Πέμπτη 29 Μαΐου 2014

The Right To Be Forgotten in the Google Spain Case (case C-131/12): A Clear Victory for Data Protection or an Obstacle for the Internet?


Ioannis Iglezakis
Assistant Professor
Faculty of Law, Aristotle University of Thessaloniki

Abstract
The right to be forgotten is a new right that is introduced in the Draft Proposal for a General Data Protection Regulation of 2012, which has been widely discussed. Critics, on the one hand, disagree with its necessity and hold the view that it represents the biggest threat to free speech on the Internet in the coming years. Viviane Reding, former EU Justice Commissioner and currently Vice-President of the EU Commission, on the other hand, described this right as a modest expansion of existing data privacy rights. The ECJ with its decision of 13 May 2014 in case C-131/12 confirmed this view, interpreting the provisions of Directive 95/46/EEC in such a way as to include a right ‘to be forgotten’ on the Net. The case referred particularly to search engines and their obligation to remove links to web pages from their lists of results, following requests of data subjects on the grounds that information should no longer be linked to their name by means of such a list and taking into account that even initially lawful processing of accurate data may, in the course of time, become incompatible with the directive where those data are no longer necessary in the light of the purposes for which they were collected or processed. This ruling addresses only one aspect of the ‘right to be forgotten’, which concerns the role of Internet Intermediaries, but has wider implications that need to be examined.

Keywords: Freedom of speech, right to be forgotten, right to oblivion, data protection, search engines, digital forgetting

I. Introduction
In 2012, the EU Commission presented the proposal for a Regulation on the protection of individuals with regard to the processing of personal data and on the free movement of such data (‘General Data Protection Regulation’, GDPR), repealing Directive 95/46/EEC, with the aim to modernize the legal framework for data protection in the EU. A central provision in the proposed Regulation is Article 17 introducing the ‘right to be forgotten’ in the digital environment, which draws its origins from the ‘right of oblivion’ – or le droit à l’oubli, recognized by case-law in France and other countries (A. Mantelero).
The intended effect of the right to be forgotten is to enhance users’ rights on the Internet and remedy the lack of control over their personal data. It also presents an attempt to deal with the issue of digital forgetting, in other words, with the privacy issues arising in a Web that never forgets (Rosen, 2011). In more particular, in the digital age the ‘default of forgetting’ has gradually shifted towards a ‘default of remembering’ as pointed out by Mayer-Schönberder (Mayer-Schönberder, 2009), and this causes major privacy risks in a world of big data (Koops, 2011). This is a world in which it is almost impossible to escape the past, since every status update or photograph, and every tweet may be still available online, even if it has been deleted in its initial place.
In this context, the introduction of a right to be forgotten is the recognition of the enhanced capacity of cyberspace to disseminate and distribute huge amounts of data, including personal data, hence making it impossible to control the flow of personal information.
The provision of Article 17 GDPR basically includes a right to erasure of data that requires the controller to delete personal data and preclude any further dissemination of this data, but also to oblige third parties, e.g. search engines, etc., to delete any links to, or copies or replication of that data. This applies in four instances, which derive from data protection principles (Costa, Poullet, 2012): a) where data are no longer necessary in relation to the purposes for which they were collected or otherwise processed; b) where the data subject withdraws consent on which the processing is based or when the storage period consented to has expired and there is no other legal ground for the processing of the data; c) where the data subject objects to the processing of personal data; or d) where the data has been unlawfully processed.
The right to be forgotten which is enshrined in the GDPR is not conceived as an absolute right; thus, a number of exceptions restrict its ambit, the most important being the freedom of expression and information. There is consensus that such a right cannot amount to a right of erasure of history and turn our modern society into a society of ‘lotus eaters’ (Iglezakis, 2014), which would be the case if the Internet was programmed to forget, e.g. if Internet content was programmed to auto-expire (see Fleischer, 2011).
However, there are concerns expressed by US authors that this right will have chilling effects on free expression, as it might force Internet intermediaries to censor the contents that they publish or to which they link, and hence, lose their neutral status (see, e.g., Rosen, 2012, Fleischer, 2011).
Viviane Reding, the former EU Justice Commissioner and current Vice-President of the EU Commission, pointed out that this right builds on already existing rules, and is not an ex novo right (Redding, 2012). Indeed, the European Union Court of Justice issued a decision on May 13 2014, in case C-131/12 (Google Spain SL, Google Inc. v. Agencia Espanola de Proteccion de Datos, Mario Costeja Gonzalez), in which it confirmed that view, as it found that the ‘right to be forgotten’ is rooted in the provisions of Directive 95/46/EEC. Consequently, Vivian Reding referred to this decision in a post on Facebook as a ‘clear victory for the protection of personal data of Europeans’[1].
It should be underlined that this decision comes one month after the decision of the Court in case C-293/12 and C0594/12 (Digital Rights Ireland and Seitlinger and Others), which declared the Data Retention Directive to be invalid. This does not suggest that the EU Court is carrying out judicial activism in favor of informational privacy, since the rulings in both cases are justified. It is a clear message, nevertheless; particularly as far as the Google case is concerned, it is clear that the Court supports the reform of the EU legal framework on data protection and the introduction of a control right, such as the ‘right to be forgotten’.
Moreover, it is evident that the ruling of the CJEU in this case, which recognized a right to have Google delete links to data that are irrelevant and outdated, will have significant repercussions, particularly to Internet companies, such as search engines. Google, shortly after the decision was issued, received certain takedown requests; more specifically, an ex-politician seeking re-election demanded to have links to an article about his behavior in office removed, a man convicted of possessing child abuse images also requested links to pages about his convictions to be erased and, a doctor asked for the removal of negative reviews from patients from the results on searches[2]. From Google’s perspective this represents a very negative situation, as it anticipates receiving an overflow of takedown requests, on the basis of the CJEU decision. It actually announced that it would create a new process for the erasure of data, which may take some time, as it this a complicated task[3].
Thus, it should be discussed whether this ruling is actually a victory for data protection, and not an obstacle for the Internet, impeding its potential by restricting free expression and information, and curtailing the right to conduct a business.

II. The ECJ decision in the Google case
1. The dispute and the request for a preliminary ruling
The dispute in this case arose when Mario Costeja González submitted a request against the editor of a Spanish newspaper (La Vanguardia Ediciones SL) and against Google Spain and Google Inc. due to the reason that a search of his name in Google produced articles published in that newspaper (‘La Vanguardia’) sixteen years ago concerning a real-estate auction connected with attachment proceedings for the recovery of social security debts. Mr. González sustained that the attachment proceedings concerning him had been fully resolved a number of years back and that reference to them was now entirely irrelevant.
Thus, he requested that the relevant pages of the La Vanguardia’s newspaper be removed or altered so that the personal data relating to him no longer appeared or to use certain tools made available by search engines in order to protect the data. He also requested that Google Spain or Google Inc. be required to remove or conceal the personal data relating to him so that they ceased to be included in the search results and no longer appeared in the links to that newspaper.
The Spanish Data Protection Agency (AEPD) rejected the complaint in so far as it related to La Vanguardia, for it considered that the publication by it of the information in question was legally justified; however, the complaint was upheld in so far as it was directed against Google Spain and Google Inc. Subsequently, Google Spain and Google Inc. brought separate actions against that decision before the National High Court. That court issued an order for reference to the CJEU, stating that Directive 95/46 must be interpreted in order to answer the question of what obligations are owed by operators of search engines to protect personal data of persons concerned who do not wish that certain information, which is published on third parties’ websites and contains personal data relating to them that enable that information to be linked to them, be located, indexed and made available to internet users indefinitely.
In particular the National High Court referred nine questions to the CJEU for a preliminary ruling, which concern: a) the territorial application of Directive 95/46, b) the activity of search engines as providers of content in relation to the Directive and c) the scope of the right of erasure and the right to object in relation to the ‘right to be forgotten’.
The Advocate General opined that the rights to erasure and blocking of data foreseen in Article 12(b) and the right to object foreseen in Article 14(a) of the Directive do not confer on the data subject a right to address himself to a search engine service provider in order to prevent indexing of the information relating to him personally, published legally on third parties’ web pages, invoking his wish that such information should not be known to internet users when he considers that it might be prejudicial to him or he wishes it to be consigned to oblivion.
The CJEU did not adhere to this view, but essentially granted a right to any Internet user to request that information be erased, if it considered it to be inadequate, irrelevant or no longer relevant. In particular, an analysis of this decision shall be undertaken in this paper.

2. The CJEU decision in more detail

The CJEU decision first addressed some preliminary issues. It examined whether Article 2(b) of Directive 95/46 is to be interpreted as meaning that the activity of a search engine as a provider of content which consists in finding information published or placed on the internet by third parties, indexing it automatically, storing it temporarily and, finally, making it available to internet users according to a particular order of preference must be classified as ‘processing of personal data’ within the meaning of that provision when that information contains personal data. And further, whether Article 2(d) of Directive 95/46 is to be interpreted as meaning that the operator of a search engine must be regarded as the ‘controller’ in respect of that processing of the personal data, within the meaning of that provision.
The Court made reference to previous case law in the Lindqvist case, in which it was held that the operation of loading personal data on an Internet page must be considered to constitute such processing. It then stated that the data found, indexed and stored by search engines and made available to their users include information relating to identified or identifiable natural persons and thus, ‘personal data’. Subsequently, it found that the operator of a search engine who collects personal data in that it explores the Internet automatically, constantly and systematically in search of information published there, then stores this data on its servers and discloses or makes such information available, carries out processing of personal data. It does not make any difference that such processing concerns material already published on the web, because the exemption of such cases from the field of application of Directive would deprive the Directive of its effect.
Consequently, the CJEU held that the operator of a search engine must be held as a controller in respect of that processing, pursuant to Article 2(d), since it is the search operator which determines the purposes and means of that activity and thus of the processing of personal data that it itself carries out within the framework of that activity.
Next, the CJEU answered the question of the territorial application of Directive 95/46 in the affirmative. Although Google Search is operated and managed by Google Inc. which is established in the United States and does not carry out any activity directly linked to the indexing or storage of information contained on third parties websites, its subsidiary Google Spain attends the promotion and sale of advertising space in Spain and its activity is closely linked to Google Search. The activities of the operator of the search engine and those of its establishment situated in Spain are, according to the Court’s decision, inextricably linked and thus, the processing of personal data carried out for the purposes of the operation of the search engine takes place in the context of the commercial and advertising activity of the controller’s establishment on the territory of Spain. Subsequently, the CJEU interpreted the provision of Article 4 (1)(a) of the Directive as meaning that processing of personal data is carried out in the context of the activities of an establishment of the controller on the territory of a Member State, within the meaning of that provision, when the operator of a search engine sets up in a Member State a branch or subsidiary which is intended to promote and sell advertising space offered by that engine and which orientates its activity towards the inhabitants of that Member State.
Furthermore, the CJEU addressed the issue of the role played by an Internet Intermediary such as Google with regard to the provisions of the Directive imposing obligations on controllers. In particular, it discussed the question whether the operator of a search engine is obliged to remove from the list of results following a search made on the basis of a person’s name links to web pages, published by third parties and containing information relating to that person, also in a case where that name or information is not erased beforehand or simultaneously from those web pages, and even when its publication in itself on those pages is lawful. Google Spain and Google Inc. relied on the argument that any request for removal of information must be addressed to the publisher of the website concerned, since it is he who is responsible for making the information public, who can defend the publication and who has the means to make it inaccessible.
The CJEU considered that an effective and comprehensive protection of data users could not be achieved if he had to obtain first or in parallel the erasure of the information relating to them from the publishers of websites, since information published on a website can be replicated very easily on other sites and the persons responsible for its publication are not always subject to EU legislation. It also mentioned that a publisher of a website may rely on the exception of Article 9 of the Directive, if the publication of information relating to an individual is carried out for journalistic purposes, but the operator of a search engine may not rely on such an exception. And in addition, it stressed that the activities of a search engine must be justified under Article 7 of the Directive and a weighing of interests at issue must be carried out under Article 7 (f) and Article 14 (a), while it should be taken into account that the inclusion in the list of results of information relating to a natural person, following a search, facilitates the finding of personal information and plays a decisive role in the dissemination of such information. Thus, this constitutes a more significant interference with the data subject’s fundamental right to privacy than the publication on the web page. Subsequently, the Court answered this question with assent.
The main issue at stake, however, was whether the relevant provisions of the Directive might serve as a legal basis for claims of removal of personal data from the list of search names displayed after a search is made on the basis of the name of an individual.
The CJEU considered first the provisions of Article 12 (b) of the Directive, which states that ‘Member States shall guarantee every data subject the right to obtain from the controller as appropriate the rectification, erasure or blocking of data the processing of which does not comply with the Directive, in particular because of the incomplete or inaccurate nature of the data’. The list of the reasons that justify such a claim is not an exhausting one, so the Court held that the incompatibility of the processing with the provisions of the Directive may also result from the fact that such data are inadequate, irrelevant or excessive in relation to the purposes of the processing, that they are not kept up to date, or that they are kept for longer than is necessary, unless they are required to be kept for historical, statistical or scientific purposes. This is a particular reference to the data quality principle as enshrined in the provisions of Article 6 (1) (c) to (e) of the Directive.
The Court further makes the argument that even initially lawful processing of accurate data may, in the course of time, become incompatible with the directive where those data are no longer necessary in the light of the purposes for which they were collected or processed. It is evident that this line of argumentation is influenced by the provisions of the Draft Regulation establishing the right to be forgotten and shows the commitment of the Court to the data protection reform process.
Subsequently, the Court applied this maxim to the circumstances of the case; it stated in particular that if a request by the data subject is made, in accordance with Article 12 (b) of the Directive, clarifying that the inclusion in the list of results displayed following a search made on the basis of his name of the links to web pages published lawfully by third parties and containing true information relating to him personally is, at this point in time, incompatible with Article 6(1)(c) to (e) of the Directive because that information appears, having regard to all the circumstances of the case, to be inadequate, irrelevant or no longer relevant, or excessive in relation to the purposes of the processing at issue carried out by the operator of the search engine, then the information and links in the list of results must be erased.
Further, in case the data subject exercises his/her right to object on compelling legal grounds relating to his/her particular situation to the processing of personal data relating to him/her, according to Article 14 (a) of the Directive, the Court supported the view that where such requests are based on alleged non-compliance with the conditions laid down in Article 7(f) of the Directive, the processing must be authorized under Article 7 for the entire period during which it is carried out.
The time factor appears to play a role in this case, and thus, the Court found that in such requests it should be examined whether the data subject has a right that the information relating to him/her personally should, at this point in time, no longer be linked to his/her name by a list of results displayed following a search made on the basis of his name.
The CJEU went even further; it emphasized that the right of the data subject to request the removal of information from the search results of search engines is based on Articles 7 and 8 of the Charter of Fundamental Rights of the EU and these rights override not only the economic interest of the operator of the search engine, but also the interest of the general public in finding information concerning a data subject.
An exception from this rule is made in case the data subject is a public figure, because then the interference with his fundamental rights is justified by the preponderant interest of the general public in having, on account of inclusion in the list of results, access to the information in question.
Finally, the Court made particular reference to the issue in the main proceedings concerning the display, in the list of results that the internet user obtains by making a search by means of Google Search on the basis of the data subject’s name, of links to pages of the on-line archives of a daily newspaper that contain announcements mentioning the data subject’s name and relating to a real-estate auction connected with attachment proceedings for the recovery of social security debts. The Court’s decision is that, taking into account the sensitivity of this information and the fact that this information had taken place 16 years earlier, the data subject substantiated a right not to have this information linked to his name by means of a list of search results.

III. Conclusion
The CJEU decision is addressing one aspect of the right to be forgotten as included in Article 17 GDPR and does amount to a comprehensive recognition of the right to be forgotten. Also, it only applies to Internet search engines and as far as it concerns the right to erasure links to information of data subjects by a list of results displayed following a search made on the basis of his name.
The most important consequence of this case law is that an Internet search service provider needs to put itself in the position of the provider of the web page, in which personal information is initially published and make a privacy assessment of the facts underlying the dissemination of personal information on the Internet. The Attorney General supported the view that this would have as a result that the service provider would need to abandon its intermediary function between the user and the publisher and assume responsibility for the content of the source web page, and when needed, to censor the content by preventing or limiting access to it[4].
This argument is not convincing, since an Internet search engine provider is not responsible for the initial publishing of information on the Internet, however, it provides a service, which has significant privacy implications as pointed out by the CJEU. Therefore, the provider of such services needs to assume responsibility for the processing of personal data which it undertakes. In our view, the removal of any links to websites does not constitute censorship, if it is ordered by a court or an administrative authority and on the basis of legitimate grounds to protect privacy.
However, the court decision did not elaborate as much as necessary on that aspect and on the relation between the obligations of a search engine provider as a controller and the safe harbor principles of the e-commerce Directive (2000/31), establishing a neutral position of Internet intermediaries.
Furthermore, the CJEU made only a brief reference to the need to reconcile privacy rights with the right to freedom of expression and freedom of the press. It is evident that the exceptions from the right to be forgotten should be clearly formulated by law or otherwise, be developed by case law, which would evidently take a lot of time.
In conclusion, it would be accurate to say that this decision leaves open questions that should be addressed by the EU legislator in the data protection reform process.








REFERENCES

Jeffrey Rosen, Free Speech, Privacy, and the Web that Never Forgets, 9 J. on Telecomm. and High Tech. L. 345 (2011).

J. Rosen, The Right to Be Forgotten, 64 Stan. L. Rev. Online 88, February 13, 2012, online available at: http://www.stanfordlawreview.org/sites/default/files/online/topics/64-SLRO-88.pdf
Costa, L./Poullet, Y., Privacy and the regulation of 2012, CLSR 2012, pp. 254-262.
Koops, B.–J., Forgetting Footprints, Shunning Shadows. A Critical Analysis of the “Right to Forgotten” in Big Data Practice, scripted vol. 8, Issue 3, Dec. 2011.
V. Mayer-Schönberder, Delete: The Virtue of Forgetting in the Digital Age, 2009.
Alessandro Mandelero, U.S. Concern about the European Right to Be Forgotten and Free Speech: Much Ado about Nothing?, Contratto e impresa, 2012, pp. 727-740, online available at: http://porto.polito.it/2503514/
V. Reding, The EU Data Protection Reform 2012: Making Europe the Standard Setter for Modern Data Protection Rules in the Digital Age, Munich 22 January 2012, Speech/12/26.
I. Iglezakis, The right to digital oblivion and its restrictions, Thessaloniki 2014 (in Greek).
Peter Fleischer, Foggy Thinking About the Right to Oblivion, Privacy . . . ? (Mar. 9, 2011), online available at: http://peterfleischer.blogspot.com/2011/03/foggy-thinking-about-right-to-oblivion.html


[2] J. Wakefield, Politican and paedophile ask Google to ‘be forgotten’, bbc.com, 15 May 2014, http://www.bbc.com/news/technology-27423527
[4] See Opinion of Advocate General in cases c-131/12, nr. 109.

Τρίτη 22 Απριλίου 2014

Ημερίδα: Online Διαιτησία ΤΟ ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΟΝΟΜΑ ΧΩΡΟΥ .eu ΔΕΚΑ ΧΡΟΝΙΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ



Θεσσαλονίκη, 29/4/2014, Συνεδριακό Κέντρο Τράπεζας Πειραιώς

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΗΜΕΡΙΔΑΣ

18.00 Προσέλευση – παραλαβή φακέλου
18.15                         Χαιρετισμοί
Νικόλαος Βαλεργάκης, πρόεδρος ΔΣΘ
Θεόφιλος Μυλωνάς, Πρόεδρος ΣΕΠΒΕ
Δημήτριος Λακασάς, Πρόεδρος ΣΕΒΕ
Εμμανουήλ Βλαχογιάννης, Α’ Αντιπρόεδρος ΕΒΕΘ

Α’  ΣΥΝΕΔΡΙΑ: Οι τεχνικές και οικονομικές πτυχές ονοματοδοσίας στο διαδίκτυο – Προεδρία: Απόστολος Άνθιμος, Δ.Ν., Δικηγόρος, Μέλος του Διαιτητικού Δικαστηρίου .eu

18.30                        Τεχνικές πτυχές της ονοματοδοσίας, Σωτήριος Τσιμπώνης, Στέλεχος Forthnet

18.50                        Η διαχείριση των ονομάτων χώρου σε παγκόσμιο επίπεδο, Ιωάννης Ιγγλεζάκης, Επίκουρος καθηγητής ΑΠΘ

19.10 – 19.30 Διάλειμμα (καφές / αναψυκτικά)

Β’  ΣΥΝΕΔΡΙΑ: Οι νομικές πτυχές του .eu – Προεδρία: Βασίλειος Αντωνόπουλος, ομότιμος καθηγητής ΑΠΘ

-->

19.30 Εισαγωγική παρουσίαση: Οκτώ έτη επιτυχιών του Μητρώου .euEURid, Κωνσταντίνος Χατζηστάμου, Regional Manager Southern Europe, EURid

19.40 Το σύστημα διαιτητικής επίλυσης των διαφορών, Απόστολος Άνθιμος, Δ.Ν., Δικηγόρος, Μέλος του Διαιτητικού Δικαστηρίου .eu  

20.00Η νομική διάσταση των ονομάτων χώρου στην Ελλάδα, Ιωάννης Κωνσταντίνου, Δικηγόρος

20.15                     20.15  Παρεμβάσεις / Ερωτήσεις / Συζήτηση


20.30 Τέλος ημερίδας

Δευτέρα 7 Απριλίου 2014

Υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης και δικηγόροι



Ιωάννη Δ. Ιγγλεζάκη
Επικ. Καθηγητή ΑΠΘ
Δικηγόρου


1. Εισαγωγή
Οι υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης (social networking services) ή κοινωνικά δίκτυα (social networks) αποτελούν εικονικές κοινότητες ατόμων με κοινά ενδιαφέροντα που επικοινωνούν και αναπτύσσουν φιλικές, επαγγελματικές ή άλλες σχέσεις, μέσω ενός ιστοχώρου[1]. Οι πιο γνωστοί ιστοχώροι, σήμερα, που παρέχουν υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης είναι το Facebook, το Twitter, το Linkedin, το Google+, το Plaxo, το Myspace κ.ά.
Οι υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης είναι από τις πιο σημαντικές υπηρεσίες του σύγχρονου Διαδικτύου και το γεγονός αυτό καταδεικνύει τη σημασία τους για την προβολή των επαγγελματιών και, εν προκειμένω, των δικηγόρων. Στη συνέχεια θα παρουσιάσουμε τα οφέλη από τη χρήση των υπηρεσιών αυτών από τα δικηγορικά γραφεία, αλλά και τους περιορισμούς που θέτει ο νόμος.  Προηγουμένως, θα πρέπει να σημειωθεί ότι τα κοινωνικά δίκτυα χρησιμοποιούνται κατά βάση για την επικοινωνία και την ανάπτυξη σχέσεων φιλίας μεταξύ των χρηστών – μελών του δικτύου και όχι για την προβολή επαγγελματιών και επιχειρήσεων, ωστόσο, αυτό δεν στάθηκε εμπόδιο στην ανάδειξή τους ως ένα πρόσφορο μέσο για το σκοπό αυτό. Το βασικό πλεονέκτημα των κοινωνικών δικτύων είναι ότι η χρήση τους γίνεται ανέξοδα, επιτρέπουν δε την άμεση και συνεχή επικοινωνία του δικηγορικού γραφείου με τα μέλη του δικτύου. Χρησιμοποιώντας τους ιστοχώρους κοινωνικής δικτύωσης μπορεί ένας δικηγόρος ή μια δικηγορική εταιρία να αναπτύξει σχέσεις με νέους πελάτες, να αποκτήσει επαγγελματικές συστάσεις, ιδίως μέσω του LinkedIn, όπως και να δικτυωθεί με άλλα δικηγορικά γραφεία, με στόχο τη συνεργασία στο μέλλον.


2. Πλεονεκτήματα
Σε ένα περιβάλλον έντονου ανταγωνισμού και μείωσης της δικηγορικής ύλης, η αξιοποίηση νέων μεθόδων για την ανάπτυξη σχέσεων με νέους και παλαιούς πελάτες και την επικοινωνία με αυτούς και, πιο συγκεκριμένα, η χρήση των υπηρεσιών κοινωνικής δικτύωσης, αποφέρει πολλά οφέλη στους δικηγόρους. Σήμερα, πλήθος νομικών πληροφοριών είναι διαθέσιμες στο Διαδίκτυο και σταδιακά αναπτύσσονται καινοτομίες που αφορούν την παροχή νομικής πληροφόρησης, πέρα από τις νομικές βάσεις δεδομένων και έτσι, πλέον, το περιβάλλον του Διαδικτύου παρέχει πολλές ευκαιρίες για τους δικηγόρους.
Οι ιστότοποι κοινωνικής δικτύωσης μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την προβολή του ονόματος ενός δικηγορικού γραφείου ή μιας δικηγορικής εταιρίας στον κυβερνοχώρο, για την επικοινωνία με τους πελάτες του γραφείου και για την προσέλκυση νέων πελατών, ιδίως με την προβολή των κλάδων δικαίου στους οποίους εξειδικεύονται τα μέλη του, αλλά και ενδεχομένως, του έργου τους, στο οποίο περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, σημαντικές δικαστικές αποφάσεις και λοιπό επιστημονικό έργο (βιβλία, αρθρογραφία). Σε αντίθεση με την προβολή αποκλειστικά μέσω ενός ιστοχώρου, όπου απαιτείται η ενεργητική αναζήτηση εκ μέρους του χρήστη των πληροφοριών που δημοσιεύονται σε αυτόν, μέσω των ιστοτόπων κοινωνικής δικτύωσης είναι δυνατή η συνεχής ροή πληροφόρησης από το δικηγορικό γραφείο προς τις επαφές του στο κοινωνικό δίκτυο[2].
Βεβαίως, πολλοί δικηγόροι θεωρούν ότι η ενασχόληση με τα κοινωνικά δίκτυα είναι χάσιμο χρόνου και ότι αποσπά την προσοχή από την εργασία, αλλά και ότι η ενασχόληση αυτή δεν αρμόζει σε σοβαρούς επαγγελματίες, διάκεινται δε για το λόγο αυτό αρνητικά ως προς τη χρήση τους. Ωστόσο, η στάση αυτή δεν είναι εποικοδομητική, καθώς τα κοινωνικά μέσα έχουν κατακτήσει το ευρύ κοινό και τις επιχειρήσεις, ως εκ τούτου δε, διαπιστώνεται ότι συνιστούν αλλαγή παραδείγματος για το επάγγελμα των νομικών, καθώς αλλάζουν τον τρόπο με τον οποίο οι πελάτες εκτιμούν την ανάγκη για νομικές υπηρεσίες και, ακολούθως, αναζητούν και επιλέγουν τον κατάλληλο νομικό παραστάτη[3]. Βεβαίως, όσοι επιθυμούν να διατηρήσουν την ιδιωτικότητά τους θα πρέπει να επιλέξουν τη δημιουργία ενός προσωπικού λογαριασμού σε κοινωνικό δίκτυο, με κατάλληλα προσαρμοσμένες ρυθμίσεις απορρήτου.
Πιο συγκεκριμένα, οι υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης παρέχουν στους νομικούς τη δυνατότητα όχι μόνο να προβάλλουν το προφίλ του δικηγορικού τους γραφείου, αλλά και να δημοσιεύουν πληροφορίες που ενδιαφέρουν το κοινό, δημοσιεύοντας λ.χ. επίκαιρη νομοθεσία ή νομολογία, καθώς και επικοινωνούν άμεσα με τους χρήστες των κοινωνικών δικτύων. Τα πλεονεκτήματα που παρέχει η προβολή στο χώρο αυτό, είναι συνεπώς πολλά, καθώς, όπως είναι εύλογο, οι υποψήφιοι πελάτες θα τείνουν να επιλέγουν δικηγορικά γραφεία με εξειδίκευση στους τομείς που τους αφορούν και με έντονη παρουσία στο Διαδίκτυο.
Εδώ θα πρέπει να σημειωθεί ότι τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δεν είναι δικτυακές υπηρεσίες που αφορούν μόνο τους νέους σε ηλικία χρήστες του Διαδικτύου, αλλά σε αυτά δραστηριοποιούνται πλήθος χρηστών. Επιπλέον, μπορεί να χρησιμοποιηθούν για την ανέξοδη και ταχύτατη διάδοση πληροφοριών και ειδήσεων, ιδίως μέσω της αποστολής σύντομων μηνυμάτων, όπως συμβαίνει, π.χ., στο Twitter. Ακόμα, η παγκόσμια εμβέλεια του Διαδικτύου καθιστά δυνατή την ανάπτυξη σχέσεων με πελάτες και συναδέλφους, στο εξωτερικό. Αξίζει δε να σημειωθεί ότι σε προηγμένες χώρες, όπως π.χ., στις ΗΠΑ, ποσοστό 56% των δικηγόρων χρησιμοποιούν μια υπηρεσία κοινωνικής δικτύωσης, σύμφωνα με μελέτη του οικείου συλλόγου[4]. Ένα στοιχείο δε, που μετράει στις επαγγελματικές σχέσεις είναι, ως γνωστόν, οι προσωπικές διασυνδέσεις, οι οποίες είναι, ως γνωστόν, το αντικείμενο των υπηρεσιών κοινωνικής δικτύωσης και τις οποίες μπορεί να αξιοποιήσει ένας δικηγόρος[5].
Οι δικηγόροι μπορούν, βεβαίως, να προβληθούν μέσα από την ιστοσελίδα ή το ιστολόγιο τους, όμως η χρήση των υπηρεσιών κοινωνικής δικτύωσης, παράλληλα με τη λοιπή διαδικτυακή παρουσία, είναι επίσης χρήσιμη. Ειδικότερα, τα κοινωνικά μέσα παρέχουν μια πλατφόρμα επικοινωνίας, την οποία χρησιμοποιεί ένας πολύ μεγάλος αριθμός χρηστών, μέρος των οποίων αποτελεί ή μπορεί να αποτελέσει πιθανούς πελάτες ενός δικηγορικού γραφείου. Σε αντίθεση δε με τις ιστοσελίδες, η παρουσίαση πληροφοριών μέσα από μια υπηρεσία κοινωνικής δικτύωσης παρουσιάζει δυναμικό χαρακτήρα, καθώς είναι δυνατή η συνεχής ενημέρωση της κατάστασης, π.χ., μιας ιστοσελίδας στο Facebook ή η ενημέρωση με μηνύματα στο Twitter, τα οποία αγγίζουν άμεσα τους αποδέκτες τους, αλλά και η αλληλεπίδραση με τους χρήστες, οι οποίοι μπορούν να καταθέσουν τα σχόλιά τους στις ενημερώσεις.
Επιπλέον, τα κοινωνικά μέσα χρησιμοποιούνται από τους χρήστες του Διαδικτύου σε αυξημένο βαθμό για την εύρεση συγκεκριμένων προσώπων, καθώς η μηχανή αναζήτησης Google είναι πολύ γενική και τα αποτελέσματα αναζήτησης δεν είναι ικανοποιητικά. Αυτός είναι που πολλοί χρησιμοποιούν ιστοσελίδες όπως είναι το Facebook για πληροφόρηση σχετικά με προϊόντα, υπηρεσίες και παρόχους υπηρεσιών[6].
3. Επιτρεπτό της διαφήμισης
Μέχρι την πρόσφατη τροποποίηση του Κώδικα Δικηγόρων από το ν. 4038/2012 (άρθρο 6) απαγορευόταν η διαφήμιση των δικηγόρων και η απαγόρευση αυτή είχε ανασταλτικό αποτέλεσμα στην εν γένει δραστηριοποίηση των δικηγόρων στον κυβερνοχώρο. Βεβαίως, παράλληλα ίσχυε και η διάταξη του άρθρου 7 του π.δ. 131/2003 για την προσαρμογή στην οδηγία 2000/31 για το ηλεκτρονικό εμπόριο που όριζε ότι «επιτρέπεται η χρήση εμπορικών επικοινωνιών από μέλος νομοθετικώς κατοχυρωμένου επαγγέλματος, όπως είναι οι δικηγόροι, εφόσον τηρούνται οι επαγγελματικοί κανόνες που διέπουν την ανεξαρτησία, την αξιοπρέπεια και το ήθος του επαγγέλματος, καθώς και το επαγγελματικό απόρρητο και την εντιμότητα προς τους πελάτες και τους συναδέλφους».
Στον νέο κώδικα δικηγόρων (Ν. 4194/2013) και συγκεκριμένα στο άρθρο 40 προβλέπεται ρητά ότι επιτρέπεται η προβολή δικηγόρου ή δικηγορικής εταιρίας και η δημοσίευση επαγγελματικών καταχωρήσεων σε ηλεκτρονικά μέσα, με στοιχεία επικοινωνίας. Βεβαίως, η προβολή αυτή νοείται περιοριστικά, καθώς στην παρ. 1 του άρθρου 40 γίνεται αναφορά στην προβολή και δημοσιοποίηση των τομέων της επαγγελματικής δραστηριότητας τους, ενώ στην παρ. 2 ορίζεται ότι οι επαγγελματικές καταχωρήσεις που μπορεί να κάνει ένας δικηγόρους αναφέρονται στους τίτλους σπουδών που αφορούν στην επιστημονική ειδίκευση δικηγόρου είτε στον τομέα δραστηριότητας του.
Επίσης, προβλέπεται η υποχρέωση των δικηγόρων ή δικηγορικών εταιριών που έχουν επαγγελματική ιστοσελίδα να το γνωστοποιούν στον οικείο δικηγορικό σύλλογο με την υποβολή της ετήσιας δήλωσης (παρ. 5). Εδώ πρόκειται για απλή γνωστοποίηση, καθώς, σύμφωνα με το άρθρο 3 του π.δ. 131/2003, η ανάληψη και η άσκηση δραστηριότητας φορέα παροχής υπηρεσίας της κοινωνίας της πληροφορίας είναι, καταρχήν, τουλάχιστον, ελεύθερη.
Περαιτέρω, η προβολή του δικηγόρου ή δικηγορικής εταιρίας υπόκειται σε σαφείς περιορισμούς που εξειδικεύουν την αρχή ότι οποιαδήποτε προβολή πρέπει να γίνεται με τρόπο που προσιδιάζει στο δικηγορικό λειτούργημα και συνάδει με το κύρος του και την αξιοπρέπεια του δικηγορικού λειτουργήματος. Ειδικότερα, σύμφωνα με την παρ. 3 του άρθρου 40 οποιαδήποτε προβολή ή δημοσιοποίηση δικηγόρου ή Δικηγορικής Εταιρείας δεν πρέπει: α) να είναι αθέμιτη, β) να είναι αναληθής ή παραπλανητική, γ) να περιέχει αναφορά σε αριθμό υποθέσεων ή ποσοστά επιτυχίας του δικηγόρου σε δικαστηριακές ή άλλες υποθέσεις, δ) να περιλαμβάνει αναφορές ή συγκρίσεις με άλλους δικηγόρους ή δικηγορικές εταιρίες σε σχέση με την ποιότητα των υπηρεσιών ή την αμοιβή σε ωριαία βάση ή οποιαδήποτε άλλη μέθοδο χρέωσης, ε) να περιέχει ονόματα πελατών, εκτός αν υπάρχει η συναίνεσή τους και εφόσον πρόκειται για εκδόσεις που αφορούν δικηγόρους και  στ) να προκαλεί απαξιωτικές εντυπώσεις και σχόλια στην κοινή γνώμη για το δικηγορικό λειτούργημα.
Η προβολή ενός δικηγόρου ή μιας δικηγορικής υπηρεσία σε υπηρεσία κοινωνικής δικτύωσης πρέπει να γίνεται με τήρηση των παραπάνω διατάξεων, οι οποίες δεν αφορούν την προβολή σε έναν ιστοχώρο. Ωστόσο, σε αντίθεση με τη λειτουργία ενός ιστοχώρου, η προβολή στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δεν προϋποθέτει την τήρηση του άρθρου 4 π.δ. 131/2003 που προβλέπει τις υποχρεωτικά παρεχόμενες πληροφορίες από έναν φορέα παροχής υπηρεσίας της κοινωνίας της πληροφορίας και τούτο, διότι μέσα από την δραστηριοποίηση σε έναν ιστότοπο κοινωνικής δικτύωσης δεν γίνεται αναγκαία παροχή υπηρεσιών. Εξάλλου, όσοι διατηρούν λογαριασμό σε μια τέτοια υπηρεσία μπορούν να παραπέμπουν και στην ιστοσελίδα τους.

4. Προϋποθέσεις δραστηριοποίησης στα κοινωνικά δίκτυα
Απαραίτητο βήμα πριν από τη δημιουργία λογαριασμού ή σελίδας σε ένα μέσο κοινωνικής δικτύωσης είναι να σχεδιάσει το είδος της προβολής που επιθυμεί και πιο συγκεκριμένα, να δώσει απαντήσεις στα εξής ερωτήματα[7]:
v  Ποιος είναι ο σκοπός της δραστηριοποίησής του σε ένα μέσο κοινωνικής δικτύωσης;
v  Ποιο μέλος του γραφείου θα ασχοληθεί με αυτό και πόσο χρόνο θα δαπανήσει;
v  Με ποιους θα επικοινωνεί;
v  Ποια θέματα θα προβάλλει;
v  Με ποια συχνότητα θα ανανεώνει τις πληροφορίες στη σελίδα του;
Στη συνέχεια, ακολουθεί η δημιουργία του προφίλ χρήστη της υπηρεσίας κοινωνικής δικτύωσης. Το προφίλ είναι τρόπον τινά ένα βιογραφικό, μια προβολή του πως θέλουμε να μας βλέπουν οι άλλοι χρήστες των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Ειδικότερα, περιλαμβάνει πληροφορίες για την επαγγελματική δραστηριότητα (διεύθυνση κλπ.), μια φωτογραφία ή ένα λογότυπο και έναν σύνδεσμο προς τον ιστοχώρο, τη διεύθυνση ηλεκτρονικής αλληλογραφίας και τα στοιχεία λογαριασμού σε άλλα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Ασφαλώς, η όλη παρουσίαση πρέπει να συμβαδίζει με την επαγγελματική παρουσία, δηλ. το λογότυπο και τα χρώματα που χρησιμοποιεί ο δικηγόρος στην επαγγελματική του κάρτα, τα επιστολόχαρτα ή τον ιστοχώρο του.
Όπως όσον αφορά τη δημιουργία ιστοχώρου, έτσι και η δημιουργία λογαριασμού σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης συνιστάται να γίνεται, ακόμα και αν δεν πρόκειται να ακολουθήσει έντονη δραστηριοποίηση, προκειμένου να διαφυλαχθεί το όνομα του δικηγορικού γραφείου και να προστατευθεί ο φορέας του από ενδεχόμενη κλοπή ταυτότητας, δηλ. χρήση του ονόματος από κάποιον άλλον.

5. Οι σημαντικότερες υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης
5.1. Linkedin
Το Linkedin είναι ένας ιστοχώρος για την κοινωνική δικτύωση των επαγγελματιών και παρουσιάζει μεγάλη διάδοση και δημοφιλία, διεθνώς. Προσφέρεται για τη δημιουργία ενός επαγγελματικού προφίλ και τη δικτύωση με άλλους επαγγελματίες και επιχειρήσεις που αναζητούν συνεργάτες[8], ενώ δεν προσφέρεται για την ανάπτυξη προσωπικών σχέσεων, όπως άλλα κοινωνικά δίκτυα και η βασική του χρησιμότητα έγκειται στη φιλοξενία του βιογραφικού ενός επαγγελματία και της διασύνδεσής του καταρχήν, με πρόσωπα που ήδη γνωρίζει από τον επαγγελματικό του χώρο και, στη συνέχεια, με τις επαφές των προσώπων αυτών ή με άλλους επαγγελματίες. Περαιτέρω, η χρησιμότητά του συνίσταται στη δυνατότητα εύρεσης ενός προσώπου με την αναζήτηση του ονόματός του. Ιδίως, σημειώνεται ότι τα προφίλ στο Linkedin βρίσκονται σε υψηλή θέση στα αποτελέσματα αναζήτησης και έτσι, οι υποψήφιοι πελάτες αποκτούν άμεση πρόσβαση στη διαδικτυακή παρουσίαση ενός δικηγορικού γραφείου.
Επίσης, το Linkedin επιτρέπει τη δημιουργία ομάδων που συζητούν για διάφορα επαγγελματικά ή επιστημονικά θέματα. Έτσι, γίνεται δυνατό να δημιουργηθεί μια κλειστή ομάδα που να περιλαμβάνει τους πελάτες ενός δικηγορικού γραφείου, οι οποίοι είναι μέλη του κοινωνικού αυτού δικτύου.
5.2. Twitter
Το Twitter είναι ένας ιστοχώρος με δυνατότητες μικροιστολογίου (microblogging), επιτρέποντας στους δικηγόρους και τις δικηγορικές εταιρίες να ενημερώνουν τους χρηστες του Διαδικτύου σχετικά με νέα που αφορούν το δικηγορικό τους γραφείο. Η ενημέρωση λαμβάνει χώρα με μηνύματα που εκτείνονται έως και 140 χαρακτήρες, τα λεγόμενα «τιτιβίσματα» (tweets). Τα εν λόγω μηνύματα αποστέλλονται στους συνδρομητές της σελίδας, σε όσους δηλ. «ακολουθούν» (follow) τον λογαριασμό ενός δικηγόρου. Η υπηρεσία αυτή είναι ιδιαίτερα χρήσιμη, διότι επιτρέπει την άμεση ενημέρωση του κύκλου επαφών ενός δικηγορικού γραφείου, ωστόσο, δεν επιτρέπει τη δημιουργία ενός ολοκληρωμένου προφίλ και θα πρέπει να συνδυάζεται και με έναν άλλο δικτυακό τόπο, π.χ. με το Facebook, με το οποίο παρέχεται δυνατότητα διασύνδεσης.
5.2. Facebook
Το Facebook είναι ο ιστοχώρος με την μεγαλύτερη επισκεψιμότητα, παγκοσμίως, ο οποίος χρησιμοποιείται για την επικοινωνία μεταξύ φίλων, αλλά παρουσιάζει ενδιαφέρον και για την προβολή επαγγελματιών. Η διάδοσή του, δε, σε τέτοια έκταση, το καθιστά πρόσφορο για την προβολή ενός δικηγορικού γραφείου ή μιας δικηγορικής εταιρίας και για την ενημέρωση του κοινού σχετικά με τις δραστηριότητες του γραφείου και σχετικά με νομικές δημοσιεύσεις ή αναρτήσεις στο ιστολόγια συνεργατών του γραφείου. Η χρησιμοποίηση του εν λόγω ιστοτόπου πρέπει, ωστόσο, να γίνεται με προσοχή, ώστε να μην αναλώνεται περιττός χρόνος, αλλά και να ελέγχονται τα σχόλια και οι αναρτήσεις τρίτων προσώπων στην ιστοσελίδα του δικηγορικού γραφείου[9].
Ο ιστοτόπος του Facebook παρέχει τη δυνατότητα δημιουργίας ατομικού λογαριασμού ή λογαριασμού επιχείρησης που εμφανίζεται στην κατηγορία «Σελίδες». Οι ατομικοί λογαριασμοί είναι χρήσιμοι για όσους ασκούν ατομική δικηγορία, ενώ οι επιχειρηματικοί λογαριασμοί είναι κατάλληλοι για πολυπρόσωπα δικηγορικά γραφεία.
Προκειμένου να μη γίνεται σύγχυση μεταξύ δημοσίου και ιδιωτικού, ο δικηγόρος – χρήστης του Facebook μπορεί να ρυθμίσει τη διαδικτυακή συμπεριφορά του και να επιλέξει εάν αποδέκτες των πληροφοριών που αναρτά στο κοινωνικό δίκτυο θα είναι το σύνολο των χρηστών ή μόνο ένας στενός προσωπικός ή οικογενειακός κύκλος προσώπων.
5.2. Ιστολόγια
Πέρα από τον ιστοχώρο ενός δικηγορικού γραφείου, ένα ιστολόγιο προσδίδει ακτινοβολία σε έναν νομικό με εξειδίκευση σε έναν τομέα του δικαίου. Το ιστολόγιο προσφέρεται για τη φιλοξενία εκτενών κειμένων και όταν οι αναρτήσεις σε αυτό έχουν αξιόλογο περιεχόμενο, αποκτούν μεγάλη επισκεψιμότητα και προσελκύουν το κοινό του Διαδικτύου. Βεβαίως, απαιτείται η συνεχής ενημέρωση για επίκαιρα και ουσιώδη θέματα, ώστε να παραμείνει ενεργό το ενδιαφέρον των χρηστών.

6. Επίμετρο
Ολοκληρώνοντας, θα πρέπει να σημειωθεί ότι οι σύγχρονες υπηρεσίες του συμμετοχικού Διαδικτύου, όπως είναι εν προκειμένω, οι υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης, επιτρέπουν την εύκολη και ανέξοδη προβολή ενός δικηγορικού γραφείου στο κοινό που αποτελούν οι χρήστες των εν λόγω υπηρεσιών. Η δραστηριοποίηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης συμπληρώνει τους άλλους τρόπους προβολής του δικηγορικού γραφείου, με τον ιστοχώρο του γραφείου να παραμένει βασικό σημείο αναφοράς. Ωστόσο, η χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης θα πρέπει να γίνεται με λελογισμένο τρόπο και με τήρηση της δικηγορικής δεοντολογίας.


[1] Βλ. N. Χριστάκη/Τζ. Φόουλερ, Συνδεδεμένοι. Η εκπληκτική δύναμη των κοινωνικών δικτύων και πως αυτά διαμορφώνουν τη ζωή μας, 2010· Ι. Ιγγλεζάκη, Προστασία προσωπικών δεδομένων στις υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης. Σκιαγράφηση των ζητημάτων προστασίας της ιδιωτικότητας και αναζήτηση λύσεων – Μέρος 1ο, Συνήγορος 84/2011, σελ. 74· Φ. Παναγοπούλου-Κουτνατζή, Οι ιστότοποι κοινωνικής δικτυώσεως, 2010, σελ. 1 επ.· Wikipedia, social networking service, διαθέσιμο στην ηλ. διεύθυνση: http://en.wikipedia.org/wiki/Social_networking_service
[2] Βλ. CoreLegal, A guide to online social networking for law firms.
[3] Βλ. C. Elefant/N. Black, Social Media for Lawyers: The Next Frontier, 2010, σελ. xx.
[5] Βλ. C. Elefant/N. Black, Social Media for Lawyers, ό.π., σελ. xxi.
[6] Βλ. S. Fairley, Law Firm Marketing: How Social Media Accelerates the Referral Process, ABA Solo Blog Network, Oct. 5, 2011, διαθέσιμο στην ηλ. διεύθυνση: http://www2.americanbar.org/solos/Lists/soloblognetwork/DispForm.aspx?ID=136
[7] Βλ. CoreLegal, ό.π., σελ. 4.
[9] Βλ. Meritas, ό.π., σελ. 16.

Σάββατο 29 Μαρτίου 2014

Υποχρέωση του φορέα παροχής υπηρεσιών Διαδικτύου να επιβάλει φραγή στην πρόσβαση σε ιστοχώρους που παραβιάζουν δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας



Η Constantin Film Verleih, γερμανική επιχείρηση η οποία έχει, μεταξύ άλλων, τα δικαιώματα των ταινιών «Vic le Viking» και «Pandorum», καθώς και η Wega Filmproduktionsgesellschaft, αυστριακή επιχείρηση η οποία έχει τα δικαιώματα της ταινίας «Η λευκή κορδέλα», αντελήφθησαν ότι οι ταινίες τους μπορούσαν, χωρίς τη συγκατάθεσή τους, να προβάλλονται και μάλιστα να τηλεφορτώνονται από τον ιστότοπο «kino.to».

Κατόπιν αίτησης των δύο αυτών επιχειρήσεων, τα αυστριακά δικαστήρια απαγόρευσαν στην UPC Telekabel Wien, φορέα παροχής προσβάσεως στο Διαδίκτυο, εγκατεστημένο στην Αυστρία, να παράσχει στους πελάτες του πρόσβαση στον ιστότοπο αυτό. Η UPC Telekabel φρονεί ότι δεν μπορεί να της επιβληθεί τέτοια απαγόρευση. Συγκεκριμένα, κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών, δεν διατηρούσε καμία εμπορική σχέση με τους διαχειριστές του kino.to και ουδέποτε αποδείχθηκε ότι οι πελάτες της ενήργησαν παρανόμως. Εξάλλου, η UPC Telekabel υποστηρίζει ότι τα διάφορα μέτρα αποκλεισμού, που μπορούν να τεθούν σε εφαρμογή, δύνανται, εν πάση περιπτώσει, να καταστρατηγηθούν τεχνικώς. Τέλος, ορισμένα από τα μέτρα αυτά είναι εξαιρετικώς δαπανηρά.

Επιληφθέν της διαφοράς κατ’ αναίρεση, το Oberster Gerichtshof (Ανώτατο Δικαστήριο, Αυστρία) ζητεί από το Δικαστήριο να ερμηνεύσει την οδηγία της Ένωσης για τα δικαιώματα του δημιουργού καθώς και τα αναγνωριζόμενα από το δίκαιο της Ένωσης θεμελιώδη δικαιώματα. Η οδηγία προβλέπει τη δυνατότητα των δικαιούχων να ζητούν τη λήψη ασφαλιστικών μέτρων κατά των διαμεσολαβητών, οι υπηρεσίες των οποίων χρησιμοποιούνται για την προσβολή των δικαιωμάτων τους. Η UPC Telekabel θεωρεί ότι δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως διαμεσολαβητής συναφώς.

Με τη σημερινή απόφασή του, το Δικαστήριο απαντά στο Oberster Gerichtshof ότι πρόσωπο το οποίο θέτει στη διάθεση του κοινού σε ιστότοπο προστατευόμενα αντικείμενα, χωρίς τη συγκατάθεση των δικαιούχων, χρησιμοποιεί τις υπηρεσίες της επιχειρήσεως η οποία παρέχει την πρόσβαση στο Διαδίκτυο σε πρόσωπα τα οποία αποκτούν πρόσβαση στα αντικείμενα αυτά.

Επομένως, φορέας παροχής προσβάσεως ο οποίος, όπως η UPC Telekabel, επιτρέπει στους πελάτες του την πρόσβαση σε προστατευόμενα αντικείμενα, τεθέντα στη διάθεση του κοινού στο Διαδίκτυο από τρίτον, είναι διαμεσολαβητής οι υπηρεσίες του οποίου χρησιμοποιούνται για την προσβολή του δικαιώματος του δημιουργού.

Το Δικαστήριο τονίζει συναφώς ότι η οδηγία η οποία αποσκοπεί στη διασφάλιση υψηλού επιπέδου προστασίας των δικαιούχων δεν απαιτεί ιδιαίτερη σχέση μεταξύ του προσώπου το οποίο προσβάλλει το δικαίωμα του δημιουργού και του διαμεσολαβητή εις βάρος του οποίου μπορεί να εκδοθεί διάταξη. Περαιτέρω, δεν απαιτείται να αποδειχθεί ότι οι πελάτες του φορέα παροχής προσβάσεως έχουν πράγματι πρόσβαση στα προστατευόμενα αντικείμενα που είναι προσβάσιμα στον ιστότοπο του τρίτου, διότι η οδηγία απαιτεί τα μέτρα τα οποία υποχρεούνται να λάβουν τα κράτη μέλη για να συμμορφωθούν με αυτήν να μην αποσκοπούν μόνον στο να τεθεί τέρμα στις προσβολές του δικαιώματος του δημιουργού ή των συγγενικών δικαιωμάτων, αλλά και στην πρόληψη των προσβολών αυτών.

Περαιτέρω, το Oberster Gerichtshof ζητεί να διευκρινιστεί αν τα αναγνωριζόμενα στο επίπεδο της Ένωσης θεμελιώδη δικαιώματα αντιτίθενται σε επιβαλλόμενη με δικαστική διάταξη σε φορέα παροχής προσβάσεως απαγόρευση να παρέχει στους πελάτες του πρόσβαση σε ιστότοπο ο οποίος θέτει στο Διαδίκτυο προστατευόμενα αντικείμενα χωρίς τη συγκατάθεση των δικαιούχων, όταν η διάταξη αυτή δεν διευκρινίζει τα μέτρα που πρέπει να λάβει ο φορέας αυτός, οι δε χρηματικές ποινές που προβλέπονται σε περίπτωση παραβιάσεως της εν λόγω απαγορεύσεως δεν επιβάλλονται στον εν λόγω φορέα εφόσον αυτός αποδείξει ότι έλαβε κάθε εύλογο μέτρο με σκοπό την εφαρμογή της απαγορεύσεως.

Συναφώς, το Δικαστήριο επισημαίνει ότι, στο πλαίσιο της διατάξεως αυτής, τα δικαιώματα του δημιουργού και τα συγγενικά δικαιώματα (τα οποία αποτελούν μέρος του δικαίου της διανοητικής ιδιοκτησίας) εμπλέκονται κυρίως με την επιχειρηματική ελευθερία των οικονομικών φορέων (όπως οι φορείς παροχής προσβάσεως στο Διαδίκτυο), καθώς και με την ελευθερία πληροφορήσεως των χρηστών του Διαδικτύου. Ωστόσο, όταν εμπλέκονται πλείονα θεμελιώδη δικαιώματα, τα κράτη μέλη οφείλουν να βασίζονται σε ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης και του εθνικού τους δικαίου η οποία καθιστά δυνατή τη διασφάλιση της ορθής ισορροπίας μεταξύ των εν λόγω θεμελιωδών δικαιωμάτων.

Ειδικότερα, όσον αφορά την επιχειρηματική ελευθερία του φορέα παροχής προσβάσεως στο Διαδίκτυο, το Δικαστήριο κρίνει ότι η εν λόγω διάταξη δεν προσβάλλει προφανώς την ουσία του δικαιώματος αυτού, δεδομένου ότι, αφενός, αναθέτει στον αποδέκτη της την επιλογή των συγκεκριμένων μέτρων που πρέπει να λάβει προς επίτευξη του επιδιωκόμενου αποτελέσματος, οπότε ο εν λόγω αποδέκτης μπορεί να επιλέξει την εφαρμογή μέτρων που προσαρμόζονται καλύτερα στους διαθέσιμους πόρους και δυνατότητές του και συνάδουν με τις λοιπές υποχρεώσεις και προκλήσεις που πρέπει να αντιμετωπίσει κατά την άσκηση της δραστηριότητάς του και, αφετέρου, παρέχει στον αποδέκτη της τη δυνατότητα να απαλλαγεί της ευθύνης του εφόσον αποδείξει ότι έλαβε όλα τα εύλογα μέτρα.

Συνεπώς, το Δικαστήριο κρίνει ότι τα εμπλεκόμενα θεμελιώδη δικαιώματα δεν αντιτίθενται στη διάταξη αυτή, υπό τη διπλή προϋπόθεση ότι τα μέτρα που λαμβάνει ο φορέας παροχής προσβάσεως δεν στερούν ασκόπως από τους χρήστες τη δυνατότητα σύννομης προσβάσεως σε διαθέσιμες πληροφορίες και έχουν ως αποτέλεσμα να παρακωλύουν ή, τουλάχιστον, να δυσχεραίνουν τη μη εγκεκριμένη πρόσβαση σε προστατευόμενα αντικείμενα ή αποθαρρύνουν σοβαρώς την πρόσβαση των χρηστών σε αντικείμενα τα οποία τέθηκαν στη διάθεσή τους κατά παράβαση του δικαιώματος διανοητικής ιδιοκτησίας. Το Δικαστήριο διευκρινίζει ότι οι χρήστες του Διαδικτύου, καθώς εξάλλου και ο φορέα παροχής προσβάσεως στο Διαδίκτυο μπορούν να προβάλλουν ενώπιον δικαστή τα δικαιώματά τους. Στις εθνικές αρχές και στα εθνικά δικαστήρια απόκειται να εξακριβώσουν αν πληρούνται οι προϋποθέσεις αυτές.

Η νομιμότητα υπερσυνδέσμων - Η απόφαση του ΔΕΕ στην απόφαση C 466/12 Nils Svensson κ.λπ. κατά Retriever Sveringe AB



Με την απόφαση της 13ης Φεβρουαρίου 2014 (C-466/12) το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης πήρε θέση σε ένα πολύ σημαντικό νομικό ζήτημα που αφορά τη νομιμότητα της παραπομπής με υπερσυνδέσμους (links). Το ζήτημα αυτό είναι καίριο για τη λειτουργία ιστοτόπων που περιέχουν συνδέσμους, ιδίως deep links, με τους οποίους γίνεται παραπομπή στο περιεχόμενο άλλων ιστοχώρων.

Το ζήτημα που τίθεται είναι κατά πόσο θίγεται η εξουσία παρουσίασης στο κοινό, σύμφωνα με το άρθρο 3 της οδηγίας 2001/29 που ορίζει ότι: «1.      Τα κράτη μέλη παρέχουν στους δημιουργούς το αποκλειστικό δικαίωμα να επιτρέπουν ή να απαγορεύουν κάθε παρουσίαση στο κοινό των έργων τους, ενσυρμάτως ή ασυρμάτως, καθώς και να καθιστούν προσιτά τα έργα τους στο κοινό κατά τρόπο ώστε οποιοσδήποτε να έχει πρόσβαση σε αυτά όπου και όταν επιλέγει ο ίδιος.
[...]
3.      Τα δικαιώματα που αναφέρονται στις παραγράφους 1 και 2 δεν αναλώνονται με οιαδήποτε πράξη παρουσίασης ή διάθεσης στο κοινό, με την έννοια του παρόντος άρθρου.»  

Το δικαστήριο δέχθηκε ότι το άρθρο 3, παράγραφος 1, της οδηγίας 2001/29 έχει την έννοια ότι δεν συνιστά πράξη παρουσίασης στο κοινό, κατά τη διάταξη αυτή, η παροχή σε ιστότοπο δυνάμενων να ενεργοποιηθούν με επιλογή συνδέσμων προς έργα που διατίθενται ελεύθερα σε άλλον ιστότοπο.


Συγκεκριμένα, δέχθηκε ότι για να εμπίπτει στην έννοια της παρουσίασης στο κοινό μια παρουσίαση, όπως είναι η πράξη της δημιουργίας συνδέσμου, η οποία αφορά τα ίδια έργα με την αρχική παρουσίαση και η οποία πραγματοποιήθηκε στο Διαδίκτυο, όπως και η αρχική παρουσίαση, δηλ. με τον ίδιο από τεχνική άποψη τρόπο, πρέπει να απευθύνεται σε νέο κοινό, δηλ. σε ένα κοινό που δεν λήφθηκε υπόψη από τους δικαιούχους, όταν αυτοί επέτρεψαν την αρχική παρουσίαση στο κοινό. Στην προκειμένη περίπτωση η διάθεση των οικείων έργων δεν συνεπάγεται την παρουσίαση τους σε ένα νέο κοινό, διότι στην αρχική παρουσίαση είχαν ελεύθερη πρόσβαση όλοι οι χρήστες του Διαδικτύου, ενώ οι χρήστες του ιστοτόπου που περιέχει σύνδεσμο, με τον οποίο γίνεται παραπομπή στον ιστοτόπο όπου είχε γίνει η αρχική παρουσίαση είναι θεωρητικά δυνητικοί αποδέκτες αυτής και, συνεπώς, περιλαμβάνονται στο κοινό που είχαν υπόψη τους οι δικαιούχοι όταν επέτρεψαν την αρχική παρουσίαση.

Επίσης, έκρινε ότι η παραπάνω διάταξη έχει την έννοια ότι είναι αντίθετο προς τη δυνατότητα κράτους μέλους να θεσπίζει ευρύτερη προστασία των κατόχων του δικαιώματος του δημιουργού, προβλέποντας ότι η έννοια της παρουσίασης στο κοινό περιλαμβάνει περισσότερες ενέργειες από αυτές που διαλαμβάνονται στη διάταξη αυτή.

 Το καίριο συμπέρασμα από την παραπάνω νομολογία είναι ότι δεν προσβάλλεται η εξουσία παρουσίασης στο κοινό με τη δημιουργία ενός συνδέσμου σε άλλο ιστοχώρο.

Βεβαίως, δεν πήρε θέση αν παραβιάζεται η εξουσία αναπαραγωγής, ωστόσο, το ζήτημα αυτό έλυσε  η απόφαση του γερμανικού Ακυρωτικού δικαστηρίου στην υπόθεση Paperboy[1], με την οποία έγινε δεκτό ότι η εισαγωγή ενός απώτερου συνδέσμου δεν παραβιάζει το δικαίωμα της αναπαραγωγής και το δικαίωμα της ψηφιακής διάδοσης του έργου, όπως ούτε και το δικαίωμα του κατασκευαστή στη βάση δεδομένων[2].

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:
  Ιγγλεζάκης, Σύνδεσμοι (links) και πλαίσια (frames). Ζητήματα δικαίου πνευματικής και βιομηχανικής ιδιοκτησίας στο Διαδίκτυο, ΕΕΕυρΔ 2003, σελ. 697 επ.
Ιγγλεζάκης, Ζητήματα ευθύνης των φορέων παροχής υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας από τη χρήση συνδέσμων (links) στο διαδίκτυο. Δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Επισκόπηση Εμπορικού Δικαίου 2011, σελ. 45 επ.


[1] Βλ. BGH, απόφαση της 17.7.2003.
[2] Ομοίως, δικαστήριο της Καλιφόρνια των ΗΠΑ έκρινε ότι η παραπομπή με απώτερους συνδέσμους δεν παραβιάζει δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας· βλ. Ticketmaster Corp. v. Tickets.com, Inc. Βλ. σχετικά K. Bodard/B. de Vuyst/G. Meyer, Deep Linking, Framing, Inlining and Extension of Copyrights: Recent Cases in Common Law Jurisdictions, eLaw March 2004, παρ. 13.