worth-a-billion-dollars.html

[2]. M. Juetten, Protect Your Intellectual Property -- Before It's Too Late http://www.forbes.com/sites/groupthink/2014/06/03/protect-your-intellectual-property-before-its-too-late/

[3] E. G. J. Kaviar, Five Intellectual Property “Landmines” Startups Face, http://www.wolfgreenfield.com/files/kaviar__5_intellectual_property_landmines_startups_face_copy1.pdf

[4] Cornish & Llwelyn, Intellectual Property: Patents, Copyright, Trade Marks and Allied rights, 2007, at 6.

[5] Cornish & Llwelyn, at 7.

[6] Kasdan et al, Intellectual property for startups.

[7] Cornish & Llwelyn, at 9.

[8] Cornish & Llwelyn, at 10.

[9] DLA Piper, Intellectual Property: Critical issues.

[10] For Greece see https://www.tmdn.org/tmview/welcome.html?lang=el

[11] See http://geminet.gr/ossutility/

Intellectual property issues for start-ups

Speech at: STARTUP LAUNCHPAD, Saturday, 13/9/2014, at 18:00

http://www.gdgplayground.org/startups/

Thessaloniki , Pavillion 14, Egnatia 154

The Right to Be Forgotten in the Google Spain Case (Case C-131/12): A Clear Victory for Data Protection or an Obstacle for the Internet?

Paper uploaded in SSRN, available at: http://ssrn.com/abstract=2472323

Ioannis Iglezakis 

Aristotle University of Thessaloniki - Faculty of Law
July 26, 2014

Abstract:      

The right to be forgotten is a new right that is introduced in the Draft Proposal for a General Data Protection Regulation of 2012, which has been widely discussed. Critics, on the one hand, disagree with its necessity and hold the view that it represents the biggest threat to free speech on the Internet in the coming years. Viviane Reding, former EU Justice Commissioner and currently Vice-President of the EU Commission, on the other hand, describes this right as a modest expansion of existing data privacy rights. The Court of Justice of the EU with its decision of 13 May 2014 in case C-131/12 confirmed this view, interpreting the provisions of Directive 95/46/EEC in such a way as to include a right ‘to be forgotten’ on the Net. The case refers particularly to search engines and their obligation to remove links to web pages from their lists of results, following requests of data subjects on the grounds that information should no longer be linked to their name by means of such a list and taking into account that even initially lawful processing of accurate data may, in the course of time, become incompatible with the directive where those data are no longer necessary in the light of the purposes for which they were collected or processed. This ruling addresses only one aspect of the ‘right to be forgotten’, which concerns the role of Internet Intermediaries, but has wider implications that need to be examined.

Number of Pages in PDF File: 17

Keywords: Data protection, freedom of expression, right to be forgotten, right to oblivion, search engines

JEL Classification: K39

working papers series 

Προδικαστικό ερώτημα προς το ΔΕΕ σχετικά με τη δικαιοδοσία των εθνικών αρχών προστασίας προσωπικών δεδομένων

Στο ΔΕΕ παραπέμπεται μια υπόθεση (C-230/14) που αφορά την προστασία προσωπικών δεδομένων και τη δικαιοδοσία, συγκεκριμένα, μιας εθνικής αρχής προστασίας προσωπικών δεδομένων, έναντι κατόχου ιστοσελίδας με εγκατάσταση σε άλλο κράτος μέλος της ΕΕ.

H συγκεκριμένη υπόθεση έχει ως εξής: Η Ουγγρική αρχή προστασίας προσωπικών δεδομένων επέβαλε το μέγιστο προβλεπόμενο διοικητικό πρόστιμο (€ 35.700) σε ένα διαδικτυακό μεσιτικό κατάστημα για παράνομη επεξεργασία προσωπικών δεδομένων που έχει ως έδρα τη Σλοβακία. Η εν λόγω εταιρία εξαπατούσε τους καταναλωτές, προσφέροντας αρχικώς δωρεάν υπηρεσίες, αλλά μετά από δοκιμαστική περίοδο τους χρέωνε με υψηλά ποσά. Ο υπεύθυνος επεξεργασίας αρνούνταν στους πελάτες να υπαναχωρήσουν και να αφαιρέσουν τις αγγελίες που έβαζαν, η ισχύς των οποίων έληγε εφόσον ο πελάτης δεν πλήρωνε. Και επίσης, μεταβίβαζαν τα δεδομένα των πελατών σε εξωτερικούς παροχείς χωρίς τη συναίνεσή τους και χωρίς ενημέρωση (βλ. αναλυτικά εδώ). Η Ουγγρική Αρχή προστασίας προσωπικών δεδομένων που διερεύνησε τις καταγγελίες των πελατών του καταστήματος αυτού καταδίκασε την εταιρία σε πρόστιμο και η τελευταία άσκησε προσφυγή ενώπιον δικαστηρίου. Στην κατ' έφεση δίκη, το δικαστήριο απηύθυνε προδικαστικό ερώτημα προς το ΔΕΕ σχετικά με τη δικαιοδοσία της Ουγγρικής Αρχής και το εφαρμοστέο δίκαιο.

Ειδικότερα, τα προδικαστικά ερωτήματα είναι τα εξής:

Έχει το άρθρο 28, παράγραφος 1, της οδηγίας 95/46/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 24ης Οκτωβρίου 1995, για την προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και για την ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων αυτών (στο εξής: οδηγία για την προστασία των δεδομένων), την έννοια ότι η εθνική νομοθεσία κράτους μέλους μπορεί να εφαρμοσθεί, εντός του εδάφους του κράτους μέλους αυτού στην περίπτωση υπευθύνου επεξεργασίας δεδομένων με πλήρη εγκατάσταση σε άλλο κράτος μέλος, ο οποίος εκμεταλλεύεται διαδικτυακό ιστότοπο μεσιτείας ακινήτων και προωθεί, μεταξύ άλλων, ακίνητα ευρισκόμενα στο έδαφος του πρώτου κράτους μέλους, των οποίων οι ιδιοκτήτες διαβίβασαν τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα που τους αφορούν σε μέσο (εξυπηρετητή) αποθηκεύσεως και επεξεργασίας δεδομένων που ανήκει στον διαχειριστή του δικτυακού τόπου και βρίσκεται σε άλλο κράτος μέλος;

Έχει το άρθρο 4, παράγραφος 1, στοιχείο α΄, της οδηγίας για την προστασία των δεδομένων, υπό το πρίσμα των αιτιολογικών σκέψεων 18 έως 20 και των άρθρων 1, παράγραφος 2, και 28, παράγραφος 1, την έννοια ότι η Magyar Adatvédelmi és Információszabadság Hatóság (στο εξής: αρχή προστασίας δεδομένων) δεν μπορεί να εφαρμόσει το ουγγρικό δίκαιο περί προστασίας δεδομένων, ως εθνικό δίκαιο, στην περίπτωση διαχειριστή δικτυακού τόπου μεσιτείας ακινήτων εγκαταστημένου αποκλειστικώς σε άλλο κράτος μέλος, ούτε καν όταν αυτός προωθεί, μεταξύ άλλων, ουγγρικά ακίνητα των οποίων οι ιδιοκτήτες διαβίβασαν, πιθανώς από την Ουγγαρία, τα δεδομένα που αφορούν τα ακίνητά τους σε μέσο (εξυπηρετητή) αποθηκεύσεως και επεξεργασίας δεδομένων που ανήκει στον διαχειριστή του δικτυακού τόπου και βρίσκεται σε άλλο κράτος μέλος;

Έχει σημασία για την ερμηνεία το γεγονός ότι η υπηρεσία που παρέχει ο υπεύθυνος επεξεργασίας δεδομένων, ο οποίος εκμεταλλεύεται τον διαδικτυακό ιστότοπο, αφορά το έδαφος άλλου κράτους μέλους;

Έχει σημασία για την ερμηνεία το γεγονός ότι τα δεδομένα που αφορούν τα ακίνητα που βρίσκονται στο έδαφος του άλλου κράτους μέλους και τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα των ιδιοκτητών των ακινήτων μεταφορτώθηκαν εντός του εδάφους του εν λόγω άλλου κράτους μέλους;

Έχει σημασία για την ερμηνεία το γεγονός ότι τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα που αφορούν τα εν λόγω ακίνητα είναι δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα πολιτών άλλου κράτους μέλους;

Έχει σημασία για την ερμηνεία το γεγονός ότι οι ιδιοκτήτες της εγκαταστημένης στη Σλοβακία επιχειρήσεως διαμένουν στην Ουγγαρία;

Εάν από τις απαντήσεις στα προηγούμενα ερωτήματα προκύπτει ότι η ουγγρική αρχή προστασίας των δεδομένων μπορεί να κινήσει διαδικασία, αλλά δεν μπορεί να εφαρμόσει το εθνικό δίκαιο και πρέπει να εφαρμόσει το δίκαιο του κράτους μέλους εγκαταστάσεως, έχει το άρθρο 28, παράγραφος 6, της οδηγίας για την προστασία των δεδομένων την έννοια ότι η ουγγρική αρχή προστασίας δεδομένων μπορεί να ασκήσει μόνον τις εξουσίες που προβλέπονται στο άρθρο 28, παράγραφος 3, της οδηγίας για την προστασία των δεδομένων σύμφωνα με τα οριζόμενα στη νομοθεσία του κράτους μέλους εγκαταστάσεως και ότι, για τον λόγο αυτό, δεν έχει εξουσία επιβολής προστίμου;

Βλ. σχετικά:CARLO PILTZ, Vorlagefragen an den EuGH: Wie weit reicht der Arm nationaler Datenschutzbehörden? Posted on 17. AUGUST 2014.

Απόφαση ΔΕΕ στην υπόθεση C-360/13: Το δικτυακό ξεφύλλισμα (browsing) δεν εμπίπτει στο δικαίωμα του δημιουργού

Το Δικαστήριο έκρινε  αίτηση προδικαστικής αποφάσεως που αφορά την ερμηνεία του άρθρου 5, παράγραφος 1, της οδηγίας 2001/29/ΕΚ. Η εν λόγω αίτηση υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ της Public Relations Consultants Association Ltd (στο εξής: PRCA) και της Newspaper Licensing Agency Ltd κ.λπ. (στο εξής: NLA) με αντικείμενο την υποχρέωση λήψεως άδειας από τους δικαιούχους των δικαιωμάτων του δημιουργού πριν την επίσκεψη σε ιστοσελίδες, η οποία συνεπάγεται τη δημιουργία αντιγράφων των συγκεκριμένων ιστοσελίδων στην οθόνη του υπολογιστή του χρήστη καθώς και στην κρυφή μνήμη του σκληρού δίσκου του εν λόγω υπολογιστή.

Το Δικαστήριο ερμήνευσε την ως άνω διάταξη σύμφωνα με την οποία, μια πράξη αναπαραγωγής εξαιρείται του δικαιώματος αναπαραγωγής του άρθρου 2 της οδηγίας αυτής, αν:

–        είναι προσωρινή·

–        είναι μεταβατική ή παρεπόμενη·

–        αποτελεί αναπόσπαστο και ουσιώδες τμήμα μιας τεχνολογικής μεθόδου·

–      έχει ως αποκλειστικό σκοπό να επιτρέψει την εντός δικτύου μετάδοση μεταξύ τρίτων μέσω διαμεσολαβητή ή τη νόμιμη χρήση ενός έργου ή άλλου προστατευομένου αντικειμένου και

–        η πράξη αυτή δεν έχει καμία αυτοτελή οικονομική σημασία.

Σχετικά δέχθηκε ότι:
α) Όσον αφορά την πρώτη προϋπόθεση, κατά την οποία η πράξη αναπαραγωγής πρέπει να είναι προσωρινή, από τη δικογραφία προκύπτει ότι τα αντίγραφα στην οθόνη καταργούνται μόλις ο χρήστης του Διαδικτύου απομακρυνθεί από την ιστοσελίδα την οποία επισκέφθηκε. Αφετέρου, τα αντίγραφα στην κρυφή μνήμη αντικαθίστανται κατά κανόνα αυτομάτως από άλλο υλικό μετά από κάποιο διάστημα, το οποίο εξαρτάται από τη χωρητικότητα της κρυφής μνήμης και από τον βαθμό και τη συχνότητα της χρήσεως του Διαδικτύου από τον συγκεκριμένο χρήστη. Ως εκ τούτου, τα εν λόγω αντίγραφα έχουν προσωρινό χαρακτήρα.

β) τα αντίγραφα στην οθόνη και τα αντίγραφα στην κρυφή μνήμη πρέπει να θεωρηθεί ότι αποτελούν αναπόσπαστο και ουσιώδες τμήμα της επίμαχης τεχνολογικής μεθόδου.

γ) Η πράξη αναπαραγωγής πρέπει να είναι είτε μεταβατική είτε παρεπόμενη. Σύμφωνα με το ΔΕΕ, τα αντίγραφα στην κρυφή μνήμη δεν έχουν ούτε αυτοτελή ύπαρξη ούτε αυτοτελή σκοπό σε σχέση με την επίμαχη τεχνολογική μέθοδο και πρέπει, για τον λόγο αυτό, να χαρακτηρισθούν ως «παρεπόμενα». Επομένως,  τα αντίγραφα στην οθόνη και τα αντίγραφα στην κρυφή μνήμη πληρούν τη δεύτερη προϋπόθεση του άρθρου 5, παράγραφος 1, της οδηγίας 2001/29.

δ) τα επίμαχα έννομα συμφέροντα των δικαιούχων των δικαιωμάτων του δημιουργού προστατεύονται προσηκόντως, καθ' ότι τα εν λόγω αντίγραφα δεν θίγουν αδικαιολογήτως τα έννομα συμφέροντα των δικαιούχων των δικαιωμάτων δημιουργού, μολονότι παρέχουν καταρχήν στους χρήστες του Διαδικτύου τη δυνατότητα προσβάσεως, χωρίς την άδεια των δικαιούχων αυτών, σε έργα που έχουν αναρτηθεί σε ιστοσελίδες.

ε) Τέλος, διαπιστώνεται ότι η δημιουργία αντιγράφων στην οθόνη και αντιγράφων στην κρυφή μνήμη δεν αντίκειται στην κανονική εκμετάλλευση των έργων.

Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (τέταρτο τμήμα) αποφαίνεται:

Το άρθρο 5 της οδηγίας 2001/29/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 22ας Μαΐου 2001, για την εναρμόνιση ορισμένων πτυχών του δικαιώματος του δημιουργού και συγγενικών δικαιωμάτων στην κοινωνία της πληροφορίας, έχει την έννοια ότι τα αντίγραφα στην οθόνη και τα αντίγραφα στην κρυφή μνήμη που δημιουργούνται από τον τελικό χρήστη κατά την προβολή ιστοσελίδας πληρούν τις προϋποθέσεις κατά τις οποίες τα εν λόγω αντίγραφα πρέπει να είναι προσωρινά, να έχουν μεταβατικό ή παρεπόμενο χαρακτήρα και να αποτελούν αναπόσπαστο και ουσιώδες τμήμα μιας τεχνολογικής μεθόδου, καθώς και τις προϋποθέσεις του άρθρου 5, παράγραφος 5, της εν λόγω οδηγίας, και μπορούν, ως εκ τούτου, να δημιουργούνται χωρίς την άδεια των δικαιούχων των δικαιωμάτων του δημιουργού.

Ψηφιακές βιβλιοθήκες: υπόθεση C-117/13 ΔΕΚ

Το Bundesgerichtshof (Γερμανία) υπέβαλε αίτηση προδικαστικής αποφάσεως στις 14 Μαρτίου 2013 - Technische Universität Darmstadt κατά Eugen Ulmer KG (Υπόθεση C-117/13).

Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 5, παράγραφος 3, στοιχείο ιδ΄, της οδηγίας 2001/29/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 22ας Μαΐου 2001, για την εναρμόνιση ορισμένων πτυχών του δικαιώματος του δημιουργού και [των] συγγενικών δικαιωμάτων στην κοινωνία της πληροφορίας.

Η διαφορά της κύριας δίκης έχει ανακύψει μεταξύ του Technische Universität Darmstadt (στο εξής: TU Darmstadt) και ενός εκδοτικού οίκου, της εταιρίας Eugen Ulmer KG, με αντικείμενο τη διάθεση εκ μέρους του πρώτου στο κοινό, μέσω τερματικών εγκατεστημένων στους χώρους του αναγνωστηρίου βιβλιοθήκης, επιστημονικού συγγράμματος το οποίο ανήκει στη συλλογή της εν λόγω βιβλιοθήκης και του οποίου τα δικαιώματα εκμεταλλεύσεως κατέχει η Eugen Ulmer KG.

Τα προδικαστικά ερωτήματα που έχει υποβάλει το Bundesgerichtshof (Ανώτατο Ομοσπονδιακό Δικαστήριο της Γερμανίας) έχουν σχέση με βιβλιοθήκη ανοικτή στο κοινό και αφορούν, πρώτον, την ερμηνεία της έννοιας του «έργου που υπόκειται σε όρους αγοράς ή άδειας», δεύτερον, την ψηφιοποίηση έργων που ανήκουν σε βιβλιοθήκες και, τρίτον, το ζήτημα αν οι χρήστες μπορούν όχι μόνο να συμβουλεύονται (διαβάζουν) τα ψηφιοποιημένα έργα, αλλά επίσης να τα εκτυπώνουν σε χαρτί και να τα αποθηκεύουν σε φορητή μνήμη USB.

Ειδικότερα, πρόκειται για τα εξής ερωτήματα:

1) Ισχύουν όροι αγοράς ή άδειας, κατά την έννοια του άρθρου 5, παράγραφος 3, στοιχείο ιδ΄, της οδηγίας 2001/29/ΕΚ , στην περίπτωση στην οποία ο δικαιούχος έχει προτείνει στα ιδρύματα που μνημονεύονται στη διάταξη αυτή τη σύναψη υπό εύλογους όρους συμβάσεων παραχωρήσεως άδειας για τη χρήση ορισμένου έργου;

2) Απονέμει το άρθρο 5, παράγραφος 3, στοιχείο ιδ΄, της οδηγίας 2001/29/ΕΚ στα κράτη μέλη την εξουσία να παρέχουν στα προαναφερθέντα ιδρύματα το δικαίωμα να ψηφιοποιούν τα έργα που περιλαμβάνονται στις συλλογές τους, εφόσον η ψηφιοποίηση είναι αναγκαία προκειμένου να καταστεί δυνατή η διάθεση των έργων αυτών στο κοινό μέσω τερματικών;

3) Επιτρέπεται τα δικαιώματα τα οποία έχουν προβλέψει τα κράτη μέλη δυνάμει του άρθρου 5, παράγραφος 3, στοιχείο ιδ΄, της οδηγίας 2001/29/ΕΚ να έχουν τόσο ευρύ περιεχόμενο, ώστε να παρέχουν στους χρήστες των τερματικών τη δυνατότητα να εκτυπώνουν σε χαρτί ή να αποθηκεύουν σε φορητή μνήμη USB τα έργα που τίθενται στη διάθεση των εν λόγω χρηστών μέσω των τερματικών αυτών;

Η κύρια δίκη έχει τον χαρακτήρα δίκης-«πιλότου» και αυτό είναι ενδεικτικό της σημασίας που έχει η υπό κρίση υπόθεση για τις βιβλιοθήκες, τους δημιουργούς και τους εκδοτικούς οίκους, ιδίως τους εκδοτικούς οίκους στον χώρο των επιστημονικών συγγραμμάτων.

Ο Γεν.  Εισαγγελέας NIILO JÄÄSKINEN με τις προτάσεις της της 5ης Ιουνίου 2014 προτείνει στο Δικαστήριο την εξής απάντηση στα προδικαστικά ερωτήματα:

1)      Το άρθρο 5, παράγραφος 3, στοιχείο ιδ΄, της οδηγίας 2001/29/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 22ας Μαΐου 2001, για την εναρμόνιση ορισμένων πτυχών του δικαιώματος του δημιουργού και [των] συγγενικών δικαιωμάτων στην κοινωνία της πληροφορίας, έχει την έννοια ότι ένα έργο δεν υπόκειται σε όρους αγοράς ή άδειας, όταν ο δικαιούχος προτείνει στα διαλαμβανόμενα στη διάταξη αυτή ιδρύματα τη σύναψη υπό εύλογους όρους συμβάσεων παραχωρήσεως άδειας για τη χρήση του έργου αυτού.

2)      Το άρθρο 5, παράγραφος 3, στοιχείο ιδ΄, της οδηγίας 2001/29, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα του άρθρου 5, παράγραφος 2, στοιχείο γ΄, της εν λόγω οδηγίας, δεν απαγορεύει στα κράτη μέλη να παρέχουν στα ιδρύματα που διαλαμβάνονται στην εν λόγω διάταξη το δικαίωμα να ψηφιοποιούν τα έργα που περιλαμβάνονται στις συλλογές τους, εφόσον αυτό είναι αναγκαίο για τη διάθεση των ως άνω έργων στο κοινό μέσω εξειδικευμένων τερματικών.

3)      Τα δικαιώματα που μπορούν να προβλέπουν τα κράτη μέλη σύμφωνα με το άρθρο 5, παράγραφος 3, στοιχείο ιδ΄, της οδηγίας 2001/29 δεν παρέχουν στους χρήστες των εξειδικευμένων τερματικών τη δυνατότητα να εκτυπώνουν σε χαρτί ή να αποθηκεύουν σε φορητή μνήμη USB τα έργα που τίθενται στη διάθεσή τους μέσω των εν λόγω τερματικών.

Ακολούθως, την 11.9.2014 εκδόθηκε η απόφαση του Δικαστηρίου, η οποία ουσιαστικά έκανε δεκτές τις προτάσεις του Γεν. Εισαγγελέα και ανοίγει το δρόμο για την ψηφιοποίηση βιβλίων από τις βιβλιοθήκες.


Το ΔΕΕ δέχθηκε, καταρχήν ότι η έννοια «όροι αγοράς ή άδειας», η οποία χρησιμοποιείται στο άρθρο 5, παράγραφος 3, στοιχείο ιδ΄, της οδηγίας 2001/29, πρέπει να ερμηνευθεί ως σημαίνουσα ότι ο δικαιούχος δικαιωμάτων του δημιουργού και ένα ίδρυμα αναφερόμενο στη διάταξη αυτή, όπως είναι μια βιβλιοθήκη ανοικτή στο κοινό, πρέπει να έχουν συνάψει σύμβαση παραχώρησης άδειας για την εκμετάλλευση ή τη χρήση του οικείου έργου, η οποία να προβλέπει τους όρους υπό τους οποίους το εν λόγω ίδρυμα μπορεί να χρησιμοποιεί το έργο αυτό.

Η απάντηση που έδωσε, στη συνέχεια, το Δικαστήριο στο δεύτερο ερώτημα αφορά το δικαίωμα των βιβλιοθηκών να ψηφιοποιούν τα έργα περιλαμβάνονται στις συλλογές τους. Το Δικαστήριο επισήμανε ότι δεν αμφισβητείται ότι η ψηφιοποίηση ενός έργου αποτελεί πράξη αναπαραγωγής του έργου, αφού συνίσταται κυρίως στη μετατροπή του αναλογικού μορφοτύπου του έργου σε ψηφιακό μορφότυπο. Το ερώτημα που τέθηκε συναφώς ήταν αν το δικαίωμα αναπαραγωγής στις ανοικτές στο κοινό βιβλιοθήκες, μολονότι, κατά το άρθρο 2 της οδηγίας αυτής, οι δημιουργοί έχουν το αποκλειστικό δικαίωμα να επιτρέπουν ή να απαγορεύουν την αναπαραγωγή των έργων τους.

Το ΔΕΕ δέχθηκε ότι η παροχή πρόσβασης σε έργα που ανήκουν στη συλλογή μιας βιβλιοθήκης, στο κοινό, δηλαδή στο σύνολο των ιδιωτών που χρησιμοποιούν εξειδικευμένα τερματικά, τα οποία είναι εγκατεστημένα στους χώρους του, με σκοπό την έρευνα ή την ιδιωτική μελέτη, πρέπει να χαρακτηριστεί «διάθεση» και, κατά συνέπεια, «πράξη παρουσίασης» υπό την έννοια του άρθρου 3, παράγραφος 1, της οδηγίας 2001/29. Τα εν λόγω ιδρύματα δεν έχουν, κατά κανόνα, το δικαίωμα να ψηφιοποιούν όλα τα έργα που ανήκουν στις συλλογές τους. Αντίθετα, η προϋπόθεση αυτή πληρούται καταρχήν όταν η ψηφιοποίηση ορισμένων από τα έργα που ανήκουν σε μια συλλογή είναι αναγκαία για τη «χρήση, με παρουσίαση ή διάθεση, με σκοπό την έρευνα ή την ιδιωτική μελέτη, σε μέλη του κοινού μέσω εξειδικευμένων τερματικών».

 Ακολούθως, η απάντηση που έδωσε το Δικαστήριο στο δεύτερο ερώτημα ήταν ότι δεν απαγορεύεται στα κράτη μέλη να παρέχουν στις ανοικτές στο κοινό βιβλιοθήκες, τις οποίες αφορούν οι εν λόγω διατάξεις, το δικαίωμα να ψηφιοποιούν τα έργα που περιλαμβάνονται στις συλλογές τους, εφόσον αυτή η πράξη αναπαραγωγής είναι αναγκαία προκειμένου να καταστεί δυνατή η διάθεση των έργων αυτών στους χρήστες μέσω εξειδικευμένων τερματικών, τα οποία βρίσκονται στους χώρους των ιδρυμάτων αυτών.

Όσον αφορά τη δυνατότητα των βιβλιοθηκών να θέτουν έργα που περιλαμβάνονται στις συλλογές τους στη διάθεση των χρηστών μέσω εξειδικευμένων τερματικών που καθιστούν δυνατή την εκτύπωσή τους σε χαρτί ή την αποθήκευσή τους σε φορητή μνήμη USB, το Δικαστήριο δέχθηκε ότι αυτές οι πράξεις αναπαραγωγής, αντίθετα από ό,τι ισχύει για ορισμένες πράξεις ψηφιοποίησης ενός έργου, δεν είναι δυνατόν να επιτρέπονται, αφού δεν είναι αναγκαίες για να μπορεί το έργο αυτό να τίθεται στη διάθεση των χρηστών, μέσω εξειδικευμένων τερματικών, ενώ δεν πραγματοποιούνται από τα ιδρύματα, αλλά από τους χρήστες των τερματικών.

Ως εκ τούτου, το ΔΕΕ έδωσε την απάντηση στο τρίτο ερώτημα ότι το άρθρο 5, παράγραφος 3, στοιχείο ιδ΄, της οδηγίας 2001/29 έχει την έννοια ότι δεν καλύπτει πράξεις όπως είναι η εκτύπωση έργων σε χαρτί ή η αποθήκευσή τους σε φορητή μνήμη USB, τις οποίες πραγματοποιούν οι χρήστες μέσω εξειδικευμένων τερματικών, τα οποία είναι εγκατεστημένα εντός βιβλιοθηκών που είναι ανοικτές στο κοινό και τις οποίες αφορά η εν λόγω διάταξη. Αντίθετα, οι πράξεις αυτές είναι δυνατόν να επιτρέπονται βάσει της εθνικής νομοθεσίας που μεταφέρει στην εθνική έννομη τάξη τις εξαιρέσεις ή τους περιορισμούς που προβλέπονται στο άρθρο 5, παράγραφος 2, στοιχείο α΄ ή β΄, της οδηγίας αυτής, εφόσον πληρούνται σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση οι προϋποθέσεις που θέτουν οι διατάξεις αυτές.

Το συμπέρασμα είναι ότι οι βιβλιοθήκες έχουν τη δυνατότητα να ψηφιοποιούν τα έργα τους και να τα θέτουν στη διάθεση του κοινού - εντός της βιβλιοθήκης - μέσω τερματικών, αλλά όχι και να καθιστούν δυνατή την εκτύπωσή τους ή την αποθήκευσή τους σε μνήμη USB, εκτός εάν το επιτρέψει αυτό η εθνική νομοθεσία. Ωστόσο, η απόφαση αυτή δεν καλύπτει καταρχήν την επιγραμμική διάθεση των έργων από online - ψηφιακές βιβλιοθήκες, αλλά κατά την άποψή μας, λόγω του ότι η απόφαση αναφέρεται στην παρουσίαση των έργων, θα μπορούσαν και οι επιγραμμικές ψηφιακές βιβλιοθήκες να επωφεληθούν από τη νομολογία αυτή.

Βιντεοεπιτήρηση από ιδιώτες - η υπόθεση František Ryneš κατά Úřad pro ochranu osobních údajů στο ΔΕΕ

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ

NIILO JÄÄSKINEN

της 10ης Ιουλίου 2014 (Υπόθεση C‑212/13)

František Ryneš

κατά

Úřad pro ochranu osobních údajů

[αίτηση του Nejvyšší správní soud (Τσεχική Δημοκρατία) για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]

Προτάσεις 

1. Γενικά 

Το Nejvyšší správní soud (Ανώτατο διοικητικό δικαστήριο, Τσεχική Δημοκρατία) υπέβαλε προδικαστικό ερώτημα προς το Δικαστήριο σε σχέση με την ερμηνεία της εξαιρέσεως στο άρθρο 3 παρ. 2 περ. β΄της οδηγίας 95/46, σύμφωνα με την οποία, η εν λόγω οδηγία δεν εφαρμόζεται στην επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα «η οποία πραγματοποιείται από φυσικό πρόσωπο στο πλαίσιο αποκλειστικά προσωπικών ή οικιακών δραστηριοτήτων». Το ζήτημα προέκυψε  στο πλαίσιο διαφοράς μεταξύ του František Ryneš και του Úřad pro ochranu osobních údajů (Γραφείου για την προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, στο εξής: Γραφείο), που έχει ως αντικείμενο απόφαση με την οποία το εν λόγω Γραφείο διαπίστωσε ότι ο F. Ryneš, τοποθετώντας κάτω από το γείσο της στέγης της οικίας του κάμερα ασφαλείας η οποία κατέγραφε όχι μόνον την οικία του, αλλά και τη δημόσια οδό και την απέναντι οικία, παρέβη πλειστάκις τη νομοθεσία περί προστασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα.

2. Ιστορικό της υπόθεσης

Κατά την περίοδο από 5 Οκτωβρίου 2007 έως 11 Απριλίου 2008, ο F. Ryneš χρησιμοποιούσε κάμερα τοποθετηθείσα κάτω από το γείσο της στέγης της οικίας του. Η κάμερα αυτή ήταν στερεωμένη, χωρίς δυνατότητα περιστροφής, και μαγνητοσκοπούσε την είσοδο της οικίας του, τη δημόσια οδό καθώς και την είσοδο της απέναντι οικίας. Το σύστημα παρείχε μόνο τη δυνατότητα καταγραφής, η οποία αποθηκευόταν σε μηχανισμό μαγνητοσκοπήσεως συνεχούς ροής, ήτοι σε σκληρό δίσκο. Άπαξ η μέγιστη χωρητικότητά του εξαντλείτο, διέγραφε την υπάρχουσα καταγραφή προκειμένου να υπάρξει χώρος για νέες καταγραφές. Ο μηχανισμός καταγραφής δεν διέθετε οθόνη, οπότε δεν υπήρχε δυνατότητα άμεσης επισκοπήσεως σε πραγματικό χρόνο. Μόνον ο F. Ryneš είχε άμεση πρόσβαση στο σύστημα και στα καταγεγραμμένα δεδομένα.Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι ο μόνος λόγος για τη χρήση της κάμερας αυτής από τον F. Ryneš ήταν η προστασία των αγαθών, της υγείας και της ζωής του, καθώς και της οικογενείας του. Συγκεκριμένα, τόσο ο ίδιος όσο και η οικογένεια του υπήρξαν θύματα επιθέσεων επί σειρά ετών από άγνωστο πρόσωπο το οποίο δεν κατέστη δυνατό να ταυτοποιηθεί. Περαιτέρω, μεταξύ 2005 και 2007 σημειώθηκαν επανειλημμένως επιθέσεις με θραύση των υαλοπινάκων των παραθύρων της ανήκουσας στη σύζυγό του οικίας.

Τη νύχτα της 6ης προς 7η Οκτωβρίου 2007, βλήμα ριφθέν από σφενδόνη έθραυσε υαλοπίνακα της οικίας του F. Ryneš. Χάρις στο επίμαχο σύστημα παρακολουθήσεως με κάμερα ασφαλείας, κατέστη δυνατό να εντοπιστούν δύο ύποπτοι. Οι καταγραφές παρεδόθησαν στην αστυνομία και, εν συνεχεία, απετέλεσαν αποδεικτικό στοιχείο του οποίου έγινε επίκληση στο πλαίσιο της ποινικής διαδικασίας.

Κατόπιν αιτήματος ενός εκ των υπόπτων να εξεταστεί το σύστημα παρακολουθήσεως του F. Ryneš, το Γραφείο διαπίστωσε, με απόφαση της 4ης Αυγούστου 2008, ότι ο F. Ryneš είχε παραβεί πλειστάκις τον νόμο 101/2000 εκ του λόγου ότι:

–        ως υπεύθυνος της επεξεργασίας, είχε συλλέξει, μέσω κάμερας, δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα χωρίς τη συγκατάθεση των προσώπων που διέρχονταν κατά μήκος της οδού ή εισέρχονταν στην κείμενη από την άλλη πλευρά της οδού οικία,

–        οι ενδιαφερόμενοι δεν είχαν ενημερωθεί για την επεξεργασία αυτών των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, για την έκταση και τους σκοπούς της επεξεργασίας αυτής, για το πρόσωπο που πραγματοποιεί την επεξεργασία και για τον τρόπο με τον οποίον γινόταν η εν λόγω επεξεργασία ούτε για τα πρόσωπα που θα μπορούσαν να έχουν πρόσβαση στα εν λόγω δεδομένα,

–        ως υπεύθυνος της επεξεργασίας, ο F. Ryneš δεν είχε τηρήσει την απαίτηση περί κοινοποιήσεως της εν λόγω επεξεργασίας στο Γραφείο.

Την ασκηθείσα κατά της αποφάσεως αυτής προσφυγή του F. Ryneš απέρριψε το Městský soud της Πράγας με απόφαση της 25ης Απριλίου 2012. Ο F. Ryneš άσκησε αναίρεση κατά της αποφάσεως αυτής ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου.

Υπό τις συνθήκες αυτές, το Nejvyšší správní soud αποφάσισε, με απόφαση της 20ής Μαρτίου 2013, να αναστείλει τη διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα: «Μπορεί η λειτουργία συστήματος παρακολούθησης με κάμερα σε κατοικία με σκοπό την προστασία της ιδιοκτησίας, της υγείας και της ζωής των ιδιοκτητών της κατοικίας να χαρακτηριστεί ως επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα “η οποία πραγματοποιείται από φυσικό πρόσωπο στο πλαίσιο αποκλειστικά προσωπικών ή οικιακών δραστηριοτήτων” κατά την έννοια του άρθρου 3, παράγραφος 2, της οδηγίας 95/46 [...], παρά το γεγονός ότι η κάμερα βιντεοσκοπεί και δημόσιο χώρο;»

3. Σκεπτικό

Η παρακολούθηση με κάμερα ασφαλείας χαρακτηρίζεται από το γεγονός ότι λειτουργεί σε μόνιμη και συστηματική βάση, ανεξαρτήτως της διαρκείας της ενδεχόμενης διατηρήσεως των καταγραφών η οποία μπορεί να ποικίλλει (20). Τονίζω ότι το παρόν προδικαστικό ερώτημα αφορά ένα είδος σταθερού συστήματος παρακολουθήσεως του δημόσιου χώρου, καθώς και της θύρας εισόδου της απέναντι οικίας και, με τον τρόπο αυτόν, παρέχει τη δυνατότητα ταυτοποιήσεως ενός απροσδιόριστου αριθμού προσώπων που βρίσκονται στα σημεία αυτά χωρίς προηγουμένως να έχουν ενημερωθεί σχετικά με την εν λόγω παρακολούθηση. Αντιθέτως, τα νομικά ζητήματα που συνδέονται με τις πραγματοποιούμενες μέσω κινητών τηλεφώνων, καμερών ή ψηφιακών φωτογραφικών μηχανών καταγραφές είναι διαφορετικής φύσεως, οπότε δεν προτίθεμαι να τα εξετάσω στο πλαίσιο των παρουσών προτάσεων. 

Πράγματι, το γεγονός ότι η παρακολούθηση με κάμερα ασφαλείας με καταγραφή εικόνων εμπίπτει στο πεδίο της οδηγίας 95/46, στον βαθμό που αυτή συνιστά καθ’ εαυτήν αυτόματη επεξεργασία (πράγμα το οποίο συμβαίνει στην περίπτωση των ψηφιακών καταγραφών) ή παρέχει τη δυνατότητα μιας τέτοιας επεξεργασίας, απορρέει ευθύς εξαρχής από την αιτιολογική σκέψη της 

  Η συνεκτίμηση του σκοπού της επεξεργασίας ως κριτηρίου για την εφαρμογή της οδηγίας 95/46

Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, το ζήτημα εάν η εφαρμογή της εξαιρέσεως μπορεί να εξαρτάται από την πρόθεση του οικείου προσώπου εξετάστηκε σε μεγάλη έκταση. Πιο συγκεκριμένα, το ζήτημα που τίθεται είναι εάν μπορεί να διαπιστώνεται ο «αποκλειστικά προσωπικός ή οικιακός χαρακτήρας» της επεξεργασίας των δεδομένων υπό το πρίσμα του επιδιωκόμενου από τον υπεύθυνο της επεξεργασίας των δεδομένων σκοπού.Υπό τις συνθήκες αυτές, πρέπει να προσδιοριστεί εάν η επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα στην οποία προέβη ο F. Ryneš εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας, λαμβανομένης υπόψη της προθέσεώς του, στον βαθμό που η πρόθεση αυτή θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι προσδίδει στην εν λόγω επεξεργασία δεδομένων αποκλειστικά προσωπικό ή οικιακό χαρακτήρα.

Φρονώ ότι το πεδίο εφαρμογής ενός νομοθετήματος της Ένωσης δεν μπορεί να εξαρτάται από την πρόθεση του ενδιαφερομένου, εν προκειμένω του υπευθύνου της επεξεργασίας, στον βαθμό που μια τέτοια πρόθεση δεν είναι ούτε αντικειμενικώς επαληθεύσιμη επί τη βάσει εξωτερικών παραγόντων ούτε είναι κρίσιμη σε σχέση με τα ενδιαφερόμενα πρόσωπα των οποίων τα δικαιώματα και τα συμφέροντα πλήττονται από την εν λόγω δραστηριότητα.

Δραστηριότητα αποκλειστικώς οικιακή ή αποκλειστικώς προσωπική

Στο πλαίσιο της οδηγίας 95/46, προκειμένου η εν λόγω εξαίρεση να μπορεί να τύχει εφαρμογής, δεν αρκεί όπως οι περιγραφείσες δραστηριότητες συνδέονται με προσωπικές ή οικιακές δραστηριότητες, αλλά πρέπει, πέραν τούτου, ο σύνδεσμος αυτός να είναι αποκλειστικός. Προσθέτω συναφώς ότι, κατά την άποψή μου, ουδεμία αμφιβολία υφίσταται ως προς το γεγονός ότι η προϋπόθεση περί αποκλειστικότητας εφαρμόζεται τόσο στις προσωπικές όσο και στις οικιακές δραστηριότητες. Διαπιστώνω ότι η παρακολούθηση κάποιου τρίτου με κάμερα ασφαλείας, ήτοι η συστηματική παρακολούθηση χώρων μέσω συσκευής που παράγει σήμα βίντεο καταγραφόμενο για τους σκοπούς της ταυτοποιήσεως προσώπων, έστω και εντός μιας οικίας, δεν μπορεί να θεωρείται ως αποκλειστικώς προσωπική, πλην όμως τούτο δεν αποκλείει το ενδεχόμενο να εμπίπτει στην έννοια της οικιακής δραστηριότητας. Αντιθέτως, είναι αληθές, όπως υποστηρίζει η Κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου, ότι η προστασία του απαραβίαστου μιας ιδιωτικής κατοικίας και η προστασία της από κλοπές και από κάθε παράνομη είσοδο συνιστούν δραστηριότητες που είναι βασικές για κάθε νοικοκυριό και, για τον λόγο αυτόν, μπορούν να θεωρηθούν ως οικιακές δραστηριότητες.

Εντούτοις, φρονώ ότι η παρακολούθηση με κάμερα ασφαλείας η οποία εκτείνεται στον δημόσιο χώρο δεν μπορεί να θεωρηθεί ως αποκλειστικώς οικιακήδραστηριότητα, διότι εκτείνεται σε πρόσωπα τα οποία δεν έχουν καμία σχέση με την εν λόγω οικογένεια και τα οποία επιθυμούν να διατηρήσουν την ανωνυμία τους. Όπως επισήμανε το Δικαστήριο, «το γεγονός ότι η διατήρηση δεδομένων και η εν συνεχεία χρήση τους πραγματοποιούνται χωρίς ο συνδρομητής ή ο εγγεγραμμένος χρήστης να ενημερώνονται σχετικώς μπορεί να προκαλέσει στα οικεία πρόσωπα […] την αίσθηση ότι η ιδιωτική τους ζωή αποτελεί το αντικείμενο διαρκούς παρακολουθήσεως».

Έτσι, η συστηματική παρακολούθηση με κάμερα ασφαλείας ενός δημόσιου χώρου από φυσικό πρόσωπο δεν εξαιρείται από την τήρηση των απαιτήσεων οι οποίες απορρέουν από την προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που εφαρμόζονται επί της παρακολουθήσεως με κάμερα ασφαλείας από τα νομικά πρόσωπα και τις δημόσιες αρχές. Κατά τα λοιπά, η ερμηνεία αυτή παρέχει τη δυνατότητα να μην τυγχάνουν προνομιακής μεταχειρίσεως τα πρόσωπα που παρακολουθούν με κάμερα ασφαλείας τον έμπροσθεν μιας μονοκατοικίας δημόσιο χώρο σε σχέση με την παρακολούθηση που πραγματοποιείται πέριξ άλλων κτιρίων με καθεστώς συνιδιοκτησίας, διότι όλοι οι υπεύθυνοι της επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, είτε φυσικά είτε νομικά πρόσωπα, υπόκεινται στην περίπτωση αυτή στις αυτές απαιτήσεις.

Ως εκ τούτου, καταλήγω ότι η επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, όπως είναι αυτή στην οποία προέβη ο F. Ryneš δεν εμπίπτει στην έννοια των «αποκλειστικά προσωπικών ή οικιακών δραστηριοτήτων» και, ως εκ τούτου, η εν λόγω επεξεργασία εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 95/46 και όχι στο ευνοϊκό καθεστώς της εν λόγω εξαιρέσεως. 

Εάν το Δικαστήριο αποφανθεί, όπως προτείνω, ότι η οδηγία 95/46 είναι εφαρμοστέα, η δραστηριότητα του F. Ryneš θα πρέπει να αναλυθεί στο πλαίσιο της εν λόγω οδηγίας η οποία σκοπεί να δημιουργήσει και να διασφαλίσει την ισορροπία μεταξύ των θεμελιωδών δικαιωμάτων και των συμφερόντων των προσώπων. Πράγματι, το άρθρο 7, στοιχείο στ΄, της οδηγίας 95/46 προβλέπει δύο σωρευτικές προϋποθέσεις προκειμένου η επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα να είναι σύννομη, ήτοι, αφενός, να είναι απαραίτητη για την ικανοποίηση εννόμου συμφέροντος που επιδιώκει ο υπεύθυνος της επεξεργασίας ή ο τρίτος ή οι τρίτοι στους οποίους ανακοινώνονται τα δεδομένα, και, αφετέρου, να μην προέχουν τα δικαιώματα και οι θεμελιώδεις ελευθερίες του ενδιαφερομένου προσώπου. Πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι η δεύτερη από τις προϋποθέσεις αυτές επιβάλλει στάθμιση των εμπλεκομένων δικαιωμάτων και συμφερόντων η οποία εξαρτάται, κατ’ αρχήν, από τις συγκεκριμένες περιστάσεις κάθε περιπτώσεως, στο πλαίσιο δε της σταθμίσεως αυτής το πρόσωπο ή το όργανο που προβαίνει στη στάθμιση πρέπει να λαμβάνει υπόψη τη σημασία των δικαιωμάτων του ενδιαφερομένου τα οποία απορρέουν από τα άρθρα 7 και 8 του Χάρτη.  Εν προκειμένω, φρονώ ότι η δραστηριότητα του F. Ryneš σκοπεί στην προστασία της ασκήσεως άλλων θεμελιωδών δικαιωμάτων, όπως είναι το δικαίωμα της ιδιοκτησίας και το δικαίωμα στην οικογενειακή ζωή.