Τετάρτη 21 Σεπτεμβρίου 2011

5th International Conference on Information Law and Ethics 2012



Corfu, June 29-30, 2012

International Conference on Information Law
Equity, integrity and beauty in information law and ethics

The 5th International Conference on Information Law is organized by the Department of Archive and Library Sciences of the Ionian University. The Conference aims at the presentation of papers on a variety of subjects within information law and also, information ethics. The conference will host invited presentations and refereed paper presentations.

ICIL 2012 is sponsored by the International Society for Ethics and Technology (US) and the Institute for Legal Informatics (Germany).


Call for papers

We are interested in papers on intellectual property, data protection, freedom of information, individual rights and information, privacy, cyberlaw and cyberethics, media law and ethics, digital divide and information technology, e-government, surveillance, intellectual freedom, open access, digital divide and other.

We are also particularly interested in papers on the historical development of information laws and ethical theory and we would also consider papers dealing with the social, political or psychological aspects of information.

More detailed information will be available soon.

Δευτέρα 19 Σεπτεμβρίου 2011

De-Mail: Ασφαλής επικοινωνία μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου



Με μια νέα εφαρμογή ηλεκτρονικής διακυβέρνησης στη Γερμανία, την εφαρμογή De-Mail, η αποστολή μηνυμάτων ηλεκτρονικής αλληλογραφίας γίνεται το ίδιο ασφαλής και εύκολη όπως η αποστολή επιστολής μέσω του ταχυδρομείου.

Η εφαρμογή αυτή αναπτύσσεται στο πλαίσιο του προγράμματος "πύλες πολιτών" ("Bürgerportale") από το Υπουργείο Εσωτερικών σε συνεργασία με ιδιωτικούς φορείς, τη διοίκηση και σωματεία μκο. Οι πολίτες θα μπορούν να αποστέλλουν μηνύματα και έγγραφα μέσω του συστήματος De-Mail εμπιστευτικά, αξιόπιστα και χωρίς αλλοιώσεις. Το σύστημα αυτό έχει το χαρακτηριστικό ότι πίσω από κάθε διεύθυνση De-Mail βρίσκονται πρόσωπα η ταυτότητα των οποίων έχει επαληθευτεί, ενώ συμπληρώνεται με ένα σύστημα αποθήκευσης εγγράφων, το De-Safe και ένα σύστημα επαλήθευσης ταυτότητας το De-Ident.

Ειδικότερα, μέσω του συστήματος De-Mail, μπορεί να αποδειχθεί η ταυτότητα των επικοινωνούντων και η αποστολή των σχετικών μηνυμάτων, χωρίς ωστόσο, να αναγνώσκεται το περιεχόμενό τους ή να αλλοιώνεται. Για αυτό φροντίζουν ασφαλείς διαδικασίες δήλωσης και συνδέσεις με τους παροχείς, καθώς και κρυπτογραφημένες μέθοδοι αποστολής δεδομένων.

Έτσι, το σύστημα De-Mail αυξάνει την ασφάλεια των ηλεκτρονικών επικοινωνιών σε σύγκριση με το παραδεδομένο ηλεκτρονικό ταχυδρομείο και βοηθά στην αποφυγή της ανεπιθύμητης ηλ. αλληλογραφίας και του Phishing.

Οι πάροχοι υπηρεσιών De-Mail πρέπει να διασφαλίζουν υψηλό επίπεδο ασφάλειας και να πληρούν τις προδιαγραφές του σχετικού νόμου ("Gesetz zur Regelung von De-Mail-Diensten und zur Änderung weiterer Vorschriften")

Ευελπιστούμε να αναληφθεί ανάλογη πρωτοβουλία και στη Χώρα μας, διότι όχι θα καταστήσει ασφαλέστερη την επικοινωνία μέσω ηλ. ταχυδρομείου, αλλά θα μπορεί τα μηνύματα να χρησιμοποιούνται ως αποδεικτικά μέσα στη δίκη και η γνησιότητά τους ως ηλεκτρονικών εγγράφων δεν θα μπορεί κατά κανόνα να αμφισβητηθεί.

Παρασκευή 16 Σεπτεμβρίου 2011

Ελευθερία έκφρασης και ανωνυμία στο Διαδίκτυο: το παράδειγμα των ιστολογίων


Ιωάννης Δ. Ιγγλεζάκης
Επικ. Καθηγητής Νομικής ΑΠΘ

Τα ιστολόγια συνιστούν ένα νέο μέσο για τη διάδοση απόψεων και ιδεών μέσω του Διαδικτύου, το οποίο έχει κατακτήσει το ενδιαφέρον των χρηστών και ανταγωνίζεται πλέον ισότιμα τα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης. Ο λόγος είναι ότι καθιστούν δυνατή την έκφραση των απόψεων, εύκολα, γρήγορα, ανέξοδα και στο πλαίσιο ενός οικουμενικού καναλιού επικοινωνίας, όπως είναι το Διαδίκτυο.
Τα ιστολόγια είναι από μία από τις υπηρεσίες του συμμετοχικού Διαδικτύου, του Web 2.0, στις οποίες περιλαμβάνονται και οι υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης. Τα νέα αυτά μέσα χρησιμοποιούνται κατά κόρον από τους πολίτες – υπηκόους καταπιεστικών κρατών για την ελεύθερη έκφραση των ιδεών, ενώ χρησιμοποιήθηκαν και για το συντονισμό των διαδηλωτών στις πρόσφατες αραβικές εξεγέρσεις.
Μπορούμε λοιπόν να πούμε ότι η αξιοποίηση των ιστολογίων, όπως και των μικροιστολογίων (microblogs) για τη διάδοση απόψεων και την ελεύθερη έκφραση των ιδεών αποτελεί κατάκτηση της κοινωνίας των πολιτών και για αυτό είναι χρήσιμο να τα μελετήσουμε και να διερευνήσουμε τα όρια της ελευθερίας έκφρασης και του ανώνυμου λόγου στο πλαίσιό τους.
Χρήστες των ιστολογίων είναι γενικά όσοι επιθυμούν να δημοσιεύσουν πληροφορίες ή εικόνες από την καθημερινή τους ζωή, έτσι ώστε το ιστολόγιο να χρησιμεύσει ως σημείο αναφοράς στο πλαίσιο των κοινωνικών τους επαφών, αλλά και ειδικοί σε διάφορους τομείς, όπως είναι η πολιτική, ο αθλητισμός, η πληροφορική, αλλά και η νομική επιστήμη κοκ. Σημαντική μερίδα ιστολογίων αφιερώνεται στον σχολιασμό της επικαιρότητας, αποτελώντας έτσι ένα εναλλακτικό μέσο ενημέρωσης. Οι κάτοχοι ιστολογίων (μπλόγκερς) τα οποία παρουσιάζουν ειδήσεις είναι συνήθως δημοσιογράφοι, αλλά μπορεί να είναι και ερασιτέχνες, για τους οποίους μπορούμε να πούμε ότι δρουν στο πλαίσιο της συμμετοχικής δημοσιογραφίας.
Το πλεονέκτημα που παρέχουν τα ιστολόγια είναι ότι επιτρέπουν την κατάθεση σχολίων των αναγνωστών επί των θέσεων που εκφράζει ο κάτοχός τους και την απάντηση του τελευταίου σε αυτά, έχουν δηλ. διαδραστικό χαρακτήρα, σε αντίθεση με τον έντυπο τύπο, όπου δεν είναι δυνατή η άμεση επικοινωνία με το αναγνωστικό κοινό. Ακόμα, ο κάτοχος του ιστολογίου μπορεί να επέμβει ανά πάσα στιγμή και να διορθώσει ή να συμπληρώσει τις απόψεις που εκφράζει σε αυτό.
H ελευθερία έκφρασης που εξασφαλίζουν τα ιστολόγια στους κατόχους και τους επισκέπτες – χρήστες τους προστατεύεται συνταγματικά μέσα από ένα πλέγμα διατάξεων. Καταρχήν, η ελευθερία εκφράσεως κατοχυρώνεται στο άρθρο 14 § 1 Σ και στο άρθρο 10 § 1 ΕΣΔΑ. Η διάταξη του άρθρου 14 § 1 Σ αναφέρεται στην προφορική, γραπτή και δια του τύπου έκφραση και διάδοση των στοχασμών, ωστόσο, γίνεται δεκτό ότι η αναφορά αυτή είναι ενδεικτική. Ως εκ τούτου, στο προστατευτικό πεδίο της διάταξης αυτής εμπίπτει και η χρήση του Διαδικτύου, εν γένει.
Αντίστοιχα, το άρθρο 10 § 1 ΕΣΔΑ με πιο γενική διατύπωση ορίζει ότι το δικαίωμα της ελευθερίας έκφρασης περιλαμβάνει την ελευθερία γνώμης και την ελευθερία λήψεως ή μεταδόσεως πληροφοριών ή ιδεών χωρίς επέμβαση δημόσιων αρχών και πέρα από σύνορα. Η διάταξη αυτή συνοδεύεται, βεβαίως, από τη ρήτρα ότι περιορισμοί του δικαιώματος πρέπει να αποτελούν αναγκαία μέτρα σε μια δημοκρατική κοινωνία.
Άλλες διατάξεις που κατοχυρώνουν την προστασία της ελευθερίας της έκφρασης είναι το άρθρο 19 § 2 του Διεθνούς Συμφώνου για τα Ατομικά και Πολιτικά Δικαιώματα και το άρθρο 19 της Οικουμενικής Διακηρύξεως για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, το οποίο έχει εμπνεύσει πολλά συνταγματικά κείμενα ανά τον κόσμο και, αν και δεν έχει δεσμευτικό χαρακτήρα, αναδεικνύεται ως πρόσφορη νομική βάση σε διεθνές επίπεδο για την κατοχύρωση της ελευθερίας εκφράσεως στα ιστολόγια.
Αν αναλύσουμε ειδικότερα το περιεχόμενο του δικαιώματος στην ελευθερία της γνώμης γίνεται σαφές ότι βρίσκει πλήρη εφαρμογή στα ιστολόγια. Ειδικότερα, όπως γίνεται δεκτό, η ελευθερία της γνώμης περιλαμβάνει το δικαίωμα της διαμόρφωσης, κατοχής, έκφρασης, διάδοσης, αποσιώπησης και λήψης γνώμης, καλύπτει δε ιδέες, γεγονότα, μηνύματα, ειδήσεις, απόψεις με ιδεολογικό υπόβαθρο ή κερδοσκοπικό κίνητρο ή ακόμα και για ψυχαγωγία ή ικανοποίηση της περιέργειας του αποδέκτη. Επομένως, το δικαίωμα προστατεύει κάθε είδους μήνυμα που μεταδίδεται στο Διαδίκτυο και ειδικότερα, τις δημοσιεύσεις στα πάσης φύσεως ιστολόγια.
Επιπλέον, η ελευθερία εκφράσεως καλύπτει τόσο τις προσωπικές απόψεις πολιτικού, κοινωνικού, φιλοσοφικού ή ιδεολογικού χαρακτήρα, όσο και τη μετάδοση πληροφοριών και στατιστικών στοιχείων, στα οποία μπορεί να βασισθεί η διαμόρφωση γνώμης κοκ. Επομένως, δεν πρέπει να γίνεται διάκριση ανάμεσα στις πληροφορίες που δημοσιεύονται στα ιστολόγια και να αποκλείονται από τη συνταγματική προστασία οι απλές πληροφορίες που δεν εμπεριέχουν αξιολογικές κρίσεις.
Η ελευθερία εκφράσεως στα ιστολόγια περιλαμβάνει, ειδικότερα, τη δυνατότητα των κατόχων των ιστολογίων με τις αναρτήσεις τους και των επισκεπτών με τα σχόλια επί αυτών, να εκφράζουν τη γνώμη τους ακόμα και με προκλητική διατύπωση. Η διατύπωση της γνώμης θα πρέπει να μην έχει δυσμενείς συνέπειες και να μην περιορίζεται από την υποχρέωση λ.χ. να μη διατυπώνονται αιρετικές απόψεις σε θρησκευτικά θέματα ή ακραίες πολιτικές απόψεις.
Βεβαίως, η ελευθερία έκφρασης σύμφωνα με το Σύνταγμα υπόκειται στην επιφύλαξη του νόμου. Το εν λόγω δικαίωμα δεν περιλαμβάνει την ελευθερία εξυβρίσεως ή συκοφαντικής δυσφημήσεως τρίτων προσώπων. Έχει νομολογηθεί δε ότι η τιμώρηση των εγκλημάτων κατά τιμής, ακόμα και όταν διαπράττονται στο Διαδίκτυο, συνιστά θεμιτό περιορισμό της ελευθερίας της γνώμης. Σχετικά βρίσκει εφαρμογή όμως η διάταξη του άρθρου 367 § 1 ΠΚ που ορίζει ότι δεν αποτελούν άδικη πράξη οι δυσμενείς κρίσεις και εκδηλώσεις που γίνονται για την εκτέλεση νόμιμων καθηκόντων, την άσκηση νόμιμης εξουσίας ή για τη διαφύλαξη δικαιώματος ή από άλλο δικαιολογημένο ενδιαφέρον. Συνακόλουθα, ο κάτοχος ιστολογίου έχει τη δυνατότητα να προβεί σε δυσμενείς κρίσεις προκειμένου να γνωστοποιήσει στους χρήστες του Διαδικτύου ένα σημαντικό γεγονός που αφορά την κοινή γνώμη δίχως τις κυρώσεις του νόμου.
Ιδίως όσον αφορά τα δημόσια πρόσωπα, γίνεται δεκτό ότι τα όρια της αποδεκτής κριτικής είναι ευρύτερα από ό,τι σε σχέση με έναν απλό ιδιώτη, καθώς το δημόσιο πρόσωπο εκτίθεται αναπόφευκτα στον έλεγχο των πράξεων του. Μάλιστα, η ελληνική έννομη τάξη αναγνωρίζει ότι το δημοσιογραφικό ενδιαφέρον μπορεί να οδηγήσει στην αποκάλυψη ευαίσθητων προσωπικών δεδομένων όταν η επεξεργασία αφορά δεδομένα δημοσίων προσώπων που συνδέονται όμως με την άσκηση δημοσίου λειτουργήματος. Αυτό προβλέπεται ειδικότερα ως εξαίρεση από τον κανόνα της απαγόρευσης της επεξεργασίας ευαίσθητων δεδομένων στο ν. 2472/1997.
Αμφισβητήσεις προκαλεί ωστόσο το ζήτημα του ελέγχου των σχολίων επί των δημοσιεύσεων των ιστολογίων. Βασικό χαρακτηριστικό τους γνώρισμα είναι η δυνατότητα αμφίδρομης επικοινωνίας που παρέχουν με τους χρήστες, οι οποίοι μπορεί να διατυπώνουν σχόλια στις αναρτήσεις, εφόσον δεν έχει αποκλεισθεί η δυνατότητα σχολιασμού από τον κάτοχο του ιστολογίου. Υποστηρίζεται ότι δεν μπορεί να επιβληθεί στον διαχειριστή του ιστολογίου η υποχρέωση αφαιρέσεως σχολίων με υβριστικό ή συκοφαντικό περιεχόμενο, διότι τούτο είναι πρακτικά ανέφικτο, ωστόσο, σύμφωνα με τις διατάξεις του πδ 131/2003 για το ηλεκτρονικό εμπόριο, η υποχρέωση αυτή του διαχειριστή υφίσταται όταν γνωρίζει ότι ένα σχόλιο έχει τέτοιο περιεχόμενο, ενώ εάν δεν το γνωρίζει, οφείλει, μόλις λάβει γνώση ή ειδοποιηθεί από τον θιγόμενο, να το αφαιρέσει άμεσα.
Η ελευθερία της έκφρασης συνδέεται και με το δικαίωμα πληροφόρησης στην παθητική του διάσταση, η οποία προϋποθέτει τον πλουραλισμό των μέσων ενημέρωσης. Το δικαίωμα στην πληροφόρηση προστατεύεται άλλωστε δυνάμει του άρθρου 5 Α § 1 Σ, το οποίο αποκλείει απαγορεύσεις στην πρόσβαση στο Διαδίκτυο και σε πηγές ενημέρωσης, όπως είναι τα ιστολόγια. Αντίστοιχα, η ελευθερία της δημιουργίας ιστολογίου προστατεύεται συνταγματικά βάσει της διάταξης του άρθρου 5 Α § 2 Σ που κατοχυρώνει το δικαίωμα συμμετοχής στην κοινωνία της πληροφορίας.
Ιδιαίτερα ζητήματα προκαλεί η ανωνυμία στην περίπτωση των ιστολογίων. Γενικά, η ανωνυμία στο Διαδίκτυο είναι δικαίωμα που απορρέει από την ιδιωτικότητα, η οποία προστατεύεται αποτελεσματικά όταν δεν αποκαλύπτονται τα προσωπικά στοιχεία των χρηστών υπηρεσιών του Διαδικτύου. Η ανώνυμη έκφραση, όπως και η χρήση ψευδωνύμου, είναι επίσης συνιστώσα της ελευθερίας εκφράσεως και χρησιμοποιείται κατά κόρον στα πλαίσια της δημοσιογραφίας.
Θα πρέπει ωστόσο να σημειωθεί ότι, γενικά, η ανωνυμία στο Διαδίκτυο μπορεί να οδηγήσει και σε παραβίαση δικαιωμάτων τρίτων προσώπων, ιδίως της ιδιωτικότητάς τους, όταν γίνεται κατάχρηση της ανωνυμίας με σκοπό τη δυσφήμηση ή παραβίαση της ιδιωτικής σφαίρας κοκ. Σχετικά, το ΕΔΑΔ έκρινε στην υπόθεση Κ.U. κατά Φινλανδίας ότι το κράτος είχε παραβιάσει την υποχρέωσή του να προστατεύσει το δικαίωμα προστασίας του ιδιωτικού βίου (άρθρο 8 ΕΣΔΑ) ενός παιδιού, καθ’ ότι δεν έλαβε τα αναγκαία μέτρα για τον εντοπισμό των ηλεκτρονικών ιχνών των δραστών που εν αγνοία του δημοσίευσαν μία διαφήμιση σεξουαλικής φύσεως σε ιστοσελίδα γνωριμιών και πιο συγκεκριμένα, διότι η ισχύουσα νομοθεσία απαγόρευε την άρση του απορρήτου των επικοινωνιών για το συγκεκριμένο αδίκημα.
Ζήτημα ανακύπτει επομένως όσον αφορά την επικείμενη νομοθέτηση της υποχρεωτικής δήλωσης των στοιχείων των υπευθύνων των ιστολογίων στο Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης. Ο στόχος της ρύθμισης αυτής είναι να δίδεται η δυνατότητα στους θιγόμενους από αναρτήσεις σε ιστολόγια να προσφεύγουν στο ΕΣΡ προκειμένου να πληροφορηθούν την ταυτότητα του διαχειριστή του ιστολογίου και να στραφούν στη συνέχεια εναντίον του ασκώντας τις σχετικές αξιώσεις.
Αντίστοιχη υποχρέωση του ιδιοκτήτη εφημερίδας ή περιοδικού να ορίζει εκδότη ή διευθυντή, τα στοιχεία των οποίων αναγράφονται στο φύλλο του εντύπου, υφίσταται με βάση τη νομοθεσία περί τύπου (άρθρο μόνο § 3 ν. 1178/1981). Επομένως, η νομοθετική κατοχύρωση της υποχρέωσης «επωνυμοποίησης» των ιστολογίων, εφόσον αυτά έχουν καθαρά ενημερωτικό χαρακτήρα, δεν είναι ξένη με το νομικό μας σύστημα. Ήδη δε έχει αρθεί νομοθετικά η δυνατότητα ανώνυμης χρήσης των κινητών τηλεφώνων και τούτο με σκοπό τη διαφύλαξη της εθνικής ασφάλειας και την προστασία της δημόσιας τάξης από αξιόποινες πράξεις.
Το ζήτημα που τίθεται είναι αν η υποχρέωση αποκάλυψης της ταυτότητας των διαχειριστών των ιστολογίων συνιστά υπέρμετρο περιορισμό της συνταγματικά κατοχυρωμένης ελευθερίας της έκφρασης. Κατά την άποψή μας, τούτο δεν συμβαίνει, κατά πρώτον, διότι η προκειμένη ρύθμιση δικαιολογείται από λόγους γενικού συμφέροντος, όπως είναι η προστασία των δικαιωμάτων των θιγόμενων από δυσφημιστικές αναρτήσεις σε ιστολόγια, λαμβανόμενης υπόψη και της νομολογίας του ΕΔΑΔ, στην οποία έγινε προηγουμένως αναφορά, κατά δεύτερον δε διότι δεν παραβιάζεται ο πυρήνας του δικαιώματος, εφόσον δεν επηρεάζεται η ελευθερία έκφρασης, και κατά τρίτον, διότι δεν θίγεται ούτε και η αρχή της αναλογικότητας, καθ’ όσον ο επιδιωκόμενος σκοπός δεν μπορεί να επιτευχθεί με άλλα, ηπιότερα μέσα.
Θεωρούμε, ωστόσο, ότι δεν είναι αναγκαία η αναγραφή των στοιχείων των συντακτών των αναρτήσεων, ούτε και των χρηστών που αναγράφουν σχόλια, και ως εκ τούτου, η επιβαλλόμενη υποχρέωση δεν μπορεί να αφορά και αυτά τα πρόσωπα, πέρα από τον διαχειριστή του ιστολογίου. Επομένως, ως προς αυτούς μπορεί να διατηρηθεί περαιτέρω η ανωνυμία.
Άλλης τάξεως θέμα είναι το ότι η ρύθμιση είναι πρακτικά ανεφάρμοστη. Δεδομένου ότι η φιλοξενία των ιστολογίων παρέχεται από παρόχους που βρίσκονται στο εξωτερικό, όπως είναι η Google, που έχει έδρα την Καλιφόρνια, δεν θα έχει ισχύ ο νόμος επί των παρόχων, ενώ επιπλέον, δεν μπορεί να εξαναγκασθεί ο κάτοχος ιστολογίου να συμμορφωθεί με την υποχρέωση αποκάλυψης της ταυτότητάς του, διότι δεν επιτρέπεται άρση απορρήτου επί παραβιάσεως της υποχρέωσης αυτής. Τούτο επιτείνεται από το γεγονός ότι στο Διαδίκτυο μπορεί κανείς να αποκρύψει τα ηλεκτρονικά του ίχνη κάνοντας χρήση υπηρεσιών ανωνυμοποίησης. Μία εναλλακτική λύση θα ήταν η υιοθέτηση ενός κώδικα δεντολογίας που θα προβλέπει την αναφορά του ονόματος του διαχειριστή σε κάθε ενημερωτικό ιστολόγιο, ωστόσο, δεν έχει αναληφθεί μία τέτοια προσπάθεια και θα ήταν μάλλον ανεδαφική ενόψει του πλήθους των ιστολογίων που ευδοκιμούν στην ελληνική μπλογκόσφαιρα.

Δευτέρα 12 Σεπτεμβρίου 2011

ΕΚΔΗΛΩΣΗ - ΙΣΤΟΛΟΓΙΑ


ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΣΕ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΣΥΖΗΤΗΣΗ
ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ-ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΙ

Τετάρτη, 14 Σεπτεμβρίου • 7:30 μ.μ. - 10:30 μ.μ.
ΘΕΜΑ: “ blogs/ιστολόγια”: Το ζήτημα της επωνυμίας/ανωνυμίας και της ελευθερίας της έκφρασης στις σημερινές συνθήκες
ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ 3ΟΥ ΟΡΟΦΟΥ "ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΝΩΛΕΔΑΚΗ" ΚΤΙΡΙΟ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ (ΔΙΑΓΩΝΙΟΣ), οδός Τσιμισκή 103

ΟΜΙΛΗΤΕΣ
Γιάννης Ιγγλεζάκης, Επίκουρος Καθηγητής, Νομική Σχολή ΑΠΘ
Γιώργος Νούσκαλης, Λέκτορας Ποινικού Δικαίου , Νομική Σχολή ΑΠΘ
Λευτέρης Αρβανίτης, Υπ. Διδάκτορας Πολιτικών Επιστημών, δημ/φος του tvxs.gr και alterthess.gr

ΣΥΝΤΟΝΙΖΕΙ
Θέμη Τσολάκου, Δικηγόρος, Υπ.Διδάκτορας Συνταγματικού Δικαίου

Copyright Alert System: Σύστημα προειδοποίησης για δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας στις ΗΠΑ


Οι εκπρόσωποι της βιομηχανίας κινηματογράφου και μουσικής στις ΗΠΑ [Motion Picture Association of America (MPAA) και Recording Industry Association of America (RIAA)] συμφώνησαν με τους σημαντικότερους αμερικανούς παροχείς υπηρεσιών Διαδικτύων (AT&T, Comcast και Verizon) να δημιουργήσουν ένα σύστημα προειδοποίησης δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας (Copyright Alert Systems) και υπέγραψαν σχετική συμφωνία στις 6.7.2011.

Η συμφωνία αυτή προβλέπει ότι οι χρήστες του Διαδικτύου θα ειδοποιούνται με μήνυμα ηλεκ.ταχυδρομείου από τους παροχείς Διαδικτύου σχετικά με ενεργείς παράνομες λήψεις διαδικτυακού περιεχομένου. Σύμφωνα με τη συμφωνία αυτή, οι προειδοποιήσεις μπορούν να είναι μέχρι 6 και μετά, αν συνεχιστεί η πρακτική της παράνομης λήψης περιεχομένου, θα ακολουθεί η περιστολή της σύνδεσης.

Αν και αυτή η πρακτική ομοιάζει με το σύστημα του "three strikes", ωστόσο, δεν προβλέπεται η πλήρης διακοπή της σύνδεσης και η ανακοίνωση του ονόματος του χρήστη στους δικαιούχους δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας. Προβλέπεται ότι σε περίπτωση που η παρέμβαση του παρόχου είναι αβάσιμη, να μπορεί ο χρήστης να ζητήσει τη διερεύνηση του περιστατικού. Επίσης, προβλέπεται η ίδρυση ενός Center for Copyright Information.

βλ. τη συμφωνία εδώ:

Επίσης, βλ. Major ISPs and Content Providers Band Together for New Copyright Alert System

ΠΡΑΣΙΝΟ ΒΙΒΛΙΟ για τη διαδικτυακή διανοµή οπτικοακουστικών έργων στην EE


H Ευρωπαϊκή επιτροπή δημοσίευσε στις 13.7.2011 την πράσινη βίβλο με την οποία αρχίζει δημόσια διαβούλευση για την ψηφιακή αγορά οπτικοακουστικών έργων (COM(2011), 427 τελικό, βλ. εδώ). Το ζήτημα που τίθεται εν προκειμένω είναι αν πρέπει να τροποποιηθεί το νομικό πλαίσιο για την εμπορία και κυκλοφορία στην αγορά οπτικοακουστικών έργων.

Η πράσινη βίβλος δημοσιεύεται στο πλαίσιο της στρατηγικής «Ευρώπη 2020», η
οποία έχει ως στόχο την προώθηση της έξυπνης, βιώσιμης και χωρίς αποκλεισμούς
ανάπτυξης στην Ευρώπη, του Ψηφιακού θεματολογίου για την Ευρώπη και της ανακοίνωσης
της Επιτροπής «Η ενιαία αγορά για τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας». Όπως ορίζεται στη στρατηγική για τα ΔΔΙ, παρότι το διαδίκτυο δεν έχει σύνορα, οι επιγραμμικές αγορές στην ΕΕ εξακολουθούν να είναι κατακερματισμένες εξαιτίας των πολυάριθμων εμποδίων ενώ δεν έχει επιτευχθεί ακόμη μια ενιαία αγορά. Η πράσινη βίβλος έχει έτσι ως στόχο να συμβάλει στην ανάπτυξη ψηφιακής ενιαίας αγοράς ξεκινώντας δημόσια συζήτηση ειδικά για τις ευκαιρίες και τις προκλήσεις της επιγραμμικής
διανομής οπτικοακουστικών έργων.

Όπως επισημαίνεται, μεταξύ άλλων, στη Βίβλο, η ψηφιακή τεχνολογία και το διαδίκτυο αλλάζουν γρήγορα τον τρόπο παραγωγής, διαφήμισης και διανομής του περιεχομένου στους καταναλωτές. Με τη βοήθεια συγκλινουσών τεχνολογιών, το ίδιο περιεχόμενο μπορεί να μεταδοθεί από διαφορετικά δίκτυα, είτε μέσω παραδοσιακής μετάδοσης (επίγεια, καλωδιακή και δορυφορική εκπομπή) είτε μέσω του διαδικτύου και δύναται να διανεμηθεί σε οποιαδήποτε από τις εξής συσκευές: τηλεόραση, προσωπικός υπολογιστής, κονσόλα παιχνιδιών, συσκευή κινητών μέσων. Τα συγκλίνοντα δίκτυα και οι συσκευές εμφανίζονται ολοένα συνηθέστερα στην αγορά, συμπεριλαμβανομένης της καλωδιακής διανομής τηλεόρασης και διαδικτύου και της εμφάνισης τηλεοράσεων με δυνατότητα διαδικτυακής σύνδεσης. Οι περαιτέρω ευκαιρίες που ανακύπτουν με την ανάπτυξη υπηρεσιών που βασίζονται στον ιστό, συμπεριλαμβανομένου του «υπολογιστικού νέφους», είναι πιθανό ότι θα επιταχύνουν αυτή την τάση. Οι καταναλωτές αναμένουν ολοένα και περισσότερο να μπορούν να παρακολουθούν οτιδήποτε, οπουδήποτε, οποτεδήποτε και σε οποιαδήποτε συσκευή. Οι εξελίξεις αυτές ασκούν πιέσεις αφενός στα παραδοσιακά δίκτυα διανομής για τις υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων επικοινωνίας και αφετέρου στην παραδοσιακή σειρά κυκλοφορίας των ταινιών, καθώς οι κινηματογραφικές ταινίες μεγάλης διάρκειας μπορούν επίσης να διατεθούν στους καταναλωτές με πιο ευέλικτους τρόπους από ότι μέχρι πρότινος. Οι παραδοσιακές αλυσίδες αξίας είναι ρευστές και τα επιχειρηματικά μοντέλα εξελίσσονται για να καλύψουν τις προσδοκίες των καταναλωτών, καθιστώντας μεταξύ άλλων τις υπηρεσίες διαθέσιμες σε διασυνοριακό επίπεδο.

Η Πράσινη Βίβλος εστιάζει στις τεχνολογικές εξελίξεις στη διανομή και στην πρόσβαση σε οπτικοακουστικά και κινηματογραφικά έργα και επιδιώκει την έναρξη μιας δημόσιας
συζήτησης σχετικά με τις επιλογές πολιτικής για την ανάπτυξη ενός πλαισίου εντός του
οποίου η ευρωπαϊκή βιομηχανία και οι ευρωπαίοι καταναλωτές θα μπορούν να επωφεληθούν
από τις οικονομίες κλίμακας που παρέχει η ενιαία ψηφιακή αγορά. Βασίζεται στην άποψη ότι απαιτείται μια εις βάθος ανάλυση προκειμένου να προσδιοριστεί η ύπαρξη και το εύρος των εμποδίων για την ανάπτυξη ψηφιακής ενιαίας αγοράς.

Πέμπτη 25 Αυγούστου 2011

Child sex crimes: EP to crack down on child abusers and web pornography

Press release

Child abusers and viewers of child sex images on the web would face tough penalties for abuse, exploitation and pornography offences under draft EU rules as agreed with Council representatives and approved by the Civil Liberties Committee on Tuesday. The rules would also require EU Member States to remove child porn web sites, or, failing that, make it possible to block access to them within their territory, if a Member State so decides.

"The new directive to combat sexual abuse and exploitation of children and child pornography is an innovative legislative instrument and represents a step forward for the protection of our children. The text will be at the disposal of the competent authorities and NGOs, so that there is zero tolerance against all crimes against children" said Roberta Angelilli (EPP, IT), who is steering the legislation through Parliament.

Tougher penalties for child abusers...

The draft directive sets out minimum penalties for about 20 criminal offences to do with sexual abuse, sexual exploitation and child pornography - far more than are usually provided for in EU legislation. The draft has been agreed with the Council of Ministers representatives, subject to Parliament's plenary vote in September 2011.

MEPs fought for tougher penalties across the EU, especially in cases of abuse by persons in a position of trust, authority or influence over the child (e.g. family members, guardians or teachers) or abuse of particularly vulnerable children (e.g. those with a physical or mental disability or under the influence of drugs or alcohol).

Offenders could face penalties ranging from one to at least ten years in prison, depending on the crime (since the draft directive lays down only minimum penalties, Member States could impose harsher measures and sentencing). For instance, causing a child to witness sexual activities could be punishable by one year in prison, and coercing a child into sexual actions by ten. Attending pornographic performances involving children could by punishable by at least two years in prison, and forcing a child into prostitution by at least ten. Child pornography producers could face at least three years in prison, whilst those possessing it would face at least one year.

... and child pornography viewers

"Knowingly obtaining access" by means of information and communication technology to child pornography would also be a crime. To be liable to prosecution, a person would have both intend to enter a site containing child pornography and know that such images could be found there.

Child porn web pages must go...

Parliament’s negotiating team have, from the outset, advocated complete removal of web pages containing or disseminating child pornography. These web pages must be removed, they say, as blocking access to them, as initially proposed by the Commission, has proved not to be entirely effective.

Moreover, removal at source would be more reassuring for children, given that images to which access is merely blocked could still be somewhere in cyberspace, they add. MEPs have ensured that the text requires Member States to ensure the prompt removal of web pages hosted in their territory. They must also co-operate with third countries to obtain the removal of pages hosted outside the EU.

... but blocking may still be needed

However, the removal of child pornography content at its source is often not possible (e.g. because the state where servers are hosted is unwilling to co-operate or because removal would take too long). In these cases, Member States may block access to those pages for internet users in their territory, says the text agreed with the Council.

"Let's be clear: we are not talking about censorship here, we are talking just and only about child pornography - images, photographs, films or clips in which a crime against children is clearly being committed", said Ms Angelilli. These measures to block access to web pages would have to follow transparent procedures and provide adequate safeguards. Users would have to be informed of the reason for the restriction and have the possibility of judicial redress, says the text.

EU-wide criminalization of on-line "grooming"

New forms of abuse and exploitation, such as on-line "grooming" (befriending children via the web with the intention of sexually abusing them) or making children pose sexually in front of web cameras, would be a crime.

Child sex tourism

"Sex tourists" travelling abroad to abuse children would also face prosecution, under new rules on jurisdiction. The text introduces the concept of "child sex tourism" for the first time in EU legislation. Member States would have to ban travel arrangements for the purpose of child sex tourism. Other measures, e.g. a code of conduct in the tourism industry or "quality labels" for tourist organisations combating child sex tourism, should also be promoted, says the text.

Ban on working with children

Since some 20% of sex offenders go on to commit further offences after conviction, the text stipulates that convicted offenders "may be temporarily or permanently prevented from exercising at least professional activities involving direct and regular contacts with children". Employers when recruiting would be entitled to request information on convictions for sexual offences against children. Member States would also be entitled to take other measures, such as listing convicted persons in "sex offender registers".

Protecting victims

MEPs have also strengthened rules on assisting, supporting and protecting victims, e.g. to ensure that they have easy access to legal remedies and suffer as little as possible from participating in criminal investigations and trials. MEPs have also added a specific article incorporating child sex crime prevention within the scope of the directive. Studies suggest that between 10% and 20% of minors in Europe may be sexually assaulted during childhood.

Next steps

The agreement is to be put to the vote by Parliament as a whole at the September II plenary session and should be formally adopted by the Council of Ministers shortly thereafter. Once adopted, this directive will replace current EU legislation dating from 2004. Member States will have two years to transpose the new rules into their national laws. The UK and Ireland have notified their wish to take part in the adoption and application of this directive. Denmark is the only Member State not taking part.

Παρασκευή 5 Αυγούστου 2011

ΕΔΑΔ: Απόφαση για την ελευθερία της έκφρασης και την παιδική πορνογραφία


To Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων εξέδωσε στις 10.5.2011 απόφαση (αίτηση αριθ. 1685/10 της Ulla Annikki KARTTUNEN κατά Φινλανδίας με την οποία έκρινε ότι η δημοσίευση υλικού παιδικής πορνογραφίας στο πλαίσιο ενός έργου τέχνης δεν εμπίπτει στην προστασία της ελευθερίας έκφρασης του άρθρου 10 ΕΣΔΑ.

Η διαδικασία ενώπιον του ΕΔΑΔ αφορούσε την έκθεση το 2008 („Neitsythuorakirkko“, „Εκκλησία παρθένων πορνών“) μιας φινλανδής καλλιτέχνιδας που περιείχε πάνω από 100 πορνογραφικές εικόνες ανήλικων κοριτσιών και γυναικών. Η καλλιτέχνης χρησιμοποίησε φωτογραφίες από δημόσια προσβάσιμες ιστοσελίδες. Μετά την έκθεση οι εικόνες κατασχέθηκαν από την αστυνομία και η καλλιτέχνις καταδικάσθηκε για την έκθεση πορνογραφικών εικόνων.

Η εν λόγω καλλιτέχνης αφού εξάντλησε τα ένδικα μέσα άσκησε προσφυγή στο ΕΔΑΔ ισχυριζόμενη ότι παραβιάσθηκε το άρθρο 10 ΕΣΔΑ και ειδικότερα, ότι παραβιάσθηκε το δικαίωμά της στην ελεύθερη έκφραση ως καλλιτέχνιδος. Ισχυρίσθηκε ότι με τις πορνογραφικές εικόνες ήθελε να δώσει το έναυσμα για συζήτηση σχετικά με την παιδική πορνογραφία και την ευκολία πρόσβασης στο σχετικό υλικό στο Διαδίκτυο.

Το ΕΔΑΔ απέρριψε την προσφυγή της και έκρινε ότι και οι καλλιτέχνες δεσμεύονται από το άρθρο 10 παρ. 2 ΕΣΔΑ (Η άσκησις τωv ελευθεριώv τoύτωv, συvεπαγoμέvωv καθήκovτα και ευθύvας δύvαται vα υπαχθή εις ωρισμέvας διατυπώσεις, όρoυς, περιoρισμoύς ή κυρώσεις, πρoβλεπoμέvoυς υπό τoυ vόμoυ και απoτελoύvτας αvαγκαία μέτρα εv δημoκρατική κoιvωvία δια τηv εθvικήv ασφάλειαv, τηv εδαφικήv ακεραιότηταv ή δημoσίαv ασφάλειαv, τηv πρoάσπισιv της τάξεως και πρόληψιv τoυ εγκλήματoς, τηv πρoστασίαv της υπoλήψεως ή τωv δικαιωμάτωv τωv τρίτωv, τηv παρεμπόδισιv της κoιvoλoγήσεωςεμπιστευτικώv πληρonoριώv ή τηv διασφάλσισιv τoυ κύρoυς και αμερoληψίας της δικαστικής εξoυσίας. ) Το Δικαστήριο δέχθηκε ότι οι ποινικές διατάξεις με βάση τις οποίες τιμωρήθηκε αποσκοπούν στην προστασία των ηθών και των δικαιωμάτων των άλλων, ιδιαίτερα δε ότι αποσκοπούν στην προστασία των παιδιών από τη σεξουαλική κακοποίηση και την προστασία της ιδιωτικής τους σφαίρας. Παρά δε την αλλαγή των ηθών η απόφαση ήταν εύλογη και ήταν αποτέλεσμα σωστής στάθμισης των αντιτιθέμενων δικαιωμάτων.

Ειδικότερα, το δικαστήριο δέχθηκε:


22. (...) the Court notes that the applicant’s conviction on the basis of Chapter 17, sections 18 and 19, of the Penal Code was intended to protect morals as well as the reputation or rights of others. The domestic courts found that the artistic work in question included hundreds of photographs of teenage girls or otherwise very young women in sexual poses and acts and that the possession and distribution of these pictures were criminalised. Their criminalisation was mainly based on the need to protect children against sexual abuse as well as violation of their privacy but also on moral considerations.
23. The Court recognises that conceptions of sexual morality have changed in recent years. Nevertheless, the Court does not find the view taken by the Finnish courts unreasonable, especially as the present case concerned minors or persons likely to be minors. The domestic courts, especially the District Court which balanced at length the relationship between freedom of expression, on the one hand, and morals and reputation and rights of others, on the other hand, found that the applicant’s freedom of expression did not justify the possession and public display of child pornography.
24. The applicant claimed that she had included the pictures in her work in an attempt to encourage discussion and raise awareness of how wide-spread and easily accessible child pornography was. The Court notes that the domestic courts acknowledged the applicant’s good intentions and therefore did not impose any sanctions on her. However, possessing and distributing sexually obscene pictures depicting children was still an act subject to criminal liability. The Court considers that it does not follow from the applicant’s claim that her conviction did not, in all the circumstances of the case, respond to a genuine social need.
25. In conclusion, in the Court’s opinion the reasons relied on by the domestic courts were both relevant and sufficient to show that the interference complained of was “necessary in a democratic society”. Having regard to all the foregoing factors, and the margin of appreciation afforded to the State in this area, the Court considers that the interference was proportionate to the legitimate aim pursued.
26. Accordingly, the applicant’s application is manifestly ill-founded and must thus be declared inadmissible pursuant to Article 35 §§ 3 and 4 of the Convention.

Ευρωπαϊκό σύστημα παρακολούθησης της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας (TFTP)


ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ – ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ
Η Επιτροπή προτείνει εναλλακτικές δυνατότητες για τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού συστήματος παρακολούθησης της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας
Βρυξέλλες, 13 Ιουλίου 2011 – Ανταποκρινόμενη σε αίτημα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Επιτροπή εξέδωσε σήμερα ανακοίνωση στην οποία περιγράφει τις σημαντικότερες εναλλακτικές δυνατότητες για τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού συστήματος παρακολούθησης της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας (TFTP). Η ανακοίνωση αυτή αποτελεί μια πρώτη απόκριση στο αίτημα να καταρτιστεί ένα νομικό και τεχνικό πλαίσιο για τη δημιουργία ενός τέτοιου συστήματος στους κόλπους της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η Επίτροπος Εσωτερικών Υποθέσεων κα Cecilia Malmström δήλωσε: «Μετά τη σύναψη της συμφωνίας TFTP ΕΕ-ΗΠΑ, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο κάλεσαν την Επιτροπή να προτείνει ευρωπαϊκή λύση για την εξαγωγή των απαιτούμενων δεδομένων σε ευρωπαϊκό έδαφος. Η σημερινή ανακοίνωση περιγράφει τις διάφορες πιθανές εναλλακτικές λύσεις και αποσκοπεί στη δρομολόγηση ενός διαλόγου για ενδεχόμενες προτάσεις που θα υποβληθούν στο μέλλον. Δεδομένου ότι οι προτάσεις αυτές θα πρέπει να σέβονται πλήρως τα θεμελιώδη δικαιώματα, ιδίως δε να εξασφαλίζουν ένα υψηλό επίπεδο προστασίας των δεδομένων, προτίθεμαι να δώσω ιδιαίτερη προσοχή στην αναγκαιότητα και την αναλογικότητα οιωνδήποτε μέσων προταθούν».

Το ευρωπαϊκό TFTS θα πρέπει να έχει δύο κύριους στόχους: πρώτον, το σύστημα πρέπει να συμβάλλει στον περιορισμό του όγκου προσωπικών δεδομένων που διαβιβάζονται στις ΗΠΑ. Δεύτερον, θα πρέπει να συμβάλλει σημαντικά στις προσπάθειες, αφενός, αποκλεισμού των τρομοκρατών από πηγές χρηματοδότησης και υλικά και, αφετέρου, στην παρακολούθηση των οικονομικών τους συναλλαγών.

Η ανακοίνωση περιλαμβάνει σαφείς ενδείξεις σχετικά με τα βασικά ζητήματα που πρέπει να διευκρινιστούν προτού καταστεί δυνατή η δημιουργία ενός τέτοιου συστήματος. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται: η ανάγκη να γίνουν απόλυτα σεβαστά τα θεμελιώδη δικαιώματα των ευρωπαίων πολιτών, ζητήματα προστασίας και ασφάλειας των δεδομένων, το επιχειρησιακό πεδίο του συστήματος, καθώς και οι δαπάνες.

Η σημερινή ανακοίνωση εκθέτει τις διάφορες εναλλακτικές δυνατότητες που εξετάζονται κατά το παρόν στάδιο, χωρίς να εκδηλώνει συγκεκριμένες προτιμήσεις. Η Επιτροπή θα συζητήσει τώρα λεπτομερώς τις δυνατότητες αυτές με το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο προτού αποφασίσει τα επόμενα βήματα βάσει μιας ενδελεχούς εκτίμησης των επιπτώσεων.

Ιστορικό του φακέλου
Στις 28 Ιουνίου 2010, η Ευρωπαϊκή Ένωση και οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής υπέγραψαν τη συμφωνία για την επεξεργασία και διαβίβαση δεδομένων μηνυμάτων χρηματοοικονομικής φύσεως στο πλαίσιο του Προγράμματος Παρακολούθησης της Χρηματοδότησης της Τρομοκρατίας (Συμφωνία TFTP ΕΕ-ΗΠΑ). Συγχρόνως, το Συμβούλιο της ΕΕ κάλεσε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να υποβάλει, έως την 1η Αυγούστου 2011, πρόταση «νομικού και τεχνικού πλαισίου για την εξαγωγή δεδομένων στο έδαφος της ΕΕ». Έκτοτε, η Επιτροπή εργάστηκε για την ενδεχόμενη θέσπιση ενός τέτοιου συστήματος. Η παρούσα ανακοίνωση αποτελεί το πρώτο βήμα για την υποβολή συγκεκριμένων προτάσεων.

Η ανάπτυξη ενός TFTS εγγράφεται σε ένα ευρύτερο θεματολόγιο για την πρόληψη της τρομοκρατίας και την προστασία των ευρωπαίων πολιτών, όπως προσδιορίζεται στη Στρατηγική εσωτερικής ασφάλειας της ΕΕ που εξέδωσε η Επιτροπή τον Νοέμβριο του 2010 (βλ. IP/10/1535 και MEMO/10/598).

JURIX 2011

The 24th International Conference on Legal Knowledge and Information Systems.
University of Vienna, AT
14th-16th December 2011

For more than 20 years the Jurix Conference has provided an international forum for academics and practitioners in the field of legal informatics for sharing ideas and experiences on the representation of legal content and its representation in computer systems. We invite submission of original papers on the advanced management of legal information and knowledge (foundations, methods, tools, systems and applications).

The 24th edition of Jurix will be organised by the University of Vienna, Centre for Legal Informatics, and held on December 14th-16th 2011.

The conference proceedings will be published by IOS Press (Amsterdam, Berlin, Oxford, Tokyo, Washington DC) in their series “Frontiers in Artificial Intelligence and Applications” before the Conference.

Call for Papers
The JURIX conference has been running annually for over 20 years and provides an international forum for both academics and practitioners in the field of legal informatics to meet and share their research and ideas to advance the field of legal knowledge systems.

The 24th edition of JURIX will be hosted by the University of Vienna. We invite submission of original papers on the advanced management of legal information and knowledge, covering foundations, methods, tools, systems and applications for the following (non-exhaustive) list of topics:

Support for lawyers, in legal reasoning, document drafting, negotiation;
Support for the production and management of legislation, in agenda setting, policy analysis, drafting, workflow management, monitoring implementation;
Support for the judiciary, in application of the law, analysis of evidence, management of cases;
Support for police activities, in forensic inquiries, search and evaluation of evidence, management of investigations;
Support for public administration, in applying regulations and managing information;
Support for the acquisition, management or use of legal knowledge, using rules, cases, neural networks, intelligent agents or other methods;
Systems and methods to support policies and legal issues for social networks;
Retrieval of legal information;
Legal education;
Digital-rights management;
Alternative dispute resolution, particularly on-line;
Regulatory compliance and compliance of business processes;
Theoretical foundations for the use of Artificial Intelligence techniques in the legal domain;
Models of legal knowledge, including concepts (legal ontologies), rules, cases, principles, values and procedures;
Legal inference and argumentation;
Verification and validation of legal knowledge systems;
Management of legal information in the semantic web;
XML standards for legal documents, including legislative, judicial, administrative acts as well as private documents, such as contracts;
Modelling the legal interactions of autonomous agents and digital institutions;
Methods for managing organizational change when introducing legal knowledge systems;
Evaluation of systems using advanced informatics techniques in legal applications.
Interdisciplinary applications of legal informatics methods and systems.

Πέμπτη 21 Ιουλίου 2011

IEL Cyber Law Greece


An new update of the monograph Cyberlaw Greece has been recently published by Kluwerlaw International. It is offered as part of the Series International Encyclopaedia of Cyber Law, but it can also be accessed separately online here.

The Encyclopaedia consists primarily in a series of national monographs, treating the different legal subjects related to information and communication technology on the basis of a common standard outline. The outline contains, besides a general introduction, the following parts:

The Author. Table of Contents. List of Abbreviations. Preface.
General Introduction.
Part I. Regulation of the ICT Market.
1. Regulatory Framework of the Telecommunications Sector.
2. Regulation of Competition in the ICT Market.
3. Regulation of Cryptography and other Dual Use Goods.
4. Legal Status of Standardization.
5. Legal Status of Out-of-Court Dispute Settlement in the ICT
Sector.
Part II. Protection of Intellectual Property in the ICT
Sector.
1. Application of Copyright in the Area of ICT.
2. Legal Protection of Software.
3. Legal Protection of Databases.
4. Legal Protection of Computer Chips.
5. Other Intellectual Property Rights in the ICT Sector.
6. Internet Domain Name Registration.
Part III. ICT Contracts.
1. Hardware Contracts.
2. Software Contracts.
3. Turnkey Contracts.
4. Distribution Agreements.
5. Maintenance Contracts.
6. Facilities Management.
7. Network Services.
8. Government Contracts.
Part IV. Electronic Transactions.
1. Legal Status of Electronic Transactions.
2. Regulation of Electronic Signatures and Certification Services.
3. Legal Aspects of Electronic Banking.
4. Protection of Users of Electronic Services.
Part V. Non-Contractual Liability.
1. Negligence.
2. Liability of Network Operators.
3. Liability of Service Providers.
4. Product Liability.
Part VI. Privacy Protection.
1. Regulation of Personal Data Processing.
2. Protection of Telecommunications Privacy.
Part VII. Computer Related Crime.
1. General legal development.
2. Application of Substantive Criminal Law in the Area of ICT.
3. Application of Criminal Procedure Law in the Area of ICT.
Conclusions. Index


The authors of this monograph are:
Dimitrios Maniotis, Professor of Law at Democritus University in Thrace
Michail-Theodoros Marinos, Professor of Law at Democritus University in Thrace
Apostolos Anthimos, Attorney-at-law at the Thessaloniki Bar Association
Ioannis Iglezakis, Assistant Professor at Aristotle University of Thessaloniki
George Nouskalis, Lecturer at Aristotle University of Thessaloniki

Looseleaf IEL Cyber Law
Online ISBN 9789041121882
Print ISBN 9789041121882

Τρίτη 19 Ιουλίου 2011

Νέο Περιοδικό jusletter it


Το νέο περιοδικό Jusletter IT είναι ένα πανευρωπαϊκό περιοδικό, όπως δηλώνει και ο τίτλος του, αλλά και το όνομα χώρου του (www.jusletter-it.eu) σε επιγραμμική σύνδεση που αφορά την πληροφορική και το δίκαιο. Το νέο αυτό περιοδικό περιλαμβάνει θεματικές που αφορούν διαφορετικές χώρες, γλώσσες και νομικά ζητήματα.

Το περιοδικό αυτό είναι μπορούμε να πούμε η ψηφιακή πλατφόρμα για τα ζητήματα που αφορούν την πληροφορική και το δίκαιο, περιλαμβάνοντας αρθρογραφία από ειδικούς τέσσερις φορές το χρόνο για τις τελευταίες εξελίξεις και προβληματικές, καθώς και για ειδικά θέματα.

Το Jusletter IT εκδίδεται από τον Erich Schweighofer, Associate Professor, Vienna, AT και τον Franz Kummer, co-owner Weblaw AG, Bern, Switzerland.

Βλ. την τρέχουσα λίστα συγγραφέων: http://jusletter-it.weblaw.ch/author?list=1&lang=de

Μεγάλο μέρος των δημοσιευμάτων του περιοδικού αποτελείται από παρουσιάσεις στο International Legal Informatics Symposium IRIS, που διοργανώνεται τακτικά στο Salzburg.

Το τρέχον τεύχος περιέχει τις παρακάτω μελέτες:

Proportionalität und Quantitative Gerechtigkeit: Eine Einführung und Hinführung
Rainhard Z. Bengez
Für uns stehen der Mensch und sein Ungerechtigkeitsempfinden im Zentrum der nachfolgenden Betrachtung. Gerechtigkeit sehen wir als einen sekundären Begriff an. Wir weisen nach, dass diese facettenreicher ist als die klassische, auf ARISTOTELES und AQUIN basierte Definition; ferner, dass auch quantitative Aspekte, Maße und Metriken bedeutsam sind. Durch eine Verallgemeinerung des Gleichheitsgedankens gelangen wir zu dem Invarianzprinzip. Mit dessen Hilfe lässt sich die allgemeine kultur- und generationenübergreifende Form der Gerechtigkeit darstellen. Fügt man zu diesem Prinzip noch die eigentliche Dynamik, das Ungerechtigkeitsempfinden und die Wertschätzung des Lebens, hinzu, erhalten wir die Basis für eine Geometrie der Gerechtigkeit.
Rechtsgebiet(e): Rechtstheorie
Sprache: deutsch, ca. 13975 Wörter
A Note on Relations in Law
Lothar Philipps
Is it possible to iterate iterations of modalities, and does it make sense? Can we give a valid juridical interpretation of such a scheme?
Rechtsgebiet(e): Rechtstheorie
Sprache: englisch, ca. 5271 Wörter
A Social Interpretation of Possible Worlds
Lothar Philipps
This article sketches some elements of modal logic, on the basis of a logical game which was created by Hughes and Cresswell. Several variants of these games are determined by the different relations of perception among the participants (which «worlds» are represented). It will be discussed, why an obvious variation of the game, in which no self-perception exists, is tacitly omitted by both the authors. A missing variant is added because it just makes it possible to conduct a structural analysis for the important social phenomenon of the acknowledgement relation.
Rechtsgebiet(e): Rechtstheorie
Sprache: englisch, ca. 3102 Wörter
Iustitia distributiva – ein Fall für die Experimentalphilosophie
Lothar Philipps
Lassen sich Fragen der Moral durch die Anwendung des Gesetzes der Großen Zahlen klären? Oder birgt der Versuch den Populismus (Referendum) in die praktische (Rechts-) Philosophie durch das Etikett des Empirismus einzuführen auch Gefahren? Und wo liegen die Grenzen und Möglichkeiten empirischer Ansätze in der Philosophie; oder anders gesagt, können tausende Ameisen und Schwärme von Fischen und Menschen sich nicht auch täuschen und was sagt dieses Bestreben letztlich über die Fristigkeit und Modeerscheinung von moralischen Grundsätzen aus?
Rechtsgebiet(e): Rechtstheorie
Sprache: deutsch, ca. 1843 Wörter
Modale und deontische Logik, autonome Kampfroboter
Lothar Philipps
Ist es möglich oder erstrebenswert moralische und dennoch emotionslose Militärroboter zu konstruieren? Durch die deonitsche Logik, bzw. die sog. Modallogik ist uns ein Instrument an die Hand gegeben eine verwobene sozialweltliche und materialweltliche Kausalstruktur möglicher Folgen aufzuzeigen. Der hier dargelegte Vergleich kann hilfreich sein, neue Technologien in den bekannten Rechtsdiskurs zu stellen.
Rechtsgebiet(e): Rechtstheorie
Sprache: deutsch, ca. 1906 Wörter
Legal positivism: a self-effacing theory
José de Sousa e Brito
Legal positivism should be defined by the two theses of the conceptual separation of law and morals and of the social sources of law, the second implying the first. The separation thesis stays and falls with the social sources thesis. According to inclusive legal positivism in a rule of law state the validity of a law may depend on its compatibility with critical morality or ethics. Ethics may be critical of a law, despite all social facts relevant to the validity of such a law. In such a case legal positivism must retire the social sources thesis, because of the way the law is socially understood as ethically justified. So legal positivism remains coherent. It is not self-defeated, but in this case it is self-effacing.
Rechtsgebiet(e): Rechtstheorie
Sprache: englisch, ca. 4190 Wörter
Challenging the «cause-in-fact» / «cause-in-law» dichotomy
Rui Soares Pereira
This article seeks, on one hand, to discuss the relevance of the fact/law distinction to the causal inquiry in law and, on the other hand, to discuss how can be sustained the fact causality/legal causality distinction and if it is necessary to give greater importance to one or another of these elements.
Rechtsgebiet(e): Rechtstheorie
Sprache: englisch, ca. 18433 Wörter
The Principle of Proportionality
Marijan Pavcnik
The principle of proportionality is the balance between too much and too little. It isolated itself at the beginning already, not only from purpose, which is self-sufficient, but also from the medium, which is blind and obedient. The most important is just the question, how can one obtain the right balance between rights and legal obligations, goods and cost or between purpose and means. The principle of proportionality must consider and make sure that all rights and obligations are correlative.
Rechtsgebiet(e): Rechtstheorie
Sprache: englisch, ca. 2171 Wörter
The disaggregation of law into elementary particles and the interactions among them
Amedeo Santosuosso
Being the transnational flow of legal standards an undeniable fact, the real question is about the conceptual frame, able to encompass the new symptoms, and to explain them in a hopefully consistent way. The project of an International Multilingual Archive (ALST) in the field of science and law is presented as a laboratory bench: an experimental confined field where to observe interactions and spontaneous ways of action within the transnational science and law domain.
Rechtsgebiet(e): Rechtstheorie
Sprache: englisch, ca. 8037 Wörter
Values and Factors in Legal Balancing
Michal Araszkiewicz
The paper deals with the problem of the relation between factor-based reasoning and teleological reasoning in legal balancing. The basic types of value judgments employed in legal argumentation are identified. The problem of legal balancing is commented upon from the perspective of ideas if corrective and distributive justice. I argue that it is possible to distinguish three functions of factor-based reasoning with regard to legal teleology: approximating function, constraining function and determining function. Several types of argument schemes concerning factors and values are presented and discussed.
Rechtsgebiet(e): Rechtstheorie
Sprache: englisch, ca. 7355 Wörter
Epistemic models for justification and law
Alessandro Serpe
The whole epistemological enterprise is thought to be reduced to strict dichotomies of foundationalism versus coherentism. Is this rivalry tenable? In the first part, the paper practices such a distinction with particular reference to theories of law and, by taking the figure of the idealized judge drawn by Dworkin, Hercules, into special account, sketches out some common features of coherence legal theories. In the second part, the paper explores the very general idea of defeasible reasoning as a related avenue of investigation that corresponds to the various difficulties to which foundational and coherence legal theories are exposed.
Rechtsgebiet(e): Rechtstheorie
Sprache: englisch, ca. 14422 Wörter
Some aspects of the evolution of legal norms in the Lower Pleistocene
Francesco Romeo
The research focuses on the relationship between normativity, law, and evolution of culture: legal normativity is represented as a cognitive trait allowing a temporal displacement useful for contemporaneous considerations of temporally detached realities, coupled with the trust in what ought to be. The mix-up between reality and representation in the first cave paintings allowed the hormones that regulate the trusting behavior at the brain level, to increase individual cooperative behaviors, leading to the introduction of egalitarian rules in sharing the prey, stabilizing the cooperation in the group and enabling culture to evolve.
Rechtsgebiet(e): Rechtstheorie
Sprache: englisch, ca. 6493 Wörter
On the Sense of Justice from the Evolutionary Perspective
Wojciech Zaluski
The analysis of the origins of the sense of justice pursued in the paper revolves around the distinction between the rudimentary and the genuine sense of justice. It is argued that only the rudimentary sense of justice is a biological adaptation; that thereby the genuine sense of justice cannot be explained on purely biological grounds; and that the rudimentary sense of justice is «Janus-faced» – rational-emotional in character, as it is constrained greed plus a bundle of emotions. The paper also presents two ways in which the genuine sense of justice can develop out of its rudimentary form.
Rechtsgebiet(e): Rechtstheorie
Sprache: englisch, ca. 6997 Wörter
The Responsibility to overcome the Question of Guilt
Markus Fath
This paper deals with the question of guilt as one important decision factor for modern legal systems. First of all a short look on the Solomonic Judgment will point out the importance of considering a systemic point of view. Then the impacts of the integration of the question of guilt as decision factor for conflict resolutions are highlighted, considering different human relations on different social levels. The question of guilt always becomes a fertilizer of escalation. This will lead back to the modern legal systems and the necessity to overcome the question of guilt, respectively to overcome a personalizing point of view.
Rechtsgebiet(e): Rechtstheorie
Sprache: englisch, ca. 9092 Wörter
Shared Responsibility
Markus Fath
The paper starts with a short summary of the work done so far by the author on this topic by pointing out the necessity to overcome the question of guilt as a decision factor. Then by the example of (sexual) child abuse the concept of shared responsibility as replacement is introduced and specified. The paper closes with a suggestion of practical measures that are able to leave a sustainable impact on necessary changes of social structures and make a contribution to the goal of general prevention.
Rechtsgebiet(e): Rechtstheorie
Sprache: englisch, ca. 3655 Wörter
The role of the Internet in educational justice
Vera Gehlen-Baum
Based on a recent idea of the German government, the costs of the Internet are going to be included in payments. This indicates the thinking that this could be an important first step for creating more justice in education. Therefore it is necessary not only to have access to this kind of information but also to have the competency to use it, as a computer and the access to the Internet itself do not make any difference regarding learning (Clark, 1994). Regarding these aspects, it is not merely the possession of Internet access, which is important for the educational justice, but rather the competency, or the actual use of the Internet.
Rechtsgebiet(e): Rechtstheorie
Sprache: englisch, ca. 1957 Wörter

Κυριακή 17 Ιουλίου 2011

Ηλεκτρονική διεξαγωγή της πολιτικής δίκης


Με το ν. 3994/2011 "Εξορθολογισμός και βελτίωση στην απονομή της πολιτικής δικαιοσύνης και άλλες διατάξεις", με τον οποίο τροποποιείται ο ΚΠολΔ εισάγονται, μεταξύ άλλων, για πρώτη φορά ρυθμίσεις για την ηλεκτρονική διεξαγωγή της δίκης στην πολιτική δίκη. Ο ΚΠολΔ έτσι ακολουθεί το πρότυπο άλλων, αλλοδαπών νομοθεσιών όπως η γερμανική που καθιστούν δυνατή την αξιοποίηση της σύγχρονης τεχνολογίας της πληροφορικής.

Ειδικότερα, θεμελιακή είναι η διάταξη του άρθρου 119 παρ. 4 ΚΠολΔ που ορίζει τα εξής:
Τα δικόγραφα είναι δυνατόν να υποβάλλονται και με ηλεκτρονικά μέσα, εφόσον φέρουν προηγμένη ηλεκτρονική υπογραφή, κατά την έννοια του άρθρου 3 παράγραφος 1 του προεδρικού διατάγματος 150/2001 (Α΄ 125). Το δικόγραφο που έχει υποβληθεί με ηλεκτρονικά μέσα θεωρείται ότι κατατέθηκε, εφόσον επιστραφεί στον αποστολέα του εγγράφου από το δικαστήριο ηλεκτρονική απόδειξη, που θα φέρει προηγμένη ηλεκτρονι-
κή υπογραφή, κατά την άνω έννοια και θα περιέχει και την έκθεση κατάθεσης.

Πιο ειδικά, η δυνατότητα ηλεκτρονικής κατάθεσης προβλέπεται και στο άρθρο 21 παρ. 1 ΚΠολΔ που μεταξύ άλλων προβλέπει ότι "Η κατάθεση του δικογράφου μπορεί να γίνεται και με ηλεκτρονικά μέσα σύμφωνα με την παράγραφο 4 του άρθρου 119", καθώς και ότι "Στη γραμματεία κάθε δικαστηρίου τηρείται και ηλεκτρονικό αρχείο αγωγών".

Πέρα από την ηλεκτρονική κατάθεση της αγωγής γίνεται δυνατή και η ηλεκτρονική επίδοσή της. Το άρθρο 122 παρ. 5 ΚΠολΔ προβλέπει ότι: "Τα δικόγραφα είναι δυνατόν να επιδίδονται, σύμφωνα με την παράγραφο 1, και με ηλεκτρονικά μέσα, εφόσον φέρουν προηγμένη ηλεκτρονική υπογραφή, κατά την έννοια του άρθρου 3 παράγραφος 1 του προεδρικού διατάγματος 150/2001. Το δικόγραφο που έχει επιδοθεί με ηλεκτρονικά μέσα θεωρείται ότι επιδόθηκε, εφόσον επιστραφεί στον αποστολέα του εγγράφου από τον παραλήπτη ηλεκτρονική απόδειξη, που θα φέρει προηγμένη ηλεκτρονική υπογραφή, κατά την άνω έννοια και θα ισχύει ως έκθεση επίδοσης.

Προϋπόθεση έτσι για το υποστατό των διαδικαστικών πράξεων που διενεργούνται με ηλεκτρονικά μέσα είναι η χρήση προηγμένης ηλεκτρονικής υπογραφής. Σύμφωνα με το άρθρο 2 αριθ. 2 π.δ. 150/2001, προηγμένη είναι ηλεκτρονική υπογραφή που πληροί τους εξής όρους: α) συνδέεται µονοσήµαντα µε τον υπογράφοντα, β) είναι ικανή να καθορίσει ειδικά και αποκλειστικά την ταυτότητα του υπογράφοντος, γ) δηµιουργείται µε µέσα τα οποία ο υπογράφων µπορεί να διατηρήσει υπό τον αποκλειστικό του έλεγχο και δ) συνδέεται µε τα δεδοµένα στα οποία αναφέρεται κατά τρόπο, ώστε να µπορεί να εντοπισθεί οποιαδήποτε µεταγενέστερη αλλοίωση των εν λόγω δεδομένων.

Σύμφωνα με τον ορισμό της προηγμένης ηλ. υπογραφής που καθιερώνεται στην παραπάνω διάταξη, η μόνη τεχνολογία ηλ. υπογραφής που πληροί τις προϋποθέσεις του νόμου είναι η ψηφιακή υπογραφή, δηλ. εκείνη η ηλ. υπογραφή που χρησιμοποιεί ασσύμμετρη κρυπτογραφία (βλ. Ιγγλεζάκη, Οι νομικές ρυθμίσεις για τις ψηφιακές υπογραφές. Η οδηγία 1999/93/ΕΚ και οι εθνικές νομοθεσίες, Επισκόπηση Εμπορικού Δικαίου, 2000, σελ. 619 επ., ο ίδιος, Δίκαιο της πληροφορικής, εκδ. Σάκκουλα 2008, αριθ. περιθ. 538 και επ.).

Περαιτέρω, με την παραπομπή στη διάταξη του άρθρου 3 παρ. π.δ. 150/2001 γίνεται σαφές ότι πέρα από την προηγμένη ηλ. υπογραφή θα πρέπει για να είναι έγκυρη η διαδικαστική πράξη να έχει δημιουργεί από ασφαλή διάταξη δημιουργίας υπογραφής και να βασίζεται σε αναγνωρισμένο πιστοποιητικό.

Συνακόλουθα, θα πρέπει οι χρήστες του συστήματος όπως περιγράφεται στο νόμο να κάνουν χρήση υπηρεσιών πιστοποίησης ηλ. υπογραφής και μάλιστα των παρόχων που είναι εγγεγραμμένοι στην ΕΕΤΤ.

Ακόμα, προβλέπεται στο νόμο η εισαγωγή νέων μέσων (multimedia) κατά τη συζήτηση των υποθέσεων από τα δικαστήρια. Συγκεκριμένα, το άρθρο 270 παρ. 7 ΚΠολΔ προβλέπει ότι: "Το δικαστήριο, ύστερα από αίτηση των διαδίκων ή αυτεπαγγέλτως, μπορεί να αποφασίσει oι διάδικοι και οι πληρεξούσιοι δικηγόροι τους κατά τη διάρκεια της συζήτησης να παρίστανται σε άλλο τόπο και να ενεργούν εκεί διαδικαστικές πράξεις. Η συζήτηση αυτή μεταδίδεται ταυτόχρονα με ήχο και εικόνα στην αίθουσα συνεδρίασης του δικαστηρίου και στον τόπο, όπου παρίστανται οι διάδικοι και οι πληρεξούσιοι δικηγόροι τους".

Παρόμοια ισχύουν και για την εξέταση μαρτύρων και πραγματογνωμόνων. Η παρ. 8 του παραπάνω άρθρου ορίζει ότι:

Το δικαστήριο, ύστερα από αίτηση των διαδίκων ή αυτεπαγγέλτως, μπορεί να αποφασίσει την εξέταση μαρτύρων, πραγματογνωμόνων και διαδίκων χωρίς αυτοί να παρίστανται στην αίθουσα συνεδρίασής του, η δε σχετική απόφαση του δικαστηρίου δεν υπόκειται σε ένδικα μέσα. Η εξέταση μεταδίδεται ταυτόχρονα με ήχο και εικόνα στην αίθουσα συνεδρίασης του δικαστηρίου και στον τόπο εξέτασης των μαρτύρων, πραγματογνωμόνων και διαδίκων. Η εξέταση αυτή, η οποία θεωρείται ότι διεξάγεται ενώπιον του δικαστηρίου, έχει την ίδια αποδεικτική ισχύ με την εξέταση στο ακροατήριο.»

Για να ισχύσουν οι παραπάνω διατάξεις προβλέπεται στο άρθρο 72 του νόμου η έκδοση προεδρικού διατάγματος, με το οποίο θα ορίζονται οι ειδικότερες προϋποθέσεις που πρέπει να πληρούνται, καθώς και ο τρόπος με τον οποίο θα γίνεται και θα αποδεικνύεται η με ηλεκτρονικά μέσα κατάθεση της αγωγής, η με ηλεκτρονικά μέσα σύνταξη της έκθεσης κατάθεσης της αγωγής και η τήρηση του ηλεκτρονικού αρχείου αγωγών. Παρόμοια ισχύουν και για τις διατάξεις των παραγράφων 7 και 8 του άρθρου 270 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας οι λεπτομέρειες εφαρμογής της και ειδικότερα η διεξαγωγή της συζήτησης και η εξέταση προσώπων από το δικαστήριο με τεχνολογικά μέσα, όταν τα πρόσωπα αυτά βρίσκονται εκτός της αίθουσας του δικαστηρίου και σε άλλο τόπο. Αναμένεται επίσης η έκδοση κοινής απόφασης του Υπουργού Οικονομικών και Δικαιοσύνης, Διαφάνειας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων με την οποία θα προσδιορίζεται ειδικότερα ο τρόπος καταβολής και είσπραξης τελών και ενσήμων για τα δικόγραφα που κατατίθενται και επιδίδονται ηλεκτρονικά.

Ακόμα, αναθεωρείται το δίκαιο της απόδειξης και επαναδιατυπώνεται η διάταξη του άρθρου 444 παρ. 2, η οποία μπορούμε να πούμε ότι αφορά το λεγόμενο "ηλεκτρονικό έγγραφο", που στο ελληνικό δίκαιο νοείται ως μηχανική απεικόνιση.

Ειδικότερα, η εν λόγω διάταξη ορίζει ότι: "Μηχανική απεικόνιση, κατά την έννοια της παραγράφου 1, είναι και κάθε μέσο το οποίο χρησιμοποιείται από υπολογιστή ή περιφερειακή μνήμη υπολογιστή, με ηλεκτρονικό, μαγνητικό ή άλλο τρόπο, για εγγραφή, αποθήκευση, παραγωγή ή αναπαραγωγή στοιχείων, που δεν μπορούν να διαβαστούν άμεσα, όπως επίσης και κάθε μαγνητικό, ηλεκτρονικό ή άλλο υλικό στο οποίο εγγράφεται οποιαδήποτε πληροφορία, εικόνα, σύμβολο ή ήχος, αυτοτελώς ή σε συνδυασμό, εφόσον τα μέσα και τα υλικά αυτά προορίζονται ή είναι πρόσφορα να αποδείξουν γεγονότα που έχουν έννομη σημασία".

Η διάταξη αυτή επαναλαμβάνει τη διατύπωση του άρθρου 13 περ. γ΄ εδαφ. β΄ ΠΚ και η σημασία της είναι πρόδηλη, αφού καθιερώνει ως αποδεικτικό μέσο στην πολιτική δίκη το ηλεκτρονικό έγγραφο, όταν αυτό συγκεντρώνει τις προϋποθέσεις που προβλέπονται για να θεωρηθεί μηχανική απεικόνιση.

Σημειώνεται, ωστόσο, ότι δεν τίθεται ως προϋπόθεση η ύπαρξη ηλεκτρονικής ή προηγμένης ηλεκτρονικής υπογραφής για την αποδεικτική ισχύ ενός εγγράφου, όπως σε άλλα δίκαια. Αυτό ίσως δημιουργήσει προβλήματα στην πράξη, διότι ελλείπει ένας μηχανισμός που να εγγυάται την μη αλλοίωση του περιεχομένου ενός ηλεκτρονικού εγγράφου και θα απαιτείται ασφαλώς η συνδρομή πραγματογνωμόνων σε περίπτωση όπου αμφισβητείται η γνησιότητα μιας μηχανικής απεικόνισης (κατ' ανταπόδειξη).